مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

پرسش از امکان شناخت یقینی خدا، به عنوان مبدأ هستی، در شمار پرسش های مهم مابعدالطبیعه است. میرداماد بر این باور است که خدا، از حیث وجود فی نفسه، در شمار امور بدیهی و بی نیاز از برهان است؛ اما از حیث وجود رابط، می توان شناخت یقینی خدا را از طریق برهان إنّی مرکّب تحصیل کرد. برهان إنّی مرکّب به گونه ای شکل می گیرد که ملاک حصول یقین نیز در آن رعایت می شود. طرح برهان إنّی مرکّب، از ابتکارهای منطقی میرداماد است؛ و علاوه بر شناخت یقینی خدا، در توضیح چگونگی اقامه برهان در فلسفه اولی کاربرد دارد.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 71 تا 102

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

بررسی و نقد اشکالات فخر رازی به براهین ابن‌ سینا در اثبات علم الهی

نویسنده:

محمود صیدی، هادی هاشمی

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

چکیده نسخه PDF

وضعیت نشر :

قم: انجمن کلام اسلامی حوزه علمیه قم,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

علم الهی , فلسفه بوعلی , براهین اثبات واجب(حکمت نظری) , علم واجب

کلیدواژه‌های فرعی :

تجرد , علم به علت , علم به معلول , علم ذاتی الهی , ماهیت , عقل ( جوهر ) , جوهر مجرد عاقل , علم ذاتی , عالم ( امکانی ) , کلی ممکن الافراد ( امکان عام ) , علم حصولی(مقابل علم حضوری) , علم حضوری(مقابل علم حصولی) , وجود ذهنی , قول به اضافه(اصطلاح وابسته) , نفس ناطقه(اصطلاح وابسته) , ذهن((مقابل خارج)، اصطلاح وابسته) , خلط مفهوم و مصداق , علم به ممکنات , تعقل ذات واجب ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ابن سینا: ابوعلی سینا

شاپا (issn):

2345-3788

چکیده :

اﺑﻦﺳﻴﻨﺎ ﺑﺮای اﺛﺒﺎت ﻋﻠﻢ ذاتی الهی و ﺗﻌﻠﻖ اﻳﻦ ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﻫﻤه ﻣﻮﺟﻮدات، دو ﺑﺮﻫﺎن اراﺋﻪ میﻛﻨﺪ. ﺑﺮﻫﺎن ﻧﺨﺴﺖ او مبتنی ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ واﺟﺐ اﻟﻮﺟﻮد ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻣﺎدی ﻧﺒﻮدن، ذات ﺧﻮﻳﺶ را ﺗﻌﻘﻞ و ادراك می ﻛﻨﺪ و در ﻧﺘﻴﺠﻪ، ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ ذات ﺧﻮﻳﺶ اﺳﺖ. ﺑﺮﻫﺎن دوم ﻧﻴﺰ در اﺛﺒﺎت ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﻫﻤه ﻣﻮﺟﻮدات، مبتنی ﺑﺮ ﻋﻠﻢ ذاتی واﺟﺐ اﻟﻮﺟﻮد و اﺳﺘﻠﺰام ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ، ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﻣﻌﻠﻮل اﺳﺖ ﻛﻪ در اﻳﻦ ﺻﻮرت ﻫﻤه ﻣﻮﺟﻮدات ﻣﻌﻠﻮم ﺧﺪاوﻧﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻓﺨﺮ رازی ﺗﻔﺼﻴﻼً ﺑﻪ ﻧﻘﺪ اﻳﻦ دو ﺑﺮﻫﺎن میﭘﺮدازد. در اﻳﻦ ﻧﻮﺷﺘﺎر ﺑﺮآﻧﻴﻢ ﺗﺎ ﺿﻤﻦ ﺑﻴﺎن اﻧﺘﻘﺎدات ﻓﺨﺮ رازی ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺮاﻫﻴﻦ، ﺑﻪ ﻧﻘﺎط ﺿﻌﻒ اﺳﺘﺪﻻلﻫﺎی او اﺷﺎره ﻛﻨﻴﻢ و ﻣﻐﺎﻟﻄﺎت ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻛﻪ ﻋﻤﺪﺗﺎً ﻧﺎشی از ﻣﻐﺎﻟﻄه ﻣﻔﻬﻮم ﺑﺎ ﻣﺼﺪاق و ﻣﻔﻬﻮم ﺑﺎ ﻣﺎﻫﻴﺖ در ادراك اﻧﺴﺎنی از ﺧﺪاوﻧﺪ، علیت ﺗﺎﻣﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺟﻮدات ﻣﻤﻜﻦ و ﻧﻈﺮیه ﻧﺎﺻﻮاب «اﺿﺎﻓﻪ» او در ﺑﺤﺚ وﺟﻮد ذهنی اﺳﺖ، ﺑﭙﺮدازﻳﻢ.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 7 تا 22

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

برهان معرفت نفس از فارابی تا صدرای شیرازی

نویسنده:

مجتبی افشارپور، یارعلی کرد فیروزجایی

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF چکیده

وضعیت نشر :

قم: مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

برهان معرفت نفس , علم نفس , خداشناسی(الهیات بالمعنی الاخص) , براهین اثبات واجب(حکمت نظری) , واجب تعالی (اسماء ذات) , تاریخ نفس شناسی , مقاله درباره فارابی

کلیدواژه‌های فرعی :

حدوث نفس , قوه و فعل , نفس فلکی , علم النفس ملاصدرا , علت حرکت افلاک , علم حضوری , تجرد نفس ناطقه , حکمت اشراق the School of Illumination , حکمت متعالیه , فلسفه مشاء , عقل فعال , حرکت نفسانی افلاک , نفس شناسی سهروردی , علم حصولی(مقابل علم حضوری) , غایت حرکت افلاک , نفس شناسی ابن سینا , کتاب شفا (ابن سینا) ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین , علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی , مرتضی مطهری , عبدالله جوادی آملی , ابن سینا: ابوعلی سینا

شاپا (issn):

6024-2251

چکیده :

مسئله معرفت نفس و ملازمه آن با معرفت خداوند، از ابتدای شکل‌گیری اسلام و اندیشه اسلامی، به تأثر از روایات صحیحه معصومان در میان مسلمانان مطرح شد. در این میان، فیلسوفان مسلمان تحت تأثیر آموزه‌های اسلام، در تبیین این مسئله بسیار کوشیدند و آن را به ‌عنوان یکی از مسائل حکمت اسلامی مطرح کردند. حکمای مسلمان، این مسئله را از دو منظرِ معرفت حضوری نفس و شناخت حصولی آن محل بحث و کنکاش قرار دادند. در حوزه علم حصولی، آنها کوشیدند برهانی بر ملازمه بین معرفت نفس و معرفت رب عرضه کنند. در این مقاله روند شکل‌گیری این برهان، که ما آن را «برهان معرفت نفس» می‌نامیم، از زمان فارابی تا صدرا بررسی می‌شود. هرچند مشائیان از این برهان نهایتاً اثبات عالَم مفارقات یا محرک غیرمتحرک را نتیجه گرفتند، اما سهروردی نخستین کسی است که صراحتاً توان اثباتی این برهان را اثبات واجب‌الوجود دانست و بعدها صدرا چهار تقریر از این برهان عرضه کرد.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 51 تا 75

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

اندیشه سازی فلاسفه اسلامی در پرتو تعالیم وحیانی

نویسنده:

داوود محمدیانی

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

وضعیت نشر :

ساوه: دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

حکمت در قرآن , فلسفه یونان , فلسفه اسلامی , بسط اندیشه در اسلام , تلفیق دین و فلسفه

کلیدواژه‌های فرعی :

اسفار , حادث , اشارات و تنبیهات , بومی سازی علم , علم النفس ملاصدرا , خلافت الهی , علم نفس , عزرائیل , ثابت و متغیر , اسلامی سازی علم , حکمت اشراق the School of Illumination , حکمت متعالیه , حقیقت کلیه عقلی , حرکت جوهری , صورت جزئی , عقل فعال , مُثُل , براهین اثبات واجب(حکمت نظری) , قدرت واجب , اصطلاحنامه علوم قرآنی , عالَم امر , سیاسه المدینه , آراء اهل مدینه فاضله , رساله عرشیه , رساله فیض الهی ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین , فیض کاشانی: ملا محسن فیض کاشانی , ابن سینا: ابوعلی سینا , غلامحسین ابراهیمی دینانی

چکیده :

قرآن کریم مهمترین عامل شکل گیری فرهنگ و تمدن اسلامی بوده به طوری که می توان ادعا کرد اکثر پژوهشها و تلاشها در حوزه اندیشه اسلامی از علم صرف و نحو در ادبیات عرب تا فقه و اصول و کلام و فلسفه و عرفان بر محور آیات الهی شکل گرفته است. به عنوان مثال فلسفه که در اصل از سرزمین یونان وارد جهان اسلام شد تحت تاثیر آیات الهی قرآن و توسط اندیشمندان اسلامی هویتی اسلامی یافت و تحت تاثیر همین تعالیم قرآنی بود که واژه های یونانی «فلسفه» و «فیلسوف» بوسیله حکمای اسلامی به دو واژه «حکمت» و «حکیم» تبدیل گردید. از جایی که حکمای اسلامی معارف فلسفی یونان را کارآمد می دانستند و معتقد بودند همبستگی و پیوند معارف قرآنی و دینی با دستآوردهای عقلی فلسفه یونان در رشد و تعالی جامعه اسلامی تاثیری ژرف خواهد داشت به تطبیق مطالب فلسفه یونان با معارف دین اسلام روی آورده و توانستند فلسفه را بومی سازی کنند.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 121 تا 146

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

تصحیح و تحقیق رساله تحریر الدلائل فی تقریر المسائل اثر اثیرالدین ابهری : سال 47، شماره 1 : فلسفه و کلام اسلامی

نویسنده:

مهدی عظیمی

نوع منبع :

مقاله , مدخل آثار(دانشنامه آثار) , کتابخانه عمومی

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

وضعیت نشر :

تهران: دانشگاه تهران,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

اثیرالدین ابهری , نسخه‏ شناسی , رساله ثمانی‌عشرة مسئلة فی الکلام

کلیدواژه‌های فرعی :

توحید , معتزله , الله , نفس ناطقه , اشاعره , رویت خدا , اختیار , جزء لایتجزی , براهین اثبات وجود خدا , اثبات نبوت , تهافت الفلاسفه , سبک شناسی , الوجود , اختیار خداوند , صفات الهی , اختیار , اشاعره (اهل سنت) , رؤیت خدا , معتزله (اهل سنت) , اختیار انسان , خاتمیت , معدوم , خلأ , افعال خدا , صورت و ماده , صفات خدا , ماهیت , هیولی , جزء لا یتجزی , امر عدمی , بساطت واجب(امور عامه) , افعال واجب(حکمت نظری) , براهین اثبات واجب(حکمت نظری) , توحید(الهیات بالمعنی الاخص)) , اختیار واجب , معرفت شناسی اسلامی , اندیشه شناسی , وجود (اسماء اول عرفان نظری) , نفس ناطقه(اصطلاح وابسته) , رساله ثمانی‌عشرة مسئلة فی الکلام ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

خواجه نصیرالدین طوسی , ابن سینا: ابوعلی سینا

شاپا (issn):

2008-9422

چکیده :

اثیرالدین ابهری را رساله‌ای‌ است که در نسخه‌شناسی‌ها با نام «ثمانی‌عشرة مسئلة فی الکلام» یا «المسائل» شناسانده شده است، ولی برپایه یافته ما نام اصلی آن «تحریر الدلائل فی تقریر المسائل» است. این رساله، که گویا تنها نوشته کلامیِ تاکنون‌ ـ‌ شناخته‌شده اوست، دربردارنده هجده مسئله کلامی ا‌ست که بیش‌وکم با بیست مسئله‌ای که غزالی در تهافت‌الفلاسفه پیش می‌کشد همخوانی دارند. ابهری در بیش‌ترِ این مسئله‌ها از مکتب اشعری در برابر فیلسوفان و معتزلیان دفاع می‌کند. در این نوشتار، «تحریر الدلائل» را بر اساس گواهی ابن‌تیمیه، سبک نویسندگی ابهری، و اندیشه‌های فلسفی او، اصالت‌سنجی کرده؛ و برپایه نسخه‌های خطی راغب‌پاشا 1461، مجلس شورا 1830، و آیت‌اللّه مرعشی 59/35، که گویا هر سه در قرن یازدهم هجری کتابت شده‌اند، به شیوه بینابین تصحیح کرده‌ایم.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 103 تا 145

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

تهافت ابن رشد في كتابه تهافت التهافت

نویسنده:

خالد كبير علال

نوع منبع :

کتاب

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF معرفی کتاب

وضعیت نشر :

الجزائر: دار کنوز الحکمة,

زبان :

عربی

کلیدواژه‌های اصلی :

فلسفه اسلامی , علم کلام , کتب فلسفه اسلامی

کلیدواژه‌های فرعی :

توحید (به لحاظ صفت) Divine unity (کلام) , جهان بینی , معاد شناسی(کلام اسلامی ذیل فرجام شناسی) , جهان بینی فلسفی , بعث اجساد , معاد جسمانی , معاد روحانی , علم الهی , حقیقت نفس انسانی , علم الهی به جزئیات , انتقاد , مغالطات , صفات خدا , اثبات وجود خدا , فلسفه مادی , علیت , امور سماویه , خداشناسی(الهیات بالمعنی الاخص) , براهین اثبات واجب(حکمت نظری) , برهان نفس انسانی , دفاعیه ها و ردیه ها , مکتب تهافت ,

چکیده :

کتاب «تهافت ابن رشد في كتابه تهافت التهافت» نوشته خالد كبير علال، نقدی است بر کتاب «تهافت التهافت» ابن رشد. تهافت التهافت، از بزرگترین آثار کلامی – فلسفی ابن رشد به عربی است و جوابیه ای به تهافت الفلاسفه که در آن به بیان پریشان گویی و تناقض آرای حکما پرداخته شده بود و در بیست مسئله ادله آنان را نقد و بررسی کرده است. ابوالولید محمد بن رشد کتاب "تهافت التهافت" را در پاسخ به "تهافت الفلاسفة" غزالی به رشته تحریر درآورده است، تا «نشان دهد که بیشتر آنچه غزالی در کتابش آورده است از ارزش تصدیقی و اقناعی برخوردارند و به مرتبه یقین و برهان نمی‌ رسند». غزالی در بیست مسأله بر فلاسفه خرده گرفته در سه مورد حکم به تکفیر ایشان داده است. ابن‌ رشد یک به یک این مسائل را طرح کرده و به مقابله با غزالی رفته است. او فحاشی‌ های غزالی را با فحاشی پاسخ داده، اما آنجا که پای انتقاد و استدلال در میان است در بسیاری موارد به غزالی حق داده است و ابن‌ سینا را به کج‌ فهمی متهم کرده است. تهافت به معنای تناقض و تناقض گویی است و تهافت الفلاسفه یعنی تناقض گویی فلاسفه. مسائل بیست گانه ای که غزالی به نظر خود به فیلسوفان خرده گرفته و ابن رشد آنها را رد کرده می توان اینگونه تقسیم کرد: 1- اتصال خدا با عالم: شامل چهار مسئله اول کتاب (قدم عالم - ابدیت عالم و زمان – خدا فاعل و صانع عالم است - عجز فیلسوفان از اثبات وجود صانع) 2- یگانگی خدا و عجز فیلسوفان از اثبات آن (مسئله پنجم) 3- صفات خدا (از مسئله ششم تا دوازدهم را در بر می گیرد) 4- علم خدا به جزئیات (مسئله سیزدهم) 5- مسائل فلکی و طبیعی (از مسئله چهاردهم تا شانزدهم) 6- سببیت (مسئله هفدهم) 7- نفس انسانی (مسئله هجدهم و نوزدهم) 8- بعث اجساد و حشر ارواح (مسئله بیستم)

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

عقل انسان به چه حدّی از معرفت خدا میتواند نائل شود؟ و آیا از کسانی که قادر به استدلالهای دقیق عقلی نیستند مانند توده مردم، نیز استدلالهای عقلی بر وجود خدا و صفات او شده است؟ و آیا تنها راه شناخت خدا منحصر به معرفت عقلی است یا راههای دیگری هم دارد؟

نوع منبع :

پرسش و پاسخ

پاسخ تفصیلی:

پرسش فوق در واقع بازگشت به اين پرسش مي كند كه آدمي تا چه اندازه مي تواند با عقل خود خداوند و صفات او را بشناسد؟ و آيا اساساً عقل بشري توانايي آشنايي با خداي سبحان را دارد يا نه؟ چه خوب است پاسخ پرسش مزبور را از كلام امير مؤمنان ـ عليه السلام ـ بشنويم بیشتر ...

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

خداشناسی (کلام) , طریق عقلی معرفت خدا , صفات خدا , معرفت خدا

کلیدواژه‌های فرعی :

اثبات وجود خدا , برهان اثبات وجود خدا , شناخت عقلی , برهان های اثبات وجود خدا , اثبات وجود خدا , براهین اثبات واجب(حکمت نظری) ,

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

با توجّه به ميلياردها ملحدي كه وجود دارند نتيجه مي گيريم كه دلايل اثبات وجود خدا كافي و قانع كننده نمي باشد و خدا هم مي تواند بدون آن كه انسانها مجبور شوند، شواهد بيشتري ايجاد كند.

نوع منبع :

پرسش و پاسخ

پاسخ تفصیلی:

نويسنده مقاله «بي اعتقادي مؤيد الحاد» به دنبال اقامه دليل بر عدم وجود خدا و اثبات الحاد است. در استدلال او از باورهاي مؤمنان استفاده شده است. استدلال وي به صورت قياس استثنائي است كه از راه رفع تالي به مطلوب رسيده است. در اين مقاله ما در صدد هستيم كه بیشتر ...

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

کلام جدید , اثبات وجود خدا , براهین اثبات واجب(حکمت نظری) , ملحدان , اثبات پذیری وجود خداوند

کلیدواژه‌های فرعی :

اثبات وجود خدا , براهین اثبات وجود خدا , کفر و الحاد , براهین اثبات واجب , بدعت , کفر , کفر ,

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

با توجه به اینکه یکی از مهمترین مسائل و مباحث کلام جدید، اثبات یا عدم اثبات پذیری وجود خداوند است، می خواستم دلایل مخالفان اثبات پذیری و نقد براهین ایشان را بدانم؟

نوع منبع :

پرسش و پاسخ , نقد دیدگاه و آثار(دفاعیه، ردیه و پاسخ به شبهات)

پاسخ تفصیلی:

مقدمه يکي از دغدغه هاي کهن انساني، امکان شناخت خداوند متعال است. اعتقاد به خداوند، اعتقاد فطري، پايه و همگاني (اجماع عام) است. هرانساني با تأمل در اندرون خود، وجود خويش را ناقص و وابسته به وجود مطلق کامل حس مي کند که آن همان اعتقاد به خدا يا ملازم با بیشتر ...

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

کلام جدید , 2. اصطلاحنامه مسایل جدید کلامی current debates in Kalam , اثبات وجود خدا , خداشناسی(الهیات بالمعنی الاخص) , براهین اثبات واجب(حکمت نظری) , اثبات پذیری وجود خداوند

کلیدواژه‌های فرعی :

اثبات وجود خدا , براهین اثبات وجود خدا , براهین اثبات واجب , براهین اثبات خدا ,

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

آیا وجود خداوند بدون استفاده از مفاهیم وحیانی اثبات پذیر است؟ آیا اجماع یا احادیثی درباره برهان پذیر بودن خدا وجود دارد؟ علامه طباطبایی، امام خمینی، و دیگر صاحب نظران در این باره چه نظری دارند؟ و آیا برهان نظم و علیت واقعا برهان است یا نشانه وجود خدا؟

نوع منبع :

پرسش و پاسخ

پاسخ تفصیلی:

برهان در اصطلاح اهل منطق معنايي خاص دارد[1] و با آن‌چه که در پرسش برهان خوانده شده که عدم استفاده از مفاهيم وحياني باشد؛ اندكي تفاوت دارد، پاسخ اين است كه نه تنها چنين برهاني وجود دارد، بلكه برخي از متفكران الهي تلاش كرده‌اند تا برهاني ارائه كنند كه بیشتر ...

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

کلام جدید , براهین خداشناسی , اثبات وجود خدا , خداشناسی(الهیات بالمعنی الاخص) , براهین اثبات واجب(حکمت نظری) , برهان نظم , اثبات پذیری وجود خداوند , برهان علیت (اثبات خدا) , درباره علامه طباطبایی

کلیدواژه‌های فرعی :

اثبات وجود خدا , برهان مصادیق نظم , براهین اثبات وجود خدا , براهین اثبات واجب , برهان نظم , براهین وجود خدا ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی , امام خمینی

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر