جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

بررسی ابعاد گوناگون حقوق و وظایف متقابل مردم و حکومت در اندیشۀ اسلامی، از دغدغه‌های اندیشمندان اسلامی است. وظیفۀ دولت در عرصۀ اخلاق و وظیفه‌مندی جامعه، از مسائل موردتوجه ادوار اندیشه بوده است. اسلام، تربیت اخلاقی جامعه را از وظایف حاکمان دانسته، به فرهنگ با رویکرد اخلاق‌محوری اهمیت درجه اول داده است. هدف: هدف این پژوهش، بررسی دلایل درون‌دینی مسئولیت حکومت دینی در اخلاق بود. روش: پژوهش با روش کتابخانه‎‌ای، ضمن تحلیل مبانی منکران به شیوة عقلی استدلالی، به بیان مبانی موافقان باتکیه ‌بر روش نقلی و استنباط از آیات و روایات پرداخت. یافته‌ها و نتیجه‌گیری: مهم‌ترین مبانی به دست آمده از تحلیل دیدگاه مخالفان، طرفداری از جامعۀ مدنی به معنای نوین، سکولاریسم، فردگرایی، استقلال در قانون‌گذاری و... بود. در مقابل، موافقان بر مسئولیت اخلاقی حکومت دینی به عنوان ابزار رسیدن جامعه به سعادت و نیز مؤلفه‌های امر به معروف و نهی از منکر، اقامۀ عدل، تزکیۀ اخلاقی جامعه و... تأکید کرده‌اند.

«الأمالی لِـ الشیخ الصدوق»، کتابی به زبان عربی، تألیف شیخ صدوق، متکلم، ادیب، فقیه و حدیث‌ شناس برجسته امامیه در سده چهارم هجری که از جلسه‌ های متعددی که شیخ صدوق هفته‌ ای دو روز در روزهای سه شنبه و جمعه از ۱۸ رجب سال ۳۶۷ هجری تا روز ۱۱ شعبان سال ۳۶۸ هجری در مشهد املاء نموده و شاگردان ایشان نوشته‌ اند، تشکیل شده است. شیخ صدوق این کتاب را که در ۹۷ مجلس, ۱۳ ماه تدوین کرده و این مجالس به جز چند مجلس (۲۲، ۲۳، ۲۴ و ۲۶) هر روز جمعه و سه شنبه بر پا بوده است. شروع آن ۱۸ رجب ۳۶۷ ق به هنگام سفرش به مشهد، و پایان آن ۱۸ شعبان ۳۶۸ ق بوده است. فقط مدت کوتاهی در راه طوس در تدوین کتاب فاصله افتاده است. مجلس ۲۹ آن مصادف با روز هشتم ماه محرم (دومین جمعه محرم) بوده و لذا به مقتل سیدالشهداء (ع) شروع کرده و آن را در مجلس ۳۰ و ۳۱ تکمیل کرده است. مجلس ۲۶ مصادف با غدیر و ذکر فضائل این روز است. این بیانگر امتیاز این کتاب به دیگر کتب امالی است که صدوق در نقل احادیث به مناسبت‌ های زمانی و مکانی توجه داشته است. در این کتاب تبحر شیخ بزرگوار صدوق، در جمع و حفظ احادیث فریقین شیعه و سنی به خوبی آشکار است. موضوعات مختلفی در این کتاب بحث شده اند که بیشتر آنها اخلاقی، تاریخی و نقل فضائل خاندان پیامبر اکرم - صلی الله علیه و آله - است. افزون بر آن در ماه رجب از فضائل آن ماه و در ماه مبارک رمضان از فضائل رمضان و ثواب روزه در این ماه‌ ها حدیث نقل کرده است. هنگامی که به نیشابور می‌ رسد حدیثی در فضیلت زیارت امام رضا (ع) نقل می‌ کند. این کتاب شامل دسته ای از احادیث نبوی (ص) و اهل بیت (ع) در موضوعات مختلف مانند سیره پیامبر (ص)، ماجرای اسراء و معراج، ادعیه و موعظه‌ ها، فضائل و مناقب اهل بیت (ع) است که شامل موضوعات تاریخی و اخلاقی و عقائدی و... می‌ باشد.

طرفداران اخلاق دینی ارزش حقیقی و کمال نهائی انسان را در قرب الهی و تشبه به خداوند می‌دانند که در سایه‌ی تجربه‌ی زندگی معنوی و رفتارهای اخلاق دینی سبب می‌آید، البته در اخلاق دینی، رفاه و آسایش دنیوی انسان، از یاد نرفته و دنیا ناشایسته تعریف و توصیف نشده گرچه وابستگی به دین و دنیازدگی و غفلت از آخرت و ساحت معنایی و حقیقی انسان مذموم شمرده شده است. از نگاه دین‌شناسان در خصوص اخلاق دینی این اختلاف وجود دارد که یا دینی بودن اخلاق ناظر به امر الهی است چنانچه اشاعره بر این اعتقادند - و یا آن‌که در حوزه‌ی دین نیز نظام اخلاقی بر اساس حسن و قبح ذاتی و عقلی تفسیر شده است. طرفداران اخلاق سکولار بر این باورند که اخلاق دینی وظیفه‌گرا و تکلیف‌مدار است و حقوق بشر را نادیده می‌گیرد؛ از این رو معتقدند اخلاق باید از ساحت دین بیرون باشد و ارزش‌ها و قواعد اخلاقی بر مبنای اصول انسانی و زندگی دنیوی و رفاه عمومی تعریف و تعیین گردد. در این مقاله پس از طرح و تبیین مسأله، مبانی و دلایل دو رویکرد اخلاق دینی و اخلاق سکولار تحلیل شده و با نقد و بررسی ادعاهای طرفداران اخلاق سکولار، پیامدهای آن یادآور شده است

دیدگاه اخلاقی آقای مطهری حاصل تفسیر خاصی است که ایشان از متون دینی مرتبط با اخلاق دارد و نظریه بزرگواری روح را می توان مفهوم محوری این دیدگاه دانست. بر اساس این تفسیر توصیه های اخلاقی در آیات و احادیث نه با محوریت وعده بهشت یا وعید دوزخ, بلکه بیش از هرچیز حول محور کرامت و عزت نفس شکل گرفته است. ایشان میان بزرگی و بزرگواری روح تمایز قائل می شود و دستیابی به هر یک را در گرو داشتن همت بلند, تلاش بسیار و تحمل سختی ها می داند. روح هایی که در مسیرهای مختلف از قبیل علم خواهی, ثروت اندوزی و جاه طلبی, همت بلندی دارند و هرگز از کوشش باز نمی ایستند, روح های بزرگ اند و روح هایی که این همت بلند را در مسیر فضائل اخلاقی دارند و روح خود را چنان بزرگ می دارند که از ایشان, جز کار نیک صادر نمی شود و بدی ها را موجب دنائت و پستی می دانند, روح های بزرگوارند. از نظر ایشان همه فضائل اخلاقی مطرح در آیات واحادیث را می توان به بزرگواری روح تحویل کرد و همه رذائل مطرح شده را می توان به پستی و دنائت روح برگرداند. هدف دراین مقاله تأمل در فهم و تفسیر دینی آقای مطهری از اخلاق و تلاش در جهت ارائه تصویری نظام مند از آن است.

ترجمه ماشینی: در ریشه‌های اخلاق زیستی مسیحی، تلاش پروفسور H. Tristram Engelhardt، جونیور برای یافتن زمینه تعیین‌کننده معنای وجود انسان و آگاهی از انتخاب اخلاقی مناسب را بررسی می‌کند. انگلهارت تأثیرگذارترین، قانع‌کننده‌ترین، اما منتقدترین صدای اخلاق زیستی در چندین دهه گذشته بوده است. مقالات این جلد شامل کمک های معرفت شناختی، روش شناختی و موضوعی به اخلاق زیستی، نظریه سیاسی و الهیات مسیحی است. هر کدام به بررسی تشخیص انگلهارت از بحران اجتماعی و فرهنگی معاصر می پردازند، و به دنبال درک اخلاقیات قاطعانه پس از مسیحیت و اغلب آشکارا ضد مسیحی هستند که بر اخلاق عمومی و سیاست سیاسی حاکم است. هر نویسنده به تحقیق شخصی و خستگی ناپذیر انگلهارت می پردازد تا پایه های اخلاقی نهایی را تضمین کند و همچنین پیامدهای کامل نتایج تحقیقات خود را بشناسد: اینکه اخلاق زیستی مسیحی از عقل انسانی سرچشمه نمی گیرد، بلکه از فرمان خدا سرچشمه می گیرد. این کتاب باید توسط متخصصان اخلاق زیستی، فیلسوفان، دانشمندان دینی، کارشناسان سیاست عمومی و معتقدان ارتدکس خوانده شود.

بررسی مفهوم عقل یکی از کلیدی ترین مسائل در نظام فکری طه عبدالرحمن به شمار می رود. عبدالرحمن هم در نقد مدرنیته ی غربی، هم در نظریه ی تاسیسی مدرنیته ی اسلامی و هم در نظریه ی اخلاقی خود به نحو مبسوطی به گزارش و نقد تعریف های ارائه شده از عقل و نیز به تعریف جدید خود از آن می پردازد.