مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

در مجموعه پيش‌رو كه به همت پژوهشگرانى دانشور سامان يافته است كوشش شده آراء مهم‌ترين جريانهاى فكرى جهان اسلام در باب آموزه پايه‌اى عقل عرضه شود. دو نكته در تدوين جستارهاى اين نوشتار مد نظر بوده است. نخست، پرداختن به حوزه‌هاى متنوع و جريانهاى مهم فكرى و گزينش عالمانى كه نماينده شاخص يك جريان معرفتى به شمار مى‌روند. و دوم، بهره‌گيرى از نويسندگانى كه در موضوع مورد نظر از دانش و توانايى لازم برخوردارند. گفتنى است براى آگاهى از ديدگاه قرآن و حديث درباره عقل، دو مقاله نخست به اين عرصه اختصاص يافته است. در مقاله سوم با عنوان عقل‌گرايى و نص‌گرايى در كلام اسلامى، گزارشى تاريخى از سير و سرگذشت گرايشهاى عقلى و نقلى در حوزه كلام ارائه شده است.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

رحیق مختوم بخش اول جلد 1

نویسنده:

عبدالله جوادی آملی

نوع منبع :

کتاب , شرح اثر , آثار مرجع

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF فهرست

وضعیت نشر :

قم: انتشارات اسراء,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

16. کلام عقلی , فلسفه اسلامی , حکمت متعالیه , کتب فلسفی , شرح منظومه: سبزواری , توحید صدوق , کشف المراد: علامه حلی , شوارق الالهام: لاهیجی , شفاء: ابن سینا , شرح اشارات: خواجه نصیر الدین طوسی , شرح فصوص الحکم: داود قیصری , شرح گلشن راز: لاهیجی , بحار الانوار: علامه مجلسی , 01- کافی : شیخ کلینی , مواقف: قاضى عضد‌الدین ایجى , شرح المقاصد: تفتازانی , شرح مواقف: شریف جرجانی , العقائد النسفیة: عمر بن محمد نسفى

کلیدواژه‌های فرعی :

فاعلیت خداوند , امور عامه , علم نفس , اصالت وجود , خداشناسی(الهیات بالمعنی الاخص) , برهان صدیقین , صفات ذاتیه ( الهی ) , صفات فعلیه , علم تفصیلی واجب , عدالت , اصل علّیت , عرض ذاتی(مقابل عرض غریب) , عقل عملی((مدرک کلیات مربوط به عمل)، مقابل عقل نظری)Alʿaql al-ʿamalī(practical intellect) , عقل نظری((مدرکات عقل نظری)، اصطلاح وابسته) ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین , عبدالله جوادی آملی

چکیده :

رحیق مختوم، شرح حکمت متعالیه جلد اول این بخش از رحیق مختوم، به شرح مرحله چهارم جلد دوم اسفار می‌پردازد که در این مرحله از ماهیت و احکام و لواحق آن بحث می‌کند. در آغاز به وجوه فلسفی بودن این مسئله می‌پردازد و سپس مجموعه مطالب آن را در نه فصل پی می‌گیرد، عناوین فصول عبارتند از: ۱ ـ ماهیت و تعریف آن و بیان فرق بین مفهوم و ماهیت ۲ ـ کلی و جزئی و بیان تشخص و تمیز و اقسام آن ۳ ـ تعین و انواع آن ۴ ـ فرق جنس و ماده، نوع و موضوع ۵ ـ شناخت فصل و امتیاز آن از غیر فصل ۶ ـ تقوم جنس به فصل ۷ ـ اقتران صورت به ماده و بیان معانی صورت ۸ ـ چگونگی اخذ جنس از ماده و فصل از صورت ۹ ـ مثل افلاطونی و تأثیر آن در مسائل فلسفی که بیشترین حجم این جلد را به خود اختصاص می‌دهند..

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

حقيقة الاعتبار بين الاطروحة القديمة و الاطروحة الجديدة المجلد 1 و 2 : اصول الاستنباط العقائد فی نظریة الاعتبار؛ حقيقة الاعتبار فی نظریة المعرفة

نویسنده:

محمد سند؛ تقریر نویسان: محمدحسن رضوي، علي تميمي

نوع منبع :

کتاب , درس گفتار،جزوه وتقریرات

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF فهرست

وضعیت نشر :

لبنان/ بیروت: دار الامیره,

زبان :

عربی

کلیدواژه‌های اصلی :

اصطلاحنامه فلسفه , کتب کلام شیعه , فاقد چکیده

کلیدواژه‌های فرعی :

حسن و قبح , ولایت تشریعی , حسن و قبح عقلی , انکار حسن و قبح , غایت , اعتبار ذهبیه , هستی شناسی اسلامی , حسن و قبح از نظر علامه طباطبایی , فلسفه اسلامی , اعتبار منابع استنباط , معرفت بشری , برهان لمّی مطلق , برهان لمّی غیر مطلق , قلمرو معرفت بشری(اصطلاح وابسته) , عقل عملی((مدرک کلیات مربوط به عمل)، مقابل عقل نظری)Alʿaql al-ʿamalī(practical intellect) , عقل نظری((مدرکات عقل نظری)، اصطلاح وابسته) , اعتبار حسن و قبح , اعتبار ادراک واضح و متمایز , اندیشه فلسفی ابن سینا ,

چکیده :

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

«ذاتی باب برهان» بودن حسن و قبح افعال: پاسخ به نقدها

نویسنده:

احمدحسين شريفی

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF چکیده

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

قواعد کلامی Basic Principles of Kalam , قاعده حسن و قبح عقلی , حسن فعلی , حسن و قبح افعال , فضایل اخلاقی , عقل عملی((مدرک کلیات مربوط به عمل)، مقابل عقل نظری)Alʿaql al-ʿamalī(practical intellect) , ذاتی باب برهان(اصطلاح وابسته)

کلیدواژه‌های فرعی :

افعال اختیاری انسان , حسن و قبح , حسن و قبح الهی , حسن و قبح ذاتی , ذاتی باب ایساغوجی , حکمت عملی , حکمت نظری , عرض ذاتی(حکمت نظری) ,

چکیده :

مسئله حسن و قبح ذاتي، از مسائل بسيار بحث‌انگيز در تاريخ علوم اسلامي به‌ويژه علم کلام بوده است. مخالفان و موافقان برداشت‌هاي مختلفي از اين ديدگاه داشته‌اند. در يکي از تقريرهاي مشهور اين ديدگاه، منظور از «ذاتي» در اين ترکيب، «ذاتي باب برهان» دانسته شده است. در عين حال،‌ چنين معنايي مورد رد و انکار پاره‌اي از متکلمان و فيلسوفان معاصر قرار گرفته است. اين مقاله، با به‌کارگيري روش توصيفي ديدگاه‌هاي مدافعان و مخالفان را توصيف و سپس با استفاده از روش عقلي و انتقادي به پاسخ نقدهاي مخالفان پرداخته و در پايان به اين نتيجه رسيده که نقدهاي مطرح‌شده يا ناشي از خلط حسن و قبح فعلي و اخلاقي بوده است و يا معلول سوء‌برداشت يا عدم دقت در معناي ذاتي باب برهان بوده و يا به سبب پيش‌فرض‌هاي اثبات‌ناشده‌اي مثل تفکيک ميان مقتضيات عقل عملي و عقل نظري است.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 37 تا 50

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

عقل در حکمت نظری

نویسنده:

مجید صادقی

نوع منبع :

مقاله , کتابخانه عمومی

منابع دیجیتالی :

متن

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

عقل شناسی , اصطلاحنامه معرفت شناسی(اسلامی) , عقل نظری((مدرک مربوط به نظر)، مقابل عقل عملی) , عقل عملی((مدرک کلیات مربوط به عمل)، مقابل عقل نظری)Alʿaql al-ʿamalī(practical intellect) , عقلانیت اسلام

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

نسبت اخلاق و دین در فلسفه کانت

نویسنده:

قدرت لله قربانی

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

وضعیت نشر :

قم: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها : دانشگاه معارف اسلامی,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

پدیدار , سوبژکتیویسم , علم از نظر کانت , دین وحیانی , اراده , تکلیف (افعال الهی) , عقل نظری و عملی , مکتب اخلاقی کانت , دین و اخلاق , فلسفه کانت , دین عقلانی و اخلاقی ناب , عقل نظری((مدرک مربوط به نظر)، مقابل عقل عملی) , عقل عملی((مدرک کلیات مربوط به عمل)، مقابل عقل نظری)Alʿaql al-ʿamalī(practical intellect) , دین در فلسفه کانت , شیء فی نفسه = نومن (فلسفه/متافیزیک)

کلیدواژه‌های فرعی :

تکلیف از نظر کانت , اراده نیک , نفی هدف ماوراء الطبیعی اخلاق , دین وحیانی , ارزش اخلاقی رفتار , انقلاب کپرنیکی کانت (فلسفه) , احکام تالیفی پیشین , دین عقلانی و اخلاقی ناب , تعامل حس و فاهمه ,

چکیده :

اخلاق یا عقل عملی، رویه ای از تفکر کانت است که می توان گفت نوعی نتیجه یا پیامد عقل نظری است؛ کانت در نظریه اخلاقی خود با اتکا به اراده و تکلیف در انسان و اصل اختیار و آزادی او بر آن است تا فاعلیت و غائیت اصول اخلاقی را در خود انسان قرار دهد که در آن، انسان به عنوان فاعل فعل اخلاقی، خودش غایت آن نیز هست. انسان مورد نظر کانت که از لحاظ عقل نظری به واسطه محدودیت و ضعف قوای معرفتی خود اجازه ورود به عرصه مابعدالطبیعه را ندارد، با رویه عقل عملی که اراده و تکلیف صفات ممیزه آن است، قادر می شود اصول اساسی اخلاقی را پایه گذارد و حتی خود را تنها غایت فی نفسه آن قرار دهد، از این رو در این مقاله با فرض سوبژکتیویسم کانت در عقل نظری و محدودیت آن در ورود به عرصه مابعدالطبیعه، تلاش میشود ضمن بیان محورهای مهم اخلاق کانتی، نحوه وابستگی دین به اخلاق مورد نظر او و سازگاری یا ناسازگاریهای این دیدگاه با برخی نتایج آن بیّن گردد.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 65 تا 82

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

نقش معرفت در عمل از منظر عقل و نقل

نویسنده:

محمد اکبریان

نوع منبع :

رساله تحصیلی , مطالعه تطبیقی

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

وضعیت نشر :

ایرانداک,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

عقل عملی((مدرک کلیات مربوط به عمل)، مقابل عقل نظری)Alʿaql al-ʿamalī(practical intellect) , عقل نظری((مدرکات عقل نظری)، اصطلاح وابسته) , معرفت دینی

چکیده :

فیلسوفان در این موضوع که معرفت شرط لازم عمل است، اتفاق نظر و در اینکه شرط کافی آن باشد، اختلاف داشته اند. سقراط اولین فیلسوفی است که معرفت را شرط کافی برای عمل می دانست و معتقد بود اگر انسان از بدی عمل آگاه شود، هرگز مرتکب آن نخواهد شد. شاگرد او افلاطون آن را مورد تأیید قرار داد. ارسطو در مقابل این دیدگاه، تأثیر میل نفسانی در عمل و ضعف اراده ناشی از آن را یاد آور شد که موجب می‌شود تا انسان گاهی بر خلاف معرفت، رفتار نماید. هیوم با مبنای عقل‌گرایانه هر دو نوع تفکر مخالفت ورزیده و نقش معرفت را در عمل به پایین‌ترین مرتبه تنزل داده بود. مبانی و نتایج هر یک از این دیدگاهها استخراج و مورد بررسی قرار گرفت و نقاط قوت و ضعف آنها بیان شد. برخی از نظریه‌های فیلسوفان اسلامی، مانند رابطه مقدمات فعل ارادی و عمل، رابطه علم حضوری و عمل و عقیده به نقش علم معصوم در عمل ارادی، برای تأیید دیدگاه نقش کافی معرفت طرح شدند؛ اما همه نظریه‌ها با اشکالاتی مواجه شده و تبیین کاملی از ضعف اراده و راه حلی برای آن ارائه نمی‌دهند. آیات و روایات دینی در این موضوع به چند دسته تقسیم شده اند. اگر چه تعدادی از آنها در ظاهر دلالت بر کفایت معرفت دارند، اما غالباً و به صراحت از شکاف میان معرفت و عمل سخن گفته‌ اند. عوامل این مشکل از منظر نقل با تقسیم به دو گروه عوامل بیرونی و درونی، مورد بررسی قرار گرفت. در دیدگاه برگزیده، ابتدا نظریه یقین با استفاده از دیدگاه اندیشمندان اسلامی و متون دینی، طرح و بر اساس جنبه‌های معرفتی و روان شناختی آن تبیین شده است. تحلیل این نظریه ما را به برخی کاستی‌های آن برای حل مشکل شکاف معرفت و عمل و نیاز به دخالت عنصر ایمان در مسئله و نظریه نهایی می رساند. نظریه نهایی، نظریه ایمان است که با تکیه بر عنصر معرفتی و باور قلبی در تعریف آن و بر اساس تبیین مراتب ایمان، عمل و نقش علیت غایی که مبانی نظریه قرار گرفته‌اند‌، تلاش دارد تا به حل این مشکل نائل شود.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

ابن سینا فیلسوف عقل - ایمان گرا

نویسنده:

رضا اکبری، اکرم خلیلی

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

وضعیت نشر :

تهران : دانشگاه امام صادق (ع)، انتشارات,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

رابطه اخلاق و شریعت , امکان معاد , ضرورت نبوت , معاد جسمانی , دین و فلسفه , ایمان گرایی (مسائل جدید کلامی) , حسن و قبح ذاتی , عقلانیت دینی , فلسفه اسلامی , فلسفه بوعلی , معاد(فلسفه) , معاد روحانی , فلسفه دین , فلسفه اخلاق (عام) , عقل گرایی(مقابل تجربه گرایی) , حدس((قوه)، اصطلاح وابسته) , اتصال نفس نبی با عقل فعال

کلیدواژه‌های فرعی :

نبوت , دلالت معجزه بر نبوت , عقل ( جوهر ) , براهین توحید(حکمت نظری) , براهین اثبات واجب(حکمت نظری) , شناخت صفات خدا , علم واجب , عقل(منطق) , عقل نظری((مدرک مربوط به نظر)، مقابل عقل عملی) , عقل عملی((مدرک کلیات مربوط به عمل)، مقابل عقل نظری)Alʿaql al-ʿamalī(practical intellect) , تبیین فلسفی وحی , برتری فلسفه بر دین ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ابن سینا: ابوعلی سینا

چکیده :

ابن سینا فیلسوفی است که در حیطه اسلامی، از آموزه‌های ارسطویی قرائت مجددی‌ ارائه داده است و ازاین‌رو، نه‌تنها شارح ارسطو، بلکه خود فیلسوف بزرگ و برجسته‌ای به شمار می‌رود. تلاش در نشان‌دادن تلائم باورهای دینی با یافته‌های عقلانی‌ از جمله دغدغه‌های ذهنی ابن سینا بوده، هرچند این مسأله در بسیاری از موارد، به‌ صراحت در آثارش ذکر نگردیده است، اما توجه به نوشته‌هایش مؤید این ادعاست. در عین حال در برخی از مباحث فلسفی هم‌چون مسأله نبوت، معاد جسمانی و نیز عرصه‌ اخلاق، شاهد برتر نشاندن آموزه‌های دینی بر یافته‌های عقلی و یا حکم به توقف عقل در برخی از این ساحت‌ها از سوی شیخ هستیم. این امر نشان می‌دهد که ابن سینا،نه یک‌ فیلسوف عقل‌گرای صرف بلکه یک فیلسوف عقل-ایمان‌گراست.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 81 تا 93

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

تجلی عقل عملی اخلاقی در عمل اخلاقی

نویسنده:

محمد علی اردستانی

نوع منبع :

مقاله , کتابخانه عمومی

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

وضعیت نشر :

قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی‌,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

افعال اختیاری , حسن و قبح عقلی , اصطلاحنامه معرفت شناسی(اسلامی) , عقل عملی((مدرک کلیات مربوط به عمل)، مقابل عقل نظری)Alʿaql al-ʿamalī(practical intellect) , فلسفه اخلاق اسلامی

کلیدواژه‌های فرعی :

فعل اختیاری , ادراکات اعتباری , اعتبار وجوب , امور اعتباریه صرف , اعتبار حسن , فعل تشریعی خدا , قوه فعاله ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی , مرتضی مطهری

چکیده :

عقل عملی را با توجه به ادراك گزاره های عملی اخلاقی، مـی تـوان عقـل عملـی اخلاقـی ناميـد . عقل در درك حسن وقبح برخی از افعال و شكل گيری گزاره های علمی اخلاقی مبتنـی بـرآنهـا مستقل است؛ مانند: «عدل حسن است» و«ظلم قبيح است» كه گزاره هـای عقـل علمـی اخلاقـی و قانونهای بنيادين اخلاق می باشند. راه ديگر شناخت حسن و قـبح، يـاری دادن شـرع اسـت. البتـه كمك شرع، منافاتی با عقلی بودن حسن و قبح ندارد. به نظر علامه طباطبايی، برای تحقق هر فعـل اختياری، ميان طبيعت انسانى از يك طرف و خواص و آثار طبيعى وتكوينى وى از طرف ديگر ، يك سلسله ادراكات و افكار ميانجى وجود دارد كه طبيعت، نخست آنها را ساخته و به دسـتيارى آنها خواص و آثار خود را در خارج بروز و ظهور مى دهد. اين نوشتار بـا الهـام از نظريـه علامـه، صرفاً در صدد تبيين سازوكاری است كه به واسطه آن، از گزاره های عقل عملی اخلاقی، به عمـل اخلاقی انتقال حاصل می گردد.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 67 تا 88

مشخصات اثر

ثبت نظر