جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در عالم اسلام فکر اثرگذاری ویژه خداوند و به اصطلاح اندیشه (لا مؤثر فی الوجود الا الله) را هم در میان متکلّمان, هم فلاسفه و هم عرفا می بینیم. هرچند فلاسفه اسلامی در بعضی از اصول اثرپذیر از اندیشه وران یونان بوده اند, ولی تفکّر اسلامی و بویژه کلام و عرفان اسلامی, در اندیشه توحیدی بالا, به شدّت اثرپذیر از ظواهر قرآن و سخنان پیشوایان دین است. برابر این ظواهر و متون, خالق و رب و مدبّر همه چیز خداست. هیچ چیز از دایره قدرت و اراده اش بیرون نیست. پادشاه مطلق و فعّال مایشاء است. از طرف دیگر ما خود را با عالمی رو به رو می بینیم که دارای نظم و نظام قانونمندی است. ظاهر قرآن نیز این امر را تأیید می کند. هر معلولی علّت ویژه و روشن دارد که تا نباشد, معلول وجود نخواهدداشت و نیز هر موجود اثر و فایده خاصّ خود را دارد که در موجود دیگر یافت نمی شود. همچنین نفس خویشتن را چنین می یابیم که دارای اراده و اختیار است و قدرت انتخاب و عمل, اطاعت و عصیان دارد و درنتیجه مکلّف است. سؤالی که در این جا برای متفکّران اسلامی و برای هر متفکّری در هر نظام توحیدی مطرح است, این است: اگر جهان قانومند است, خداوند در آن چگونه عمل می کند و نقش خداوند در پیدایی و پاییدن و ماندن آفریده ها در این نظام قانونمند چیست؟اگر او تنها اثر کننده است, چگونه می توان غیراو را اثر کننده دانست؟ اصل علّیت 1 در این صورت چه مفهوم و جایگاهی خواهد داشت؟اگر از زمین و آسمان و آب و باد و آتش و سنگ و چوب نفی اثرگذاری کردیم, آیا خلاف وجدان عمل نکرده و خلاف قرآن سخن نگفته ایم؟ اگر فعل انسان با اراده خداوند انجام نگیرد, مفهوم آن غیراز دارای حد بودن اراده و قدرت خداوند چه می تواند باشد؟ و اگر آفریننده کارهای بشر نیز خداوند است, مسأله اختیار و تکلیف انسان به چه صورت درمی آید؟در عالم اسلام, فلاسفه, عرفا و متکلّمان هرکدام به گونه ای و براساس مبانی و روش خویش در صدد حلّ مشکل و پاسخ گویی به پرسشهای بالا برآمده اند...

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

علیّت در فیزیک مدرن [مقاله انگلیسی]

نویسنده:

موریتز شلیک

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

زبان :

انگلیسی

کلیدواژه‌های اصلی :

علوم تجربی(معرفت شناسی) , اصل علّیت

چکیده :

این مقاله از این جهت قابل استفاده است که نشان می‌دهد وقتی فیزیک‌دانان از «اصل علیّت» صحبت می‌کنند منظورشان دقیقاً چیست که مثلاً می‌گویند در فیزیک کوانتوم این اصل نقض شده است. می‌توان به خوبی دید که معنایی که ایشان از این اصطلاح اراده می‌کنند کاملاً متفاوت با معنایی است که مثلاً در فلسفه‌ی ابن‌سینا یا توماس آکوئینی از اصل علیت اراده می‌شود. این بی‌توجهی به تفاوت معانی و اشتراک الفاظ می‌تواند نزاع‌ها و اختلاف‌های غیرحقیقی‌ و موهومی را در فلسفه ایجاد کند. نویسنده در ص۱۸۹ به‌خوبی تذکر داده است که منظور فیزیک‌دانان از اصل علیّت، قابلیت پیش‌بینی است (یعنی حالت‌های آینده‌ی یک سیستم را با حالت‌های قبلی تعیین کنید)، فلذا نمی‌توان آن را با نظریه‌ی کوانتوم ترکیب کرد چرا که این نظریه پیش‌بینی‌های دقیق را غیرممکن می‌سازد. فیزیک‌دان کوانتوم وقتی می‌گوید اصل علیّت در نظریه‌ی کوانتوم رد شده است، منظورش این است که پیش‌بینی با هر درجه دقت دلخواهی غیرممکن شده است.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

رمزگشایی معجزات به عنوان یک باور دینی و رابطه آن با عقل و علم

نویسنده:

علی ربانی گلپایگانی

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

کلیدواژه‌های اصلی :

افعال خارق العاده , معجزه و عقلانیت (مسائل جدید کلامی) , توجیه باور دینی , اصل علّیت

چکیده :

معجزه در اصطلاح دینی، امر خارق العاده‎ای است که با عنایت خاص خداوند واقع می‎شود تا صدق ادعای نبوت را اثبات کند. خارق العاده بودن معجزه، بررسی رابطه آن با قوانین علیت به طور عام، و قوانین طبیعی به طور خاص را در پی داشته است. برخی، معجزات را ناقض اصل علیت عام یا خاص دانسته و چون نقض اصل علیت را عقلا محال دانسته‎اند، در صدد تأویل معجزات برآمده‎اند. برخی دیگر به استثناپذیری قوانین طبیعی قائل شده و گفته‎اند قوانین طبیعی ناشی از اراده الهی است و خداوند می‏تواند هرگاه مصلحت بداند، اراده خود را تغییر دهد. بر اساس دیدگاهی دیگر، معجزات، اسباب و علل طبیعی ناشناخته دارد، و آنچه در معجزات نقض می‎شود اسباب شناخته شده در عالم طبیعت است، نه هرگونه سبب طبیعی. مطابق دیدگاهی دیگر، اسباب شناخته شده طبیعی که در معجزات نقض می‏شود، اسباب ظاهری وقایع‎اند، نه اسباب حقیقی؛ اسباب حقیقی، همان اسباب ناشناخته است که تنها آورندگان معجزات از آنها آگاهند. بر دیدگاه‏های مزبور نقدهایی وارد است که در این مقاله بیان شده است. دیدگاه صحیح در این‎باره آن است که معجزات از باب حکومتِ یک قانون تکوینی بر قانون تکوینیِ دیگر است. در حقیقت، قوانین طبیعی مشروط به این‎اند که قانونی برتر مانع تأثیر آن نشود، و عدم تحقق قانون به خاطر عدم تحقق شرط آن، مصداق نقض قانون نخواهد بود.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 9 تا 28

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

ثمرات تلازم علمی علت و معلول بر اساس اصول حکمت متعالیه

نویسنده:

سید عباس حکیم‌زاده خرد , علیرضا حسن پور , سید محمد موسوی بایگی

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF مراجع

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

هستی شناسی اسلامی , فلسفه اسلامی , اصل علّیت

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین

چکیده :

بیتردید انسان در سیر استکمالی خود در این عالم، با ماده و لوازم آن درآمیخته است و همواره مجهولات بسیار و معلوماتی اندک دارد. یکی از مسائل مهم در معرفت‌شناسی که در طول تاریخ حکمت اسلامی نظر فیلسوفان را بخود جلب کرده، طریقة یافتن پاسخ مناسب برای مجهولات، اعم از تصوری و تصدیقی است. دربارة مجهولات تصوری کار چندان سخت نیست، زیرا از راه تعریف مفهوم اشیاء میتوان مجهولات تصوری را معلوم کرد، اما راه یافتن پاسخ مناسب برای مجهولات تصدیقی چندان هموار نیست. حکما با ارائۀ برهان إنّ و لمّ سعی کردهاند طریقی صحیح برای کشف مجهولات تصدیقی معرفی کنند و این بدانمعناست که هر مجهول تصدیقی را یا از راه علت میتوان شناسایی کرد یا از راه معلول. آنچه در نوشتار پیشرو مورد بررسی قرار گرفته است، بررسی میزان معلوم شدن مجهولات از راه علت در برهان لم و نیز از راه معلول در برهان إنّ است. برای رسیدن به این هدف، ابتدا نظریات حکما نقل شده، سپس مبنای ملاصدرا در بحث رابطة خاص علت و معلول مطرح گردیده است. حاصل بحث اینست که سیر علمی از علت به معلول، با توجه به مبنای خاص ملاصدرا، در عین فقیر بودن معلول نسبت به علت و حمل حقیقت و رقیقت میان این‌دو یقین‌آور است، اما سیر علمی از معلول به علت یقین‌آور نیست. روش پژوهش توصیفی‌ـ‌تحلیلی است.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 23 تا 40

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

حکمت صدرایی به روایت علامه طباطبایی (ره): شرح نهایه الحکمه مبحث علت و معلول احکام عام

نویسنده:

عبدالرسول عبودیت

نوع منبع :

کتابشناسی(نمایه کتاب)

وضعیت نشر :

قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

فلسفه اسلامی , اصطلاحنامه معرفت شناسی(اسلامی) , اصل علّیت

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی

شابک (isbn):

9786004442671

چکیده :

در اوضاع و احوال کنونی، که بیم می‌رود ارتباط نسل حاضر با میراث حکمی گذشته قطع شود، تألیف کتابی که درک حکمت متعالیه را بدون خواندن اسفار ممکن سازد، ضروری است. برای تألیف چنین کتابی باید سه گام برداشت: اول تحریر و تلخیص اسفار، دوم تنظیم منطقی مطالب، این دو گام تا حدی در نهایه الحکمه برداشته شده است، سوم نگاشتن شرحی مبسوط بر مطالب که فراگیر را از خواندن اسفار بی نیاز کند. این شرح به همین منظور نگاشته شده است.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

حکمت صدرایی به روایت علامه طباطبایی (ره): شرح نهایه الحکمه مبحث علت و معلول احکام اقسام علت

نویسنده:

عبدالرسول عبودیت

نوع منبع :

کتابشناسی(نمایه کتاب)

وضعیت نشر :

قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

فلسفه اسلامی , اصطلاحنامه معرفت شناسی(اسلامی) , اصل علّیت

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی

شابک (isbn):

9786004443678

چکیده :

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

تحلیل وجود شناختی قاعدۀ «العلم بالعلة یستلزم العلم بالمعلول» با تأکید بر مبانی حکمت متعالیه

نویسنده:

حسین خرسندی امین (خوردوستان)

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF مراجع

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

علم به علت , علم به معلول , فلسفه اسلامی , اصطلاحنامه معرفت شناسی(اسلامی) , اصل علّیت

چکیده :

مطالعه تحلیلی قواعد فلسفی در پرتو مطالعه تاریخی آنها، هم زمینۀ فهم بهتر آنها را فراهم می‌آورد و هم میزان تأثّر آنها از مکاتب و آرای فلسفی را به خوبی آشکار می‌سازد. از جمله قواعد مهم و پرکاربرد در حکمت اسلامی قاعدۀ «العلم بالعلّة یستلزم العلمَ بالمعلول» است. پیوند این قاعده با دو مسأله اصالت وجود و حقیقت علم و تحولات این دو در حکمت اسلامی، ضرورت بازخوانی این قاعده را آشکار می‌سازد. نوشتار پیش رو، نخست پیشینۀ این قاعده را از نظر گذرانده و به تبیین این مهم می‌پردازد که علم به علت در چه صورتی مستلزم علم به معلول است. آنگاه با توجه به سیر تاریخی آن به تبیین ادله اقامه شده بر آن پرداخته؛ و در پایان، به مهم‌ترین کاربردهای این قاعده اشاره می‌کند. علم حضوری به معلول در پرتو علم حضوری به علت، اقامه براهینی نو بر این قاعده بر اساس مبانی حکمت متعالیه و بیان تفاوت آن با قاعدۀ «ذوات الأسباب لاتعرف إلا بأسبابها» از جمله مهم‌ترین دستاوردهای این مقاله است.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 157 تا 184

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

علیت و تبیین از دیدگاه رئالیسم انتقادی و حکمت صدرایی

نویسنده:

رجبی ، مهدی

نوع منبع :

کتابشناسی(نمایه کتاب)

منابع دیجیتالی :

صفحات اول کتاب

وضعیت نشر :

امیر‌کبیر,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

علیت , اصطلاحنامه معرفت شناسی(اسلامی) , اصل علّیت , واقع گرایی(اصطلاح وابسته)

شابک (isbn):

9789640018828

چکیده :

تحقيق پيش‌رو عليت و تبيين را از دو ديدگاه فلسفي، يعني حکمت متعاليه به‌عنوان ميراث فلسفي فعال جهان اسلام و رئاليسم انتقادي به‌عنوان يکي از رويکردهاي مطرح در فلسفه علم و فلسفه علوم اجتماعي مورد بررسي قرار داده است. اين تحقيق با دنبال کردن پرسش‌ها و محورهايي نسبتاً يکسان و سازگار با موضوع، بحث خود را به پيش برده است و تلاش کرده با تمرکز بر مباحث طرفين درباره اصل عليت، ابتدا ديدگاه آنان را درباره اين اصل ارائه نمايد و سپس مبتني بر تحليل آن‌ها از عليت، الگوي کلي تبيين در هريک از دو ديدگاه را معرفي کرده و مورد مقايسه قرار دهد. شيوه پردازش و ارائه مطالب به‌گونه‌اي است که طي فصول اوليه، خواننده را آماده مقايسه نهايي مي‌کند؛ به‌علاوه مي‌تواند با محوريت موضوع تبيين و عليت، به‌صورت دو متن مستقل درباره هريک از دو جريان فلسفي فوق، مورداستفاده دانش‌پژوهان علاقه‌مند قرار گيرد.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر