جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

گفتار اول:تبیین موضوع اتسان برای رسیدن به مقام خلیفه الهی نیازمند اتخاذ صفات آن ذات اقدس در اخلاق و سجایای خویش است تا بتواند به درجات عالیه کمال برسد در غیر اینصورت بُعد مادی او پرورش می یابد و برای خدا شریک قلمداد می نماید و این امر سبب انحطاط و دخول وی به مستمسکات عذاب دنیا و دوزخ آخرت میگردد. لذا خداوند تبارک و تعالی از باب رحمانیت خود پیامبران را جهت هدایت بشر از تاریکی جهل نفسانی بسوی روشنایی نور رحمانی و اتخاذ صفات الله جل و علاءگسیل نموده است. براساس احادیثِ اهلبیت علیهم السلام همه انسانها از نسل فرزند سوم حضرت آدم بنام حضرت شیث هستند. بنا بر آیه 11 سوره مبارکه الحاقه و روایات اهلبیت عصمنت و طهارت ، جامعه بشریِ امروزه، ازبقایای نسل کسانی است که مشمول رحمت الهی بوده اند و سوار بر سفینه نجات حضرت نوح گردیدند و به ساحل امن الهی رسیده اند تلقی میشوند. زیرا با آمدن طوفان وفوران آب از زمین و نزول غیر متعارف آن از آسمان تمام غیر معتقدان به آن رب الارباب به کام مرگ فرو رفته و هلاک گردیده اند و چون این طوفان بنا به استجابت دعای حضرت نوح به وقوع افتاده ،آنرا طوفان نوح نامیدند. شایان ذکر است بعد از هبوط حضرت نبی الله آدم (ع) و پس از طوفان نوح خداوند تبارک و تعالی از جنس همان انسان ها بر اساس مشیت خود انبیاء فراوانی جهت راهنمایی اولاد ابو البشر فرستاده است همان طوری که در زمان حضور حضرت آدم حضرت شیث و بعد از وفات حضرت نوح جانشین وی حضرت سام زمام امور را در دست گرفت و پس از او انبیاء الهی یکی پس از دیگری و در برخی ازمنه بصورت غیر موروثی برگزیده شده اند و هر کدام دارای شان و منزلت خاصی نزد خدای تبارک و تعالی بوده اند. و ما به استناد شئون و منزلت ها نسبت به تبین موضوع اقدام نماییم. گفتار دوم :آفرینش حضرت آدم براساس آیات و روایات منقول از اهلبیت عصمت و طهارت آفرینش حضرت آدم ،از طین لازب و نحوه تکثیر نسل او براساس ازدواج مرد و زن مشخص است ولی چه گونگی تزویج فرزندان آدم در بین ائمه اطهار و علماء مورد اختلاف است و تاریخ بشریت آن را گزارش نکرده است . لذا اثبات تزویج آنها بر اساس آیین محمدی صورت پذیرفته یا خیر ؟ جای تفحص است. با وجود روایات متعارض ازسایر ائمه اطهار تفحص و جستجو ی علمی در خصوص گفتار فوق کار بسیار دشواری است ولی با مقایسه احادیث با قرآن بر اساس آموزه های اهل بیت (ع)سخت ترین تحقیقات آسان می گردد. روایات معصومین نشان میدهد نسل کنونی انسانها ،از فرزند ان هابیل و قابیل نیست و بصورت غیر واقع در میان عوام الناس رایج گردیده است و همچنین پس ازبیان اهداف وسوالات تحقیق، لازم است به این سوال پاسخ دهیم ، مقامات نبی اکرم(ص) با مقامات سایر انبیاء الهی (ع) از دید گاه اهل بیت (ع) قابل تطبیق و مقایسه میباشد یا خیر ؟ در پاسخ پرسش فوق باید بگوییم تمام اشیاء موجود در تاریکی ها بر اثر تابش نور قابل روئیت و هویدا میگردند. بنا بر این هر چیزی را که در معرض روشنایی نور قرار میدهیم قابل روئیت و هویت آن آشکارا می گرددو نسبت به مقایسه و تطبیق آنها اقدام کنیم .همان طوری که قرآن میفرماید: «...ام هل تستوی الظلمات و النور ...» و یا در جای دیگر می فرماید: «او من کان میتا فاحیینه و جعلنا له نور یمشی به فی الناس کمن مثله فی الظلمات لیس بخارج منها کذالک زین للکافرین ما کانوا یعملون» در مقایسه دو آیه فوق میتوانیم بخوبی خود را در روشنایی نور قرار دهیم و از ظلمات جهل خارج شویم و تمام تاریکی های انبیاءرا در معرض روشنایی نور صفات برجسته و نورانی حضرت ختمی مرتبت (ص)قرار دهیم و آنها را با هم تطبیق کنیم. گفتار سوم :خلقت حضرت محمد(ص) بر اساس گفته خلقنی الله من صفوه نوره خلقت حضرت نبی اکرم (ص) از نور آن ذات اقدس است و بقیه اشیاء از آب و خاک ولی در اقسام متنوع آن خلق شده اند .لذا در این تطبیق بسیاری از تاریکی ها به وسیله گفتار آن نبی مرسل که از منشاء نور نشئات یافته است روشن و برای جویندگان حقیقت آشکارا خواهد شد. ما در نوشتار خود به این پرسش پاسخ می دهیم که علت برتری و رجحان مقامات حضرت نبی اکرم(ص) نسبت به مقامات سایر انبیاء الهی از دیدگاه اهلبیت علیهم السلام چیست؟ بخوبی روشن است اطاعت بی تامل و بیدرنگ و عدم غفلت از دستورات خدا ی تبارک و تعالی عوامل اصلی برتر و رجحان حضرت نبی اکرم است زیرا این سه عامل سبب تقرب مخلوق به خالق است و باید دانست گزینش الهی و تعیین نبوت انبیاء الهی بر اساس مشیت آن ذات اقدس است و اراده مخلوق در آن دخالتی ندارد و قرآن بخوبی و اظهر من الشمس بیان فرموده . « الله اعلم حیث یجعل رسالته» اما ائمه کفر بر اساس اراده انسانها و تایید ابلیس است همان طوری که قرآن می فرماید : «....قاتلوا ائمه الکفر انهم لا ایمان لهم لعلهم ینتهون » ملحوظ سه مساله عدم بندگی خدا و تبعیت از شیطان و عهد شکستن بوده است. زندگانی پیامبر انی مانند نبی الله آدم و نبی الله یونس و نبی الله یوسف و... نشان خواهد دادکه روح نبوت چکونه در افراد نهادینه و یا از آنها سلب می گردد.

دوران حضور حضرت محمد (ص) در مکه در تعامل با گروه‌های مختلف مشرک، اهل کتاب و مسلمان شکل می‌گیرد. از این میان ارتباط با اهل کتاب یهود، نصاری، صابئین و حنفا بیش از همه با چالش و گفتگو همراه است. این ارتباط تا حدود زیادی به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم در آیات مکی قرآن کریم منعکس شده است. در برابر این صراحت آیات، مفسران رویکرد متفاوتی از تأیید حضور اهل کتاب تا انکار یا سکوت در برابر آن اتخاذ کرده‌اند. شناخت موضع قرآن در برابر اهل کتاب و ادیان پیش از اسلام و تضاد و تزاحم بین آنها و همچنین فهم شیوه ارتباط مدنظر اسلام با این ادیان ضرورت بررسی فضای تعاملات با آنها را مطرح می‌کند. اما منابع تاریخی در برابر ترسیم این فضا و تبیین جزئیات این تعامل دارای اشکال زیادی هستند. از جمله اینکه بسیاری از زوایای این ارتباط در منابع تاریخی مفقود، متناقض و در بسیاری از موارد به کلیات بسنده شده است. همچنین گزارش‌های تاریخی محدود، مقطعی و فاقد پیوستگی زمانی و مکانی است. به عنوان مثال این گزارش‌ها به لحاظ محتوایی از حوزه فعالیت‌های تجاری اهل کتاب در مکه یا حضور بردگان نصرانی در آن سرزمین فراتر نمی‌رود و تنها مقاطعی از زمان مانند موسم سالیانه حج و حضور غیردائمی اهل کتاب در مکه را در بر می‌گیرد. حال آنکه برخلاف گزارش‌های تاریخی، اشارات قرآن حاکی از روایت‌هایی از نوع تعامل پیامبر (ص) با اهل کتاب ساکن یا غیر ساکن مکه است که دارای پیوستگی زمانی در سیزده سال نخست بعثت است. از آنجایی که هدف قرآن بیان جزئیات وقایع تاریخی نیست، روشی نیاز است که با تکیه بر آن بتوان گزارش‌های تاریخی را از اشارات قرآنی استنباط و آنها را با گزارش‌های تاریخی موجود فهم کرد. روشی که کنش‌ها و واکنش‌های متقابل اهل کتاب را نسبت به آیات و فضای نزول رصد کرده و هر دو سوی این رابطه را بازسازی نموده و به تصویر بکشد. روش «بازسازی تاریخی متن محور» که در این رساله معرفی می‌شود، در پی تصویرسازی با کمک شکل‌دادن رابطه‌ای دوطرفه بین تاریخ و قرآن است. در این روش با تکیه بر قرآن به عنوان یک متن، اشارات ضمنی و قرائن متعددی همچون سیاق سوره، بسامد و تکامد واژگان، دخیل بودن الفاظ، بینامتنیت قرآن و متون مقدس، اسباب نزول، گزارش‌های تاریخی و دیدگاه مفسران بررسی می‌شود و با کمک آنها فضای نزول هر سوره و کیفیت تعامل با اهل کتاب در هر دوره و سرزمینی بازسازی می‌شود. شاخصه‌های اصلی این روش تکیه بر تاریخ‌گذاری آیات، ریشه‌شناسی واژگان و بینامتنیت آیات با متون مقدس اهل کتاب است. یافته‌های این پژوهش، علاوه بر اثبات حضور اهل کتاب در دوران مکی، تعامل با این گروه‌ها را نیز در طول این دوران به تصویر می‌کشد. تعاملاتی که در برخی از سال‌ها مانند ایام حصر در شعب ابی‌طالب کم‌رنگ‌تر می‌شود و در اوقاتی همچون موسم حج فزونی می‌یابد. این تعاملات نه‌تنها با اهل کتاب ساکن مکه بلکه با اهل کتاب سرزمین‌های دیگر همچون سبأ، روم، حبشه، طائف و یثرب نیز شکل می‌گیرد و در مجموع رویکرد آیات به اهل کتاب مکی و غیرمکی در چهار دسته تعریف می‌شود؛ رویکرد تأییدی، رویکرد توبیخی، رویکرد فاقد جهت‌گیری و رویکرد ترکیبی. هرچند تقریباً در تمام دوران مکی می‌توان تعامل با اهل کتاب را پیگیری کرد، اما حجم این تعاملات در سال‌های پایانی در مقایسه با سال‌های نخست بعثت، بیشتر و رو به فزونی است. مهم‌ترین محورهای تعامل با اهل کتاب در حوزه توحید مانند تأکید بر وحدانیت خدا، حوزه نبوت مانند اثبات رسالت پیامبر (ص) و حوزه معاد است. همچنین در حوزه اخلاقیات و احکام نیز تعاملات مثبت و منفی با صاحبان این ادیان رخ می‌دهد. از دستاوردهای این رساله پیشنهاد مخاطبان جدید و متفاوتی است که در دسته‌بندی‌های مرسوم مفسران جایگاهی ندارند. مخاطبان خاصی از فرقه‌های متعدد اهل کتاب همچون سوفریم، آریوسی، مونوفیزیتی و نسطوری که از سرزمین‌های مختلف شمال و جنوب شبه‌جزیره خطاب سور مکی واقع شده‌اند و تطبیق اشارات آیات با منابع فرقه‌شناسی آن را تأیید می‌کند. در راستای شناخت مخاطبان خاص هر سوره، سوری نیز شناسایی می‌شوند که به دلیل تنوع مخاطبان، اشاره به آداب ‌و رسوم اعراب و قبائل و بسامد واژگان دخیل، مطرح‌کننده فرضیه نزول در ایام حج هستند.

سیره رسول خدا (ص) در دوران بعثت و نبوت، به ویژه در دوران سیزده ساله مدینه، که عصر حکومت بود، غنی ترین منبع برای فقه حکومتی و زنده ترین الگو برای تأسیس حکومت اسلامی و شیوه اداره آن به شمار می آید. پیامبر گرامی اسلام (ص) که هدف خداوند را از مبعوث شدنش انجام رسالت الهی خود که همان هدایت انسانها به سوی کمال و برقراری عدل و قسط در سراسر عالم است موفق شد در اولین سال هجرت خود به مدینه بر پایه آموزه‌های وحی، و با هدف تحکیم پایه های حکومت نوپای اسلامی به انعقاد عهدنامه عمومی میان انصار و قبایل یهود وابسته به آن، مهاجران، اهل یثرب و مشرکان دست بزند. این عهدنامه که از چارچوب یک قانون اساسی برخوردار است به عهدنامه یا پیمان نامه مدینه مشهور است. پیامبر گرامی (ص) بلافاصله پس از هجرت و تشکیل حکومت، اقدامات تربیتی، اخلاقی، امنیتی و... خود را با توجه به مفاد عهدنامه آغاز کردند و همگان را به رعایت آن موظف فرمود. این پیمان نامه حدوداً شامل 52 بند است که رسول خدا (ص) آن را انشا فرمود. شهر مدینه پس از هجرت پیامبر (ص) دستخوش تحولات فرهنگی بسیاری شد و سنت های اسلامی جایگزین سنت های جاهلی شدند. این تحولات متأثر از آموزه های قرآنی و تعالیم پیامبر (ص) بود تحقیق حاضر بر آن است تا با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی ویژگی های جامعه عصر پیامبر (ص) با تأکید بر عهدنامه سال اول هجری بپردازد. با توجه به مطالب عنوان شده در این تحقیق می توان به این حقیقت اعتراف کرد که اولاً حکومت پیامبر اسلام (ص) برخلاف نظر کسانی که منکر حکومت ایشان هستند، پس از هجرت آن حضرت به مدینه تحقق پیدا کرده و همه نشانه های یک نظام حکومتی را در فعالیت های سیاسی و اجتماعی پیامبر اکرم (ص) شاهد هستیم و ثانیاً این حکومت چون جنبه الهی دارد، روابط مردم با یکدیگر و با حکومت و نیز روابط نهاد قدرت با عامه جامعه براساس آیات الهی تبیین شده است. همچنین ارکان مهم یک حکومت از جمله قانون گذاری، رهبری، قوه قضائیه، نظام اقتصادی، امنیت داخلی و قوانینی برای روابط داخلی و سپاهی برای رویارویی با تجاوزهای خارجی و... را در بر دارد و نیز ارکان بنیادین یک دولت یعنی ملت، سرزمین و قدرت سیاسی و حاکمیت را می‌توان در آن یافت. بطور خلاصه مفاد اساسی این عهدنامه را می‌توان به 3 بخش تقسیم کرد: روابط متقابل مسلمانان؛ روابط مسلمانان با یهودیان؛ بیان حقوق ساکنان منطقه ( اعم از مسلمان، یهودی و مشرک). در واقع می توان گفت مفاد این عهدنامه به روشنی ابعاد سیاسی و اجتماعی، اخلاقی و... اسلام را در جهت چگونگی تشکیل حکومت اسلامی روشن می‌سازد، اثر مفاد این پیمان نامه را در جهت ایجاد وحدت می توان در تعبیر امت که شامل مسلمان و غیرمسلمان و ائتلافی از همه ساکنان مدینه از جمله قبایل یهودی و دیگر اقلیت ها را در بر می‌گیرد مشاهده کرد، در مورد احترام بخشیدن به حقوق اقلیت ها درحکومت پیامبر (ص) می توان به قانون گرایی که در بندهایی از این پیمان نامه آمده اشاره کرد، که این عمل به برقراری نظام حقوقی و قضایی عادلانه و اجرای قوانین اجتماعی بر پایه اصول اسلامی و همراهی و یاری متقابل هم پیمانان و بیان اینکه همه افراد جامعه در برابر یکدیگر دارای مسؤولیت قانونی اجتماعی هستند اشاره دارد، اثر برخی مفاد این عهد نامه را در تشکیل جامعه ایی مبتنی بر ارزش های اخلاقی و الهی را نیز می توان از مساوات و برابری و آزادی دینی در بین گروه های مختلف جامعه مدینه و نیز تاکید بسیار اسلام بر مساوات و برابری مسلمانان به عنوان رکنی بنیادین در جامعه اسلامی‌ و نیز به صورت عملی و آشکار در روابط رسول خدا (ص)‌ و یهودیان و دیگر هم پیمانان در این عهد نامه مشاهده کرد. مانند اعطای آزادی دینی به اهل کتاب (یهودیان، مسیحیان). این پیمان همچنین به منزله یکی از پیشرفته ‌ترین شیوه ‌های حل اختلاف با بهره‌ گیری از آموزه‌ های اسلامی است، که منجر به صلحی ماندگار توسط پیامبر گرامی اسلام (ص) در جامعه شد. در پایان این تحقیق چنین نتیجه گیری می شود که پیامبر(ص) با استعانت از تفضلات و مدد های الهی و تلاشهای خود توانست تشکیل حکومت داده و شهر مدینه را با تمام مشکلاتی که داشت به عنوان حرم امن و نماد جامعه پیشرفته به جهان معرفی نموده و زندگی مردم اعم از مسلمان و غیرمسلمان را در ابعاد مختلف اجتماعی، اخلاقی، امنیتی، اقتصادی و سیاسی متحول سازد.

این پایان‌نامه به بررسی تطبیقی ابعاد رسالت حضرت موسی (ع) و حضرت محمد (ص) می‌پردازد و تلاش دارد نقاط اشتراک و تمایز مأموریت این دو پیامبر الهی را در بستر تاریخی و اجتماعی زمان خود تحلیل کند. نکته بنیادین این پژوهش آن است که بر اساس آیه «إِنَّ الدِّینَ عِندَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ» (آل‌عمران: 19)، دین نزد خدا همواره اسلام بوده است و تفاوت در شرایع و امت‌ها به معنای تکثر ادیان نیست، بلکه همچون دانه‌های یک تسبیح به محور توحید و نبوت ختم می‌شود و در نهایت به پیامبر خاتم حضرت محمد (ص) می‌رسد. رسالت حضرت موسی (ع) در نجات بنی‌اسرائیل از ظلم فرعون، برپایی شریعت الهی و رهبری اجتماعی و سیاسی قوم خود جلوه‌گر شد. در مقابل، حضرت محمد (ص) به عنوان ختم‌کننده سلسله پیامبران، با ارائه دین اسلام به عنوان نظامی جامع و فراگیر، تمدنی بر پایه عدالت، اخلاق و توحید بنا نهادند. این پژوهش با روش تحلیلی-مقایسه‌ای و بهره‌گیری از منابع تاریخی، تفسیری و کلامی، به تحلیل نحوه مواجهه این دو پیامبر با چالش‌های دوران خود پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود تفاوت‌های زمانی و محیطی، هر دو پیامبر رسالت الهی خویش را به شکلی کامل ایفا کردند و آموزه‌های آنان همچنان واجد ظرفیت‌های الهام‌بخش برای جوامع انسانی‌اند. در نهایت، پژوهش بر این نکته تأکید دارد که فهم صحیح و عمیق از رسالت پیامبران می‌تواند گامی مؤثر در جهت همگرایی پیروان ادیان و تحقق همزیستی مسالمت‌آمیز باشد.