جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

انقلاب‌ها با توجه به ماهیت وجودی‌شان سعی دارند تا سامان سیاسی جدیدی را پیاده کنند. انقلاب اسلامی بعنوان یک پدیده‌ی بزرگ تاریخی در متن تشیع سیاسی و رهبری امام خمینی (ره) در منتهای قرن بیستم ظهور کرد. در این مقاله سعی شد سطح رابطه مولفه‌های گفتمان انقلاب و مردم‌سالاری با توسعه سیاسی مورد بررسی قرار گیرد. گفتمان، روایت‌گر چارچوب فکری و نقشه‌ی راه حرکت جامعه می‌باشد. بارزترین مولفه‌های آن، توحید و حاکمیت الهی، آزادی‌خواهی، عدالت‌طلبی، مبارزه علیه استکبار و استبداد و احیای ارزش‌های دینی است که با جنبه‌هایی متفاوت از لیبرالیسم، تناسب روشنی با مردم‌سالاری دینی داشته و بیانگر نظام سیاسی مبتنی بر ولایت فقیه و قوانین اسلامی است و پیوند عمیقی با تاریخ تشیع علوی دارد. قرائت از مردم‌سالاری دینی تلاشی در جهت مشارکت حداکثری و ایجاد فضای رقابت و تعهد ارکان حکومت به پاسخ‌گویی و مسئولیت‌پذیری و فضای گفتگو و نقادی است. این تحقیق به روش اسنادی و رجوع به منایع کتابخانه‌ای مورد توصیف و تحلیل قرار گرفته است. نتایج پیشینه‌ها، بنیادهای نظری و مولفه‌ها، نشانگر نسبت و پیوند عمیق گفتمان انقلاب و مردم‌سالاری دینی با توسعه سیاسی به مفهوم مدرن آن است که اهتمام عملی به آن می‌تواند مسیر پیشرفت توسعه سیاسی در ایران را هموارتر سازد.

معرفت‎شناسی، یکی از پایه‏های اصلی برای شناخت اندیشه‏های هر شخصی است. این‏که، اندیشمند چگونه به جهان، انسان، جامعه می‏نگرد و این نگرش، متأثر از چه نوع بینشی است. معرفت‏شناسی مردم‏سالاری دینی، مبتنی بر معرفت‏شناسی توحیدی بوده که درآن، عقل و وحی از منابع اصلی شناخت می‏باشند. هستی‏شناسی مردم‏سالاری دینی نیز، مبدأ و مقصد همه‏ی موجودات هستی را خداوند می‏داند. همچنین انسان و جامعه نیز در این نظام، دارای دو بعد تصور می‎شود: بعد مادی و بعد روحانی، که بعد مادی، به عنوان ابزاری برای رسیدن انسان به بعد معنوی می‏باشد. لذا، نظام مردم‎سالار دینی متأثر از همین معرفت، به حکومت، مردم و قانون، می‏نگرد. در این پژوهش، ما با قراردادن مبانی معرفت‏شناسی مردم‏سالاری دینی به عنوان چارچوب نظری، سعی در بررسی معرفت‏شناسی مردم‏سالاری دینی، در اندیشه‏ی امام خمینی (ره)، هستیم. لذا سوال ما در این پژوهش این‏است‏که، نظام معرفت‏‏‎شناسی مردم‎سالاری دینی، چه جایگاهی در اندیشه‏ی امام خمینی (ره) دارد؟ در پاسخ به این سوال، بایدگفت که، معرفت‏شناسی مردم‏سالاری، در اندیشه‏ی امام خمینی (ره)، متأثر از نوع معرفتی ایشان به انسان، جامعه و هستی می‏باشد. معرفت‏شناسی امام خمینی (ره)، متأثر از معرفت‏توحیدی بوده، که در آن منبع اصلی شناخت همانند نظام مردم‏سالار دینی، وحی و عقل است، بنابراین، نوع نگاه امام خمینی (ره)، به حکومت، قانون و مردم، متأثر از این نوع نظام معرفتی می‏باشد. در اندیشه‏ی امام خمینی (ره)، حکومت به عنوان ابزاری برای رسیدن به اهداف عالی در نظر گرفته‏می‏شود. ایشان، حکومت را متعلق به خداوند دانسته و معتقد است‏که، تنها حاکم هستی خدا و کسانی که برگزیده‏ی او هستند، می‏باشند. هم‏چنین، در حکومت، باید قوانین الهی پیاده‏شود و مردم نیز می‏توانند با توجه به مقتضیات زمان و مکان شکل حکومت مورد نظر خودرا انتخاب‏کنند. ایشان همچنین، معتقد‏است که در دوران پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع)، حکومت از جانب خداوند به ایشان اعطا شده‏است، ولی در زمان غیبت، این فقها هستند که، حق مشروع حکومت بدان‏ها سپرده شده‎است. لذا معرفت‏شناسی مردم‏سالاری در اندیشه‏ی امام خمینی (ره)، متأثر از معرفت‏شناسی مردم‏سالاری دینی می‎باشد. مبانی معرفت‏شناسی توحیدی امام خمینی (ره)، نیز در شکل‏گیری جمهوری اسلامی ایران تأثیر گذاشته‏است و قانون اساسی در این نظام بر اساس معرفت‏شناسی امام (ره)، بنا نهاده شده‏است.

در کتاب حاضر، ابعاد مختلف کلامي و فقهي مردم‌سالاري با استناد به متون معتبر و اصلي واکاوي شده است. مباحث اين اثر در سه بخش تنظيم شده است. در بخش نخست، پس از تبيين مفاهيم کلي حکومت و اَشکال آن، دو الگوي مردم‌سالاري و اقتدارگرايي، ويژگي‌هاي آن و حکومت ديني، به مباحث اساسي مباني کلامي سياست و حکومت از منظر دين اختصاص دارد و به مباحثي چون ارتباط دين و سياست، فقه و سياست، امامت و ولايت سياسي توجه شده است. در بخش دوم، مباني مردم‌سالاري مانند: نقش مردم، مشروعيت حکومت و نظارت بر آن در نصوص ديني و ... بررسي شده است. در نهايت به سير کلي ديدگاه فقها در مسائل سياسي در عصر غيبت و نظريه مردم‌سالاري در ديدگاه فقهاي معاصر از مشروطه تا عصر حاضر و پيامدهاي آن پرداخته شده است.