جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

سخن گفتن پیرامون زندگی پیامبر و ویژگی های رفتاری ایشان دارای روابط ومناسبات گسترده ایست واین امر برخاسته ازشخصیت متمایز ایشان نسبت به سایر افراد است .با عنایت بر این امر ومناسباتی که در جامعه دروان پیامبر حاکم بوده است می توان این گونه اذعان نمود که ضرورت اصلی پژوهش حاضر،شناخت ویژگی های فردی و اخلاقی پیامبر ومناسبات اجتماعی دوران زندگی ایشان با تکیه بر آیات واحادیث وروایات است، زیرا که این امر به شناخت و درک انسان ازجامعه دوران ایشان آگاهی می بخشد.هدف پژوهش حاضر با تاکید بر مبانی فلسفه ی وجودی سیره نبوی ومولفه های ساختاری افکار واندیشه های ناب وعرفانی پیامبر در مثنوی های عطار ومولانا است.از این رو پژوهش حاضر به تمامی مصادیق مشترکی که بیانگرویژگی ها ومناسبات اخلاقی ایشان دراین دو مثنوی باشد، پرداخته است .مساله ی اصلی این پژوهش کشف رهیافت هایی است که مولانا وعطار جهت تبیین مولفه های رفتاری وساختارهای فکری پیامبر مکرم اسلام از آن بهره جسته اند.با تکیه بر این امر پیشینه پژوهش حاضر منابع گسترده ایست که تاکنون پیرامون سیره ی نبوی پیامبر از آن سخن گفته اند.این پژوهش به روش کتابخانه ای ومطالعات کتاب ها وپایان نامه ها صورت پذیرفته است.

خداوند حکیم جهان را بر پایه سبب و مسبب آفریده است. بحث سبب و وسیله برای رفع احتیاجات مردم نه تنها شرک نیست بلکه عین توحید است چون ما از کسی که به او توسل می کنیم و حاجت می خواهیم به او مقام الوهیت که نمی دهیم بلکه این عین فرمایش حق تعالی است که فرمود: وابتغوا الیه الوسیله. این کتاب ارزشمند درباره بحث مهم توسل و مسائل پیرامون آن و پاسخ به شبهات مطرح شده می باشد.

خداوند به جهت اطلاق و بی حد بودنش، پیوسته در ذات خود مخفی و پنهان است و «نوراالنوار» یا فیض منبسط واسطه فیض در ظهور اسمائی و خلقی است. این حقیقت در مرتبه پایین تر همان «حقیقت محمدیه» به عنوان عالی ترین تجلی وجودی خداوند پرده دار و برزخ بین حق و خلق است. نام گذاری این مرتبه وجودی و نور اول به «حقیقت محمدیه» بدان جهت است که حضرت محمد (ص) از بین همه موجودات در سیر به سوی خداوند بدان جایگاه رسیده اند. و اهل بیت آن حضرت (صلوات الله علیهم) که در نوریت و عصمت با نبی اعظم (ص) یگانگی دارند، در مرتبه بعد از آن حضرت از مصادیق این نورالنوار بوده و صاحب ولایت کلیه اند. در این مقاله در صدد تبیین جایگاه علمی و مصادیق عینی حقیقت محمدیه به عنوان صاحب این ولایت از نگاه قرآن و روایات تفسیری با رویکرد عرفانی بوده ایم. نتایج تحقیق نشان می دهد که حضرت رسول اعظم (ص) و آل طاهرین (ع) ایشان صاحب خلافت مطلقه الهیه، از جانب حق تعالی در ربوبیت هستی اند و نیز آن حضارت بر همه پیامبران و اولیاء، تقدم وجودی دارند. از رهگذر این پژوهش، وجوه مشترک دیدگاه قرآن کریم و عرفان در مورد نبی اعظم (ص) و مقام نوری حقیقت محمدیه و ظهورات آن نمایان گشته، بلکه، این حقیقت اثبات شده که تصویر عارفان از کمالات باطنی و ملکوتی آن حضرت، برگرفته از آیات قرآنی است.

سبک عبارت است از «شیوه‌ی کاربرد زبان دریک بافت معین، به وسیله‌ی شخص معین، برای هدفی مشخص»(لیچ،1981: 10). سبک‌شناسی به عنوان یک رشته علمی در اوایل قرن بیستم در غرب شکل گرفت و به تدریج وارد ادبیات عرب شد. ابتدا تمرکز بر شناسایی ویژگی‌های زبانی و سبک‌های نویسندگان بود. از نظریه‌پردازان اصلی این حوزه می‌توان به رومن یاکوبسن و مایکل هالیدی اشاره کرد که چارچوب‌های نظری اولیه را ارائه دادند. پژوهشگرانی مانند صلاح فضل و عزالدین اسماعیل تلاش کردند تا این نظریه‌ها را با زبان و شرایط فرهنگی و تاریخی عربی همخوان کنند. در این دوره، تحقیقات با ترکیب نظریه‌های سبک‌شناسی غربی با ارزش‌های فرهنگی عربی به سوی رویکردی بومی‌تر حرکت کردند. تأکید بر لایه‌های مختلف مانند لایه‌های معنایی، آوایی و ساختاری موجب شد تحلیل‌های عمیق‌تر و دقیق‌تری از متون عربی به عمل آید. سبک‌شناسی لایه‌ای، روشی جدید در بررسی ویژگی‌های سبکی یک اثر است. باتحلیل متن درپنج لایه‌ی آوایی، واژگانی، نحوی، معنی‌شناختی و بلاغی، ویژگی‌های برجسته‌ی سبک و نقش و ارزش آن‌ها در هر لایه مشخص شده که بیانگر افکار و احساسات درونی نویسنده است.(فتوحی، 1390: 154-155) در تاریخ ادبیات اسلامی، خطبه‌های پیامبر اسلام(ص) همواره به عنوان نمونه‌های برجسته‌ای از بلاغت و فصاحت شناخته شده‌اند. کتاب «نهج الخطابه » مجموعه‌ای از این خطبه‌ها را فراهم آورده است که به دلیل محتوای عمیق و ساختار ادبی بی نظیر، شایسته تحلیل دقیق است. این تحقیق با استفاده از روش سبک‌شناسی لایه‌ای، قصد دارد به تحلیل و بررسی ویژگی‌های سبکی این خطبه‌ها در سه لایه و هدف از آن بررسی لایه‌های آوایی، واژگانی و بلاغی است بپردازد. با وجود اهمیت و غنای محتوایی خطبه‌های پیامبر، تحلیل‌های سبکی نظام‌مند دراین زمینه اندک است. بهره‌گیری از سبک‌شناسی لایه‌ای می‌تواند به کشف و فهم بهتر از نقاط قوت زبانی و هنری این خطبه‌ها منجر شود. سؤال اصلی این است که چگونه ویژگی‌های زبانی و بلاغی این خطبه‌ها می‌توانند در انتقال معانی، ارزش‌ها وآموزه‌های دینی مؤثر باشند. با توجه به این نکته، در این پژوهش به بررسی سبک‌شناسی خطبه‌ها از چندین بعد مختلف می‌تواند مفید باشد؛ 1.**آواشناسی**: ویژگی‌های آوایی مانند وزن، قافیه و نغمه در خطبه‌ها می‌تواند بر تأثیرگذاری کلام پیامبر (ص) بر مخاطبان تأثیر داشته باشد. بررسی این ویژگی‌ها می‌تواند زیبایی‌های متن را جلوه گر سازد. 2. **واژگان**: تحلیل واژگان و اصطلاحات به کار رفته در خطبه‌ها می‌تواند به شناسایی مضامین کلیدی و ارزش‌های اساسی در دین اسلام کمک کند. این بررسی می‌تواند نشان دهد که چگونه واژگان انتخابی پیامبر (ص) بر فهم مخاطبان تأثیر گذاشته است. 3. **بلاغت**: استفاده از تکنیک‌های بلاغی مانند استعاره، تشبیه و کنایه در خطبه‌ها می‌تواند به تقویت استدلال‌های پیامبر (ص) و تأثیرگذاری بر مخاطب کمک کند. بررسی بلاغت می‌تواند نشان دهد که چگونه پیامبر (ص) توانسته است با استفاده از این تکنیک‌ها، پیام‌های خود را به شکل مؤثری منتقل کند. اهداف تحقیق: 1_شناسایی و تحلیل لایه‌های مختلف زبانی: بررسی لایه‌های آوایی، واژگانی و بلاغی در خطبه‌های پیامبر(ص). 2_بررسی نوآوری‌های سبکی: کشف جنبه‌های خلاقانه در استفاده از زبان و تکنیک‌های بیانی. 3_تبیین کارکردهای زبانی: تحلیل چگونگی تأثیر‌گذاری زبان بر انتقال پیام‌های دینی و اخلاقی خطبه‌ها. انگیزه اصلی این تحقیق به دو عامل مرتبط است: 1. **علاقه به فرهنگ و تاریخ اسلامی**: به دلیل غنای فرهنگی و تاریخی که در خطبه‌های پیامبر (ص) نهفته است، این پژوهش می‌تواند به تقویت فهم ما از تاریخ اسلام و تأثیرات آن بر جامعه‌های مختلف کمک کند. 2. **حس کنجکاوی علمی**: با توجه به اینکه پیشتر، متون دینی با رویکردهای سنتی بررسی شده، انگیزه پژوهش درباره خطب پیامبر(ص) با رویکردی جدید مورد توجه قرار گرفت. بدین منظور سبک شناسی لایه ای خطب انتخاب شد تا از این طریق ابعاد جدیدی از تفکر و بیان پیامبر (ص) ارائه گردد. این پژوهش می‌تواند به عنوان یک گام در راستای گسترش دانش و پژوهش در این زمینه مورد توجه قرار گیرد. اهمیت و ضرورت تحقیق: این پژوهش می‌تواند به درک عمیق‌تر و دقیق‌تری از ساختار و بلاغت خطبه‌های پیامبر(ص) کمک کند و راه را برای مطالعات بعدی در حوزه‌های ادبیات اسلامی و زبان‌شناسی هموار سازد. تحقیق در این زمینه نه تنها به درک عمیق‌تری از خطبه‌های پیامبر (ص) و تأثیر آن‌ها بر جامعه اسلامی کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به غنای ادبیات دینی و اجتماعی نیز بیفزاید. همچنین، این بررسی می‌تواند به پژوهشگران و علاقه‌مندان به زبان‌شناسی و بلاغت، ابزارهای جدیدی برای تحلیل متون دینی ارائه دهد و به توسعه دانش در این حوزه کمک کند و در نهایت می‌تواند به بازشناسی نقش خطبه‌ها در تبیین اصول اخلاقی و اجتماعی در جامعه اسلامی و تأثیر آن‌ها بر شکل‌گیری هویت فرهنگی مسلمانان کمک کند.

اخلاق یکی از جنبه‌های اساسی دین اسلام است که نحوه‌ی تعامل مسلمانان با خداوند متعال، دیگران، و جهان اطراف را شکل می‌دهد. اخلاق اسلامی فراتر از پایبندی صرف به مجموعه‌ای از قوانین است؛ بلکه شخصیتی را پرورش می‌دهد که تجلی آموزه‌های قرآن، سنت و زندگی معصومان (علیهم‌السلام) است. بی‌شک، اخلاق و فضایل، بنیان تعالیم اسلامی را تشکیل می‌دهند و به صفات پسندیده و ناپسند انسانی می‌پردازند—عادت‌هایی که به‌مرور در شخصیت فرد نهادینه می‌شوند. نظام اخلاقی اسلام، سرشار از اصول و فضایل است که می‌تواند مسلمانان را در مسیر کمال رهنمون سازد و زندگی دنیوی و معنوی آن‌ها را تعالی بخشد. در این چارچوب، تمایل به یافتن الگوهای کامل، امری طبیعی در انسان‌هاست. انسان‌ها همواره در تلاش‌اند تا رفتار و زندگی افراد نمونه را الگو قرار دهند. قرآن کریم نیز با توجه به این نیاز فطری، پیامبر اکرم (ص) را به‌عنوان برترین الگو معرفی می‌کند، آن‌جا که می‌فرماید: **لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَهٌ حَسَنَهٌ** «قطعاً برای شما در (سیره‌ی) پیامبر خدا الگویی نیکوست» (سوره احزاب، آیه 21). در این آیه، پیامبر اسلام (ص) به‌عنوان الگویی کامل در تمامی ابعاد زندگی، به‌ویژه در اخلاق و رفتار معرفی شده است. آیه‌ای دیگر نیز جایگاه اخلاقی والای ایشان را این‌گونه بیان می‌کند: **وَإِنَّکَ لَعَلَی خُلُقٍ عَظِیمٍ** «و همانا تو بر اخلاقی عظیم استوار هستی» (سوره قلم، آیه 4). این آیه، فضایل اخلاقی بی‌نظیر پیامبر (ص) را تأیید می‌کند و او را به‌عنوان الگوی برجسته‌ای برای رشد اخلاقی و معنوی معرفی می‌نماید. ویژگی‌های اخلاقی پیامبر اکرم (ص) در اهل‌بیت (علیهم‌السلام) نیز متجلی است، و این ارتباط اهمیت پیروی از سیره‌ی اخلاقی آنان را برجسته می‌سازد. همان‌طور که پیامبر (ص) در حدیث معروف ثقلین فرمودند: **یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ، أَمَا إِنْ تَمَسَّکْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا: کِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی، فَإِنَّهُمَا لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْض** «ای مردم! من در میان شما دو چیز گران‌بها باقی می‌گذارم. اگر به آن دو تمسک جویید، هرگز گمراه نخواهید شد: کتاب خدا و عترتم، اهل بیتم؛ زیرا این دو هرگز از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا در کنار حوض (کوثر) بر من وارد شوند.» کتاب *سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت علیهم‌السلام: تعلیم و تربیت اخلاقی (جلد سوم)*، تألیف دکتر محمد داودی و منتشر شده توسط پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در قم، با هدف شناسایی، استخراج و تدوین اهداف، اصول و روش‌های تعلیم و تربیت اخلاقی بر اساس سیره‌ی پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) نگاشته شده است. همان‌گونه که از عنوان کتاب پیداست، محتوای آن مبتنی بر رفتار و سیره معصومان (علیهم‌السلام) است. با توجه به مشکلات اجتماعی متعددی که مسلمانان با آن مواجه‌اند، اصول اخلاقی آموزش‌داده‌شده توسط پیامبر (ص) و اهل‌بیت (ع) می‌توانند به‌عنوان قطب‌نمایی اخلاقی، رفتار انسان‌ها را هدایت کنند و پیوند آن‌ها را با خداوند و جامعه تقویت نمایند. باید دانست که سیره معصومان (علیهم‌السلام) صرفاً بخشی از تاریخ نیست؛ بلکه آموزه‌هایی است همیشگی که انسان‌ها را به سوی ارزش‌های اخلاقی در زندگی روزمره فرا می‌خواند. از این‌رو، ترجمه این اثر درباره آموزه‌های اخلاقی اسلام—به‌ویژه آن‌چه در سیره‌ی پیامبر (ص) و اهل‌بیت (ع) متجلی شده—فرصتی ارزشمند برای آشنایی مخاطبان انگلیسی‌زبان با این اصول خواهد بود. امید است این ترجمه نه تنها راهنمایی در مسیر معنوی خوانندگان باشد، بلکه در ارتقاء آگاهی اخلاقی و تقویت پایداری پیروان اهل‌بیت (ع) در سراسر جهان نیز نقشی مؤثر ایفا کند. در پایان، به استناد این اصل که **مَن لَم یَشْکُرِ المَخْلُوقَ لَم یَشْکُرِ الخالِقَ** «کسی که از مخلوق تشکر نکند، از خالق نیز تشکر نکرده است» لازم می‌دانم مراتب قدردانی صمیمانه‌ام را از حجت‌الاسلام دکتر محمد داودی، نویسنده ارجمند کتاب *تعلیم و تربیت اخلاقی* و ناظر این اثر ابراز نمایم. از درگاه خداوند متعال برای ایشان توفیق روزافزون مسئلت دارم. همچنین صمیمانه از مدیر و اعضای محترم گروه علوم تربیتی مجتمع آموزش عالی بنت‌الهدی، که در فرآیند ترجمه این اثر از من حمایت کردند، تشکر و قدردانی می‌نمایم.