مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

چکیده ماشینی : در این کتاب رویکردی جدید و متمایز به بحث علم و دین از ترکیب سنت مسیحی ارتدوکس شرقی با اندیشه پدیدارشناختی پدید می آید. نویسنده با توسعه ایده‌های پاتریتیک یونانی، ایمان را با احساس حضور الهی و معرفت جهان به عنوان دو حالت ارتباطی که شرایط انسانی را تشکیل می‌دهند، می‌داند. تقابل مدرن بین علم و الهیات (که از نظر تاریخی با انشعاب کلیسا بین شرق و غرب و رهبانیت و مسیحیت در جهان مشابهت دارد) به عنوان انشعاب بین دو غرض از ذهنیت کلی انسان تلقی می شود. انسان به عنوان مرکز آشتی آنها، موضوع اصلی گفتگوی علم و الهیات است. استدلال می شود که آشتی علم و الهیات صرفاً یک تمرین آکادمیک نیست. مستلزم یک تغییر وجودی، تغییر ذهن (metanoia) است که بدون دخالت کلیسایی امکان پذیر نیست. آنگاه شخصی که میانجی علم و الهیات را انجام می دهد تا سطح «کهانت کیهانی» ارتقا می یابد، در حالی که وساطت ویژگی های «عشای کیهانی» را به دست می آورد که در آن همه شکاف ها و تنش ها در خلقت و انسانیت برطرف می شود. از طریق این تغییر وجودی همراه با تحلیل پدیدارشناختی است که می توان نظریه های علمی را در معرض «دیدگاه» خاصی قرار داد که از طریق آن هدف غایی پنهان (تلوس) پژوهش علمی (به عنوان تبیین وضعیت انسانی) خویشاوندی خود را با تلوهای نجات دهنده نشان می دهد. توسط ایمان مسیحی حمایت می شود. بنابراین تقابل بین الهیات و علم به طور فراخوشری غلبه می‌شود.

صدرالمتألهین از دو منظر هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی به تفسیر و تبیین فلسفی مفهوم قرآنی تبدل زمین و آسمان پرداخته است. در تفسیر او از آیة 48 سورة مبارکة ابراهیم (ع) به مسالة تبدل زمین و آسمان به زمین و آسمانی دیگر از زوایای گوناگونی نگریسته شده است. در برخی از عبارات او حرکت جوهری علت و منشاء تبدیل زمین و آسمان به زمین و آسمانی دیگر معرفی شده است و در برخی دیگر تبدیل زمین و آسمان به زمین و آسمانی دیگر بر مبنای رجوع و بازگشت همة موجودات به اصل خود بعد از زوال و نابودی صورت طبیعی و وجود عنصری آن‌ها تفسیر و تبیین شده است. اضافه بر این دو، در تبیین و تفسیری متفاوت، تبدیل زمین و آسمان به زمین و آسمانی دیگر به معنی تبدیل آن‌ها در چشم انسان کامل از طریق ظهور ملکوت و مثال زمین و آسمان در عالم وسیع خیال معرفی شده است.

این کتاب سومین جلد از مجموعه‌ی جهان اسطوره‌شناسی است که در یازده جلد به وسیله‌ی نشرمرکز منتشر شده و ترجمه‌ی برخی از مهم‌ترین و روشنگرترین نوشته‌های مربـوط به اسطـوره، از صاحب‌نظـران معتبر این رشته، در آن گرد آورده شده‌اند. گوناگونی قلمروهای ظهور و نمود اسطوره، از زن و عشق و مرگ و کیش، آیین تا رمان و فیلم باعث تنوع و گستردگی این‌گونه پژوهش‌ها شده و به دانش اسطوره‌شناسی وسعتی چشم‌گیر بخشیده است. در این مجموعه کوشش شده به همه‌ی این جنبه‌ها توجه شود تا تحلیل‌ها و تحقیقات علمی و نظری متقن سد راه رواج ساده‌نگـری و تعمیم‌هـا و برداشـت‌های شتاب‌زده و سطحـی در زمینه‌ی اسطوره‌شناسی شوند.

عقل فعال، شخصیت محوری رساله‌های رمزی سهروردی است که در عالم مثال و در قالب مثالی پیر رازآموز متمثل گشته است. پژوهش حاضر، در صدد است نقش محوری عقل فعال را در رساله‌های رمزی سهروردی و در دو حوزه جهان‌شناسی و معرفت‌ شناسی بررسی نموده و تردد رازآلود این حقیقت متافیزیکی را در مراتب وجود و مراحل سلوک نفس، رمزگشایی نماید. حاصل این بررسی آن است که عقل فعال، عقل دهم مشائین و نور اقرب (عقل اول) در حکمت اشراق است و در عین حال روح القدس یا جبرئیل ادیان است که در رساله‌های رمزی سهروردی، به عنوان پیر و مرشد و راهنمای سالک حضور دارد و در مرتبه‌ای دیگر در سلسله انوار قاهر عرضی، حقیقت روح القدس یا «عقل فعال» در هنگام برقراری رابطه فردی با یک فرد خاص انسانی، در قالب «طباع تام» وی ظاهر می‌گردد. تردد راز آلود این حقیقت متافیزکی در سلسله مراتب انوار قاهر (طولی و عرضی) اشراقی مبتنی بر نظریه تشکیک حقیقت واحد نور در حکمت اشراق است.

زیبایی در فلسفۀ فلوطین و سهروردی، دارای جنبه‏ های تطابق و تفاوت است. از دیدگاه فلوطین، هستی سه اقنوم دارد: احد که تمام زیبایی‏ ها از او ناشی شده‌اند. پس از او عقل که اعظمِ موجودات است، پس‌ از آن نفس؛ که این سه اقنوم در نظامی سلسله‌ مراتبی از یکدیگر ناشی می‌شوند. نقس از عقل ناشی می‌شود و عقل به نوبۀ خود از احد. نظریۀ شهاب‌الدین یحیی سهروردی، مؤسس فلسفۀ اشراق، ریشه در اندیشۀ حکمای ایران باستا، فیلسوفان اسلامی و فلسفۀ نوافلاطونی دارد. وی مراتب هستی را از نورالانوار آغاز می‌کند، سپس از انوار قاهره صحبت می‌کند و سپس در پایان از انوار مدبرۀ افلاک و ابدان سخن می‏ گوید. در این مقاله، پس از گزارش خطوط اصلی تفکر این دو فیلسوف در تعریف، مراتب و ادراک زیبایی، به مقایسۀ مراتب زیبایی به مقایسۀ زیبایی‌‌شناختی مراتب نور در نظام سهروردی با وجود در فلسفۀ فلوطین می‌پردازیم. در پایان نقاط قوت و ضعف هر دو دستگاه را بررسی می‌کنیم و نشان می‌دهیم چه ارتباطی بین زیبایی و کمال بشری در فلسفۀ‏ اشراق و فلسفه نوافلاطونی فلوطین وجود دارد.

ضرورت حرکت به سمت جامعه‌ی ایرانی- اسلامی ما را به سوی تغییرات بنیادین در حوزه‌های مختلف علوم غربی می‌کشاند، علومی که در بستر رنسانسی تاریخی، در قرن پانزده میلادی شروع به توسعه و گسترش در سطح جهان نموند. حرکت صحیح در این مسیر باید مبتنی بر شناخت صحیح از اسلام و غرب باشد، فلذا در این رساله سعی شد تا در ابتدا با شناخت نظریه مهم کئاس تئوری و شناخت مبانی هستی‌شناسانه و انسان‌شناسانه آن زمینه لازم برای نقد اولیه از دستگاه اندیشه‌ای فلسفه و حکومت اسلامی فراهم آید.این نظریه را می‌توان هم متعلق به پاردایم اندیشه‌ای مدرنیته و هم پست‌مدرن به شمار آورد که در مبانی خود هم از اصول اندیشه‌ای مدرنیته و هم پست مدرن استفاده کرده است. از جمله مبانی این نظریه می‌توان به غیرخطی بودن، اثر پروانه‌ای، جاذبه‌های غریب، سازگاری پویا و خودمانندی اشاره کرد.نظریه آشوب در بُعد جهان‌شناسی نگاهی همراه با بی‌نظمی و هرج و مرج در جهان دارد که منجر به زیر سوال بردن اصل علیت و سنخیت میان علت و معلول می‌شود و در بُعد انسان‌شناسی دارای نگاه امانیستی به انسان می‌باشد. هم‌چنین مهم‌ترین نگرش این نظریه در بُعد معرفت‌شناختی را می‌توان در نگاه نسبی او جستجو کرد.این نظریه در نهایت، فضایی که ترسیم می‌کند به ویژگی‌های دنیای پست‌مدرن شبیه‌تر می‌نماید.

مفهوم حرکت از دیرباز در بین فلاسفه مطرح بوده و اکثر فلاسفه من جمله فلاسفه یونان باستان اغلب بر وجود نوعی حرکت و سیلان در کل هستی قائل بوده اند به نحوی که برخی از آنها وجود هرگونه ثبات را در هستی رد نموده اند. در پژوهش حاضر به بررسی تطبیقی حرکت در ماده از دیدگاه حکمت متعالیه و علم زیست شناسی پرداخته شده است که هدف از آن یافتن مبانی قابل تطبیق برخی اصول مشترک در آن دو می باشد. نگارنده در تلاش بوده است تا به سوالاتی از قبیل چگونگی تبیین حرکت در ماده از دیدگاه حکمت متعالیه و علم زیست شناسی و اشتراکات و افتراقات نهفته در آن ها پاسخ بگوید. از نتایج کلی به دست آمده در این پژوهش عبارتند از این‌که، روش معرفت شناختی در حکمت متعالیه روش عقلی و در زیست شناسی روش مشاهده ای و تجربی است. مبدا حرکت در حکمت متعالیه جوهر جسمانی متجدد و متحول دانسته شده است ولی در حوزه تکامل زیستی علی‌رغم اینکه «آلل» را بعنوان محل انتخاب طبیعی مطرح نموده اند اما سلول بعنوان ماده ثانیه، مبدأ حرکت تکاملی و آغازین حیات شناخته شده است. قوه در فلسفه به معنی استعداد دریافت فعلیت های ممکنه می باشد و در زیست شناسی آنچه استعداد دریافت و ظهور فعلیت های ممکنه را به واسطه روابط غالب و مغلوبی، هم توانی و غالب ناقصی دارد آلل می باشد. موضوع حرکت در حکمت متعالیه جوهر جسمانی متجدد بوده و ثبات حرکت با تکیه بر اصول «اصالت وجود» و «تشکیک مراتب وجود» تبیین شده است، در زیست شناسی در چیستی موضوع حرکت به ذات اشیاء اشاره شده است و آنچه به عنوان امر ثابت در هستی مد نظر قرار گرفته، کل حیات می باشد. مفهوم ثبات کل حیات با جامعیت انسان به عنوان عالم صغیر قابل جمع می باشد. بطور کلی وجه مشترک اساسی در هر دو دیدگاه، پذیرش وجود سیلان، تجدد و تحول در ذات و جوهر عالم ماده می باشد که ذاتا زمانمند است.