جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این کتاب بارویکرد سلفی به نقد عقل گرایی در جهان اسلام در دوره معاصر پرداخته است. مصداق عقلگرایی سنی را تفکر نواعتزالی و عقلگرایی شیعی را در امامیه دانسته و بانگاه سلفی بررسی و نقد کرده است.

این تحقیق به آیات قرآنی که برای پاسخ به سوالات یهودیان از پیامبر اسلام حضرت محمد (صلی الله علیه وسلم) نازل شده‌اند، پرداخته و بر ماهیت گفت‌وگوی دینی بین اسلام و پیروان ادیان آسمانی پیشین تمرکز دارد. تحقیق اهمیت این آیات را در روشن‌سازی عقیده اسلامی و رد شبهات مطرح شده در مورد آن‌ها برجسته می‌کند. هدف‌های اصلی این تحقیق شامل بررسی سوالات یهودیان، انگیزه‌های آن‌ها (چه به دنبال حقیقت بودند و چه در پی ایجاد شک و تردید)، و شیوه بلاغی قرآن در پاسخ به این سوالات است. این مطالعه همچنین به تجزیه و تحلیل آیات از جنبه‌های دینی و تاریخی پرداخته و نقش آن‌ها در گفت‌وگوی دینی و جدلی را بررسی می‌کند. علاوه بر این، به بررسی شیوه‌های بلاغی قرآن در مواجهه با این سوالات و تأثیر آن‌ها در تثبیت عقیده اسلامی و ایجاد پل‌های گفت‌وگو بین ادیان پرداخته می‌شود. تحقیق بر مبنای روش تاریخی توصیفی، تحلیلی و مقایسه‌ای انجام شده است و سوالات یهودیان بر اساس روایت‌های کتب تفسیر و سیره نبوی بررسی شده است، با تأکید بر زمینه تاریخی که این وقایع در آن رخ داده‌اند. این مطالعه به اهمیت تربیتی و عقیدتی این آیات و نقش آن‌ها در تقویت گفت‌وگوی دینی و فهم رابطه جدلی بین مسلمانان و یهودیان در مدینه منوره اشاره دارد.این تحقیق به سه موضوع اصلی در قرآن پرداخته است:سوال در مورد ذوالقرنین:سوره کهف داستان ذوالقرنین را ذکر کرده است که یهودیان از پیامبر (صلی الله علیه وسلم) درباره آن پرسیدند. این سوال به منظور آزمایش صداقت نبوت حضرت محمد (صلی الله علیه وسلم) بود و پاسخ قرآن که وحی الهی بود، دلیلی بر صداقت رسالت پیامبر است.سوال در مورد حقیقت روح:آیه «وَیَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ» در زمینه سوال یهودیان از پیامبر (صلی الله علیه وسلم) نازل شده است که هدف از آن آزمایش علم پیامبر بود. پاسخ قرآن بیان می‌کند که روح امری است از سوی خداوند و علم انسان در این زمینه بسیار محدود است.سوال در مورد اصحاب کهف:داستان اصحاب کهف در آیات 8 تا 26 سوره کهف آمده است که یهودیان این سوال را از پیامبر (صلی الله علیه وسلم) پرسیدند. قرآن داستان اصحاب کهف را دلیلی بر قدرت خداوند و معجزه‌ای عظیم می‌داند و کلمه «الرقیم» به معانی مختلفی تفسیر شده است که با این داستان مرتبط است.مهم‌ترین نتایج:آزمون پیامبر (صلی الله علیه وسلم):یهودیان این سوالات را برای آزمایش صداقت پیامبر (صلی الله علیه وسلم) مطرح کردند و پاسخ‌هایی که قرآن ارائه داد، دلیلی بر صداقت رسالت او بود.بلاغت قرآن:پاسخ‌های قرآن به شکلی بلیغ و حکیمانه بود که ایمان مسلمانان را تقویت می‌کند و برتری وحی الهی نسبت به دانش اهل کتاب را نشان می‌دهد.احتکار دانش نزد اهل کتاب:یهودیان اطلاعات بیشتری درباره برخی داستان‌های تاریخی و اسرار دینی داشتند، اما وحی الهی حقایق را برای همه بشر آشکار کرد.جنبه تربیتی و روحانی:داستان‌هایی چون اصحاب کهف و ذوالقرنین هدفشان تقویت ایمان به خداوند و دعوت انسان به توکل بر خدا و اعتراف به عظمت او است. رابطه میان ادیان:این آیات تعامل قرآن با اهل کتاب را نشان می‌دهند و برتری وحی اسلامی در تفسیر مسائل روحانی و عقیدتی را مورد تأکید قرار می‌دهند.

یکی از اصول ضروری دین مبین اسلام که بعد از توحید هیچ اصلی به اندازه آن اهمیت ندارد و مورد اتفاق همه فرق و مذاهب اسلامی بوده معاد است که دارای مسائلی می‌باشد که بعضی از این مسائل مورد اشتراک و بعضی مورد افتراق میان مذاهب اسلامی است که از جمله این افتراقات بین امامیه و اباضیه، جسمانی و روحانی بودن معاد، شفاعت و خلود است که نوشتار حاضر به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به بررسی این افتراقات پرداخته و دستاوردهایی را به دنبال داشته است. معاد به عنوان یکی از اصول اعتقادی مشترک میان مذهب امامیه و اباضیه است که در بعضی از مسائل معاد همچون جسمانی و روحانی بودن بین دو مذهب اختلاف است که امامیه قائل به معاد جسمانی و روحانی است ولی اباضیه تاکیدش بیشتر در معاد جسمانی است. در آموزه شفاعت، بین امامیه و اباضیه افتراقاتی وجود دارد مانند اختلاف در مورد شفاعت کنندگان که امامیه قائل است که شفاعت به خداوند و پیامبر اسلام (ص) خاتمه نمی‌یابد. مبحث دیگر شفاعت مرتکبین گناهان است که نظر امامیه نیز در این مورد مثبت است؛ اما اباضیه به خصوص علمای معاصر آنان، با ادله عقلی و نقلی خویش، منکر شفاعت برای این گروه هستند و کارکرد شفاعت را ارتقای درجه در بهشت می‌دانند نه نجات از آتش جهنم. اختلافی دیگری که بین امامیه و اباضیه در مسئله خلود می‌باشد اینکه اباضیه قائل به این هستند که مرتکبین گناهان کبیره و صغیره در آتش جهنم جاودانه‌اند. اما امامیه قائل به این است که مرتکبین گناهان کبیره بعد از اینکه عذاب خود را متحمل شدند به واسطه شفاعت پیامبر نجات پیدا می‌کنند؛ زیرا در قلب آنها ایمان وجود دارد و این امر موجب نجات ایشان می‌شود. تنها وجه اشتراک بین امامیه و اباضیه در مورد خلود، اینکه هر دو قائل به این هستند که کافران و مشرکان در آتش جهنم جاودانه می‌مانند و هیچ گاه از آن نجات پیدا نمی‌کنند.

عبدالمجید شرفی نواندیشی تونسی است که برخی او را صاحب مکتب پیشرو تونسی در مطالعات اندیشه دینی می‌دانند، از وی بیش از 40 جلد کتاب در بررسی تفکر دینی به جای مانده است. این تألیفات به قدری به هم ارتباط دارند که هر یک فصلی از کتاب بزرگ شرفی می باشند که به رابطه دین و جهان مدرن پرداخته و آن را از جنبه‌های مختلف بررسی می‌کند. شرفی فصل‌های متعددی از کتاب بزرگش را به بررسی مهمترین مؤلفه‌های تفکر اسلام‌سنّتی و کشف آن‌ها اختصاص داده است. وی حدیث نبوی را نیازمند بررسی عمیق به دور از افراط و تفریط می‌داند، حدیث از نظر شرفی اندوخته‌ای ارزشمند است که برای زنده نگه داشتن آن باید از ناخالصی‌ها پاک شود. شرفی اختلاف در احکام فقهی و حتی تقابل آن‌ها با هم را دلیل بشری و غیرالهی بودن آن می‌داند. وی دیدگاه سنّتی و سیاسی اسلامی را درباره زن دارای نقصان می‌داند و خواستار احیای حقوق زنان براساس حقوق جهانی و بشر می‌باشد. وی با پذیرش روش تاریخی در ایجاد معرفت دینی، آن چه را بیش از آن حقایق دینی شمرده می‌شدند را به تاریخ نسبت داده و معرفت دینی را محصول بشری و فاقد قداست می‌داند. او با بکارگیری روش تطبیقی تلاش می‌کند تا آشکار کند چه چیزی با اسلام اصیل تناسب دارد و چه چیزی با آن هماهنگ نیست و این نتایج می تواند در فهم دینی کمک کند. شرفی به دلیل اهمیت زیاد حدیث نبوی در معرفت دینی، براساس نتایج علمی متفکران پیش از خود، از زمان بندی حدیث نبوی یا تناسب تاریخی حدیث نبوی با شرایط تاریخی سخن می‌گوید. وی ختم نبوت را عملی برای رهایی انسان از یوغ پیروی و تقلید و توانا ساختن او برای به دست گرفتن همه امور زندگی خویش می‌داند و از این رو انسان موجودی نوآور، خلاق و مسئول خواهد بود و به حدی از رشد می-رسد که نیازمند رهبری بیرونی و خارج از ذات خود که او را به هر چیز بزرگ و کوچکی راهنمایی کند، نیست. او الهی بودن فقه را رد می‌کند و معتقد است یکی از نشانه‌های غیرالهی بودن این احکام کامل نشدن برخی از نظریات فقهی تا زمان نهادینه شدن دین است. غرض شرفی از طرح این مسائل تنها بازگویی دیدگاه‌های نواندیشان در این باره نبود بلکه او می خواست فقه و اصول را به مسئله‌ای تاریخی تنزل دهد تا لباس تقدیس را که نهاد دین در طول تاریخ بر تن آنها پوشانده بود، جدا کند. به طور کلی می‌توان گفت شرفی دست برداشتن از فقه قدیم را در عبادات یا غیرآن را ضروری می‌داند و این سخن را که فقه، شریعت را به تصویر می‌کشد، نمی‌پذیرد. شرفی اولین کسی نیست که به بحث و جستجو در تراث دینی پرداخت بلکه پیش از او نیز بزرگانی همچون احمد امین، محمدعبده، محمدتوفیق صدقی و دیگران چنین کردند. پس افکار وی حلقه‌ای از حلقه‌های نواندیشی می‌باشد که از قرن نوزدهم آغاز شده و تا به امروز ادامه یافته است، دیدگاه‌های او توسط شاگردانش به شکل آکادمیک ادامه دارد. با توجه به دیدگاه‌های شرفی در زمینه سنّت نبوی و عقاید عقل‌گرایانه وی شاید بتوان او را نومعتزله و یا در جرگه قرآنیون به حساب آورد.