جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

کتابی است که به طور سازمان‌یافته، ضرورت اعتقاد به معاد را اثبات کرده و با تکیه بر دلایل عقلی، علمی و نقلی، به شبهات منکران و مادی‌گرایان پاسخ می‌دهد.

بر اساس سخنان و آثار ایشان پیرامون مباحث مربوط به معاد، آن را تنظیم و منتشر نموده است. مطالب کتاب در شانزده فصل، تنظیم شده است. ترتیب فصول کتاب و عناوین داخل هر فصل، با توجه به پیوستگی موجود در کتاب‌های کلامی و فلسفی در مبحث معاد، مطالب موجود از امام(ره) و پیوستگی مورد نظر ایشان، فراهم آمده است و ازآنجاکه امام(ره) به‌طور مستقل، بحث «معاد» را مکتوب نفرموده‌اند، بلکه به‌تناسب زمان، مکان و موضوع، در کتاب‌ها و بیانات مختلف، به آن اشاره کرده‌اند، انتخاب مطالب و نظم و ترتیب کتاب، طبق نظر گردآورندگان آن می‌باشد. در برخی فصول، صریحا به پاره‌ای اشکالات و شبهات وارد بر معاد اشاره شده و پاسخ آنها بیان گردیده است، اما پاسخ برخی از سؤال‌ها و شبهات در ضمن مطالب امام(ره) آورده شده، بدون اینکه به اصل پرسش اشاره شده باشد. ازآنجاکه بنای کتاب بر ارائه خالص مطالب امام(ره) بوده، چیزی به متن اصلی افزوده نشده و در این‌گونه موارد، با اشاره در عناوین یا توضیح در پاورقی، برخی مطالب روشن‌تر شده است؛ لکن درک کامل مقصود، به‌عهده خواننده و ایضاح و شرح و تفسیر بیشتر مطالب، به‌عهده محققین نهاده شده است. برخی از مهم‌ترین ویژگی‌های کتاب، به شرح زیر می‌باشد: برای نخستین بار در این مجموعه، بخش‌های ارائه‌نشده‌ای از نظرات کلامی - فلسفی امام(ره) که در ضمن تدریس اسفار اربعه بیان نموده‌اند، در اختیار خوانندگان قرار داده شده است. منبع اصلی این مباحث، تقریرات یکی از حاضرین درس ایشان است که پس از اصلاحات فنی و ادبی، مورد استفاده قرار گرفته است. محور اصلی این دروس، مباحث نفس، تناسخ و معاد جسمانی بود که عمدتا در این کتاب ارائه شده‌اند. در تنظیم این مجموعه، سعی بر استقرای تام مطالب یک عنوان از جمیع آثار امام(ره) بوده است. فهرست آیات و روایات و فهرست مآخذ کلام امام(ره) و فهرست منابعی که در پاورقی‌ها مورد استفاده قرار گرفته، در پایان کتاب ذکر شده است

اثری ارزشمند در موضوع سرنوشت انسان پس از مرگ و به‌ویژه مسئله قیامت است که در قرآن کریم و روایات فراوان بر تأثیرات سازنده اعتقاد به آن تأکید شده است.کتاب معاد، اثری است ارزنده که در تحکیم و تقویت نیروی ایمان به رستاخیز نقش مهمی را ایفا می‌نماید. یکی از امتیازات کتاب حاضر آن است که «زندگی پس از مرگ» گرچه با روش تحقیقی و علمی بررسی شده، در عین حال از نظر فهم مطالب، بسیار روان و قابل استفاده همگان می‌باشد. علاوه بر این‌که به شبهات و ایرادات مربوط به مسأله معاد با بیانی شیوا و مستدل پاسخ داده شده است.‏ کتاب در سه فصل تنظیم شده است. در فصل اول با عنوان «مرگ» ابتدا در ذکر معنای لغوی و اصطلاحی معاد می‌خوانیم: معاد از ماده عود به معنای برگشتن است؛ چون روح دوباره به بدن برگردانیده می‌شود. معاد از اصول دین مقدس اسلام و اعتقاد به آن واجب است که هرکس دوباره پس از مرگ زنده می‌شود و به جزای عقیده و عملش می‌رسد. هر چند اصل معاد به دلیل عقل ثابت است، اما درک معاد غیر از وحی راه دیگری ندارد. در این فصل موضوعات مختلفی چون: کیفیت قبض روح، گزارش‌های پس از مرگ، سؤال نکیر و منکر و فشار قبر مطرح شده است. در فصل دوم، «برزخ» به لحاظ لغت پرده و حایل و به جهت اصطلاح، عالم بین دنیا و آخرت معنا شده است. برزخ را عالم مثالی هم می‌گویند و بدن هم در برزخ بدن مثالی است. بدنی لطیف که هیچ چیز مانع آن نخواهد بود. هر نقطه‌ای که قرار بگیرد، همه چیز را می‌بیند، این طرف دیوار و آن طرف دیوار برایش ندارد. تبیین ثواب و عقاب برزخ در قرآن و روایات از مباحث مهم این فصل است. بیش از نیمی از کتاب به فصل سوم «قیامت» اختصاص یافته است؛ عظمت و بزرگی قیامت، تقوا لباس قیامت، علی(ع) میزان حق، عقبات قیامت، بهشت و دوزخ از جمله مباحث مرتبط با قیامت است.

یوم الآخر بحث قرآنی في المعطيات الأخلاقية و الإجتماعية، ترجمه عربی کتاب «معاد در قرآن» اثر حسین مظاهری است که برگردان عربی آن توسط خالد توفیق (جواد علی کسار) صورت گرفته است. کتاب با دو مقدمه از ناشر و مترجم آغاز گردیده است. در مقدمه ناشر، به موضوع و اهمیت کتاب اشاره گردیده[۱] و در مقدمه مترجم، ابتدا به ثمره اعتقاد در زندگی اشاره شده و سپس، مزایا و ویژگی‌هایی که باعث ترجمه کتاب شده، بیان گردیده است که از جمله آن‌ها عبارتند از: استفاده کتاب از منهج اجتماعی و اخلاقی در مطالعه موضوع عقیدتی معاد، به‌گونه‌ای که نویسنده تنها بحث از مرگ و حیات پس‌ازآن را مدنظر قرار نداده؛ بلکه به بررسی اعتقاد به مرگ در حیات فردی و اجماعی نیز پرداخته است. همچنین نویسنده از استغراق در مباحث نظری مذاهب گوناگون، پرهیز نموده است. اعتماد نویسنده در بیان مراحل مرگ و مشاهده آخرت و منازل قیامت، به قرآن کریم به‌عنوان مصدر و منبع اصلی، در کنار استفاده از سنت و احادیث و اخبار وارده در بیان مجملات قرآن کریم و تفصیل آن‌ها. استفاده نویسنده از لغات و عبارات آسان و غیر پیچیده که به فهم مطالب کمک خواهد کرد. از جمله ویژگی‌های این ترجمه، می‌توان به مؤلفه‌های زیر اشاره نمود: حذف استطرادات و مطالب تکراری و اضافی که معمولاً در گفتگوهای و مناظرات وجود داشته اما وجود آن‌ها در کتاب، معمول و طبیعی نیست. تنظیم حواشی و پاورقی که در آن به ذکر منبع نصوص قرآنی و روایی وارد شده در متن و نیز برخی ملاحظات و توضیحات مؤلف و مترجم، پرداخته شده است. تغییر اندک در نام کتاب از «معاد در قرآن» به «یوم الآخر بحث قرآنی في المعطيات الأخلاقية و الإجتماعية» به دلیل جذابیت بیشتر برای خواننده عرب‌زبان. فهرست مطالب در انتهای کتاب جای گرفته است.

اعتقاد به رجعت یکی از مسلّمات مذهب شیعه و ممیّزات آن از دیگر فرق اسلامی است که از زمان پیامبر اکرم(ص) مورد توجه و تأکید بوده است و رجعت به این معنا است خداوند به هنگام ظهور حضرت مهدی (عج) عده‌ ‌ای از اموات که دارای ایمان خالص یا شرک خالص بوده اند را به همان صورتی که در زمان حیات خود داشتند ، به دنیا باز می گرداند تا مومنان به عزت و حاکمیت زمیندست یابند و مشرکان مورد عذاب قرار گیرند. از دیدگاه عقل هیچ گونه مانعی برای زنده شدن مردگان پس از مرگ وجود ندارد و عقل وقوع آن را محال نمی‌داند و حکم به امکان وقوع آن می‌کند. آیات قرآن بر اصل رجعت دلالت دارند که به دو دسته تقسیم می شوند:1-آیاتی که بر وقوع رجعت در امت های گذشته دلالت دارد.مانند داستان زنده شدن هفتاد نفر از قوم بنی اسرائیل2- آیاتی که از تحقق رجعت در آینده خبر می دهد.شیعیان وقوع رجعت را در آخرالزمان ضروری می‌دانند، اما اهل سنت به علت درک نادرست از مفهوم رجعت آن را انکار می‌کنند.در برخی از فرق اسلامی مانند سبابیه ، کیسانیه و غلات نیز اعتقاد به رجعت وجود داشته اگرچه هیچ گونه شباهتی بین اعتقاد به رجعت ا زنظر شیعه دوازده امامیه با اعتقاد به رجعت از منظر برخی فرقه های اسلامی به چشم نمی خورد. رجعت مانند سایر برنامه های الهی اهداف مهمی دارد که برخی از آن ها در منابع دینی ذکر شده است در روایات به برخی از اهداف و حکمت ها اشاره شده است و این اهداف را در سه زمینه بررسی می کنیم :نخست به اهدافی می پردازیم که در رابطه با ائمه اطهار (علیهم السلام) در احادیث بیان شده است و سپس به بررسی اهدافی که از رجعت مومنان به دنیا در روایات بیان شده است می پردازیم و سرانجام اهدافی راکه برای رجعت کفار در روایات بیان شده است را بررسی می‌کنیم.کلمات کلیدی : رجعت ، فلسفه رجعت ، عقل ، نقل ، آخر الزمان

---

مسئله‌ی معاد جسمانی که در شرع مقدس اسلام به آن اشاره گردیده همواره محل اختلاف‌نظرهای زیادی بوده است به‌نحوی‌که بعضی همانند متکلمین معتقدند که معاد هم جسمانی و هم روحانی است و درعین‌حال فلاسفه را متهم به التزام به معاد روحانی تنها می‌دانند در مقابل، فلاسفه این نظر متکلمین را درست ندانسته و معتقدند که احدی از فلاسفه معاد را روحانی صرف نمی‌دانند و همگی آن را اعم از روحانی و جسمانی می‌دانند. از دیگر موارد نزاع در این مسئله می‌توان به اختلاف دیدگاه‌های بین مکتب تفکیک و پیروان حکمت متعالیه در کیفیت معاد جسمانی اشاره کرد که هریک از این دو گروه آن را به معنایی گرفته‌اند. پیروان مکتب تفکیک مخصوصاً استاد سیدان که از نمایندگان متأخر این مکتب است بر طبق اصول خاص خودشان که بیشتر برگرفته از ظواهر آیات و روایات است قائل به بازگشت همین بدن عنصری و مادی دنیا در نشئه آخرت‌اند؛ ایشان معتقدند طبق فهم عامه مردم و عرف جامعه در مسئله معاد و با استناد به‌ظاهر آیات و روایات که دال بر بازگشت همین بدن عنصری در قیامت‌اند، آنچه در روز قیامت محشور می‌شود همین بدن عنصری دنیوی است. اما در مقابل نظر پیروان حکمت متعالیه مخصوصاً استاد جوادی آملی همانند نظر موسس این مکتب یعنی ملاصدرا که متفرع بر اصول ابتکاری خویش است، بر این می باشدکه کیفیت معاد جسمانی همان‌گونه است که در آیات و روایت به آن پرداخته‌شده است اما نه به آن صورتی که فهم عرفی و قاطبه جامعه آن را برداشت می‌کنند بلکه اثبات این مطلب با استدلال عقلی و روش فلسفی است. ایشان با برشمردن اصول و تمهیداتی معاد جسمانی را اثبات می‌کنند به این صورت کهانسان در هر نشئه‌ای دارای بدنی متناسب با همان نشئه است. اهمیت مسئله به این خاطر است که معاد از اصول مسلم دین مبین اسلام است و لذا چگونگی این امربسیار مهم است تا در ایمان مسلمین خلل و باور اشتباهی راه پیدا نکند. در این تحقیق در مورد اندیشه و نظرات این دو مکتب درباره معاد جسمانی مطالعه شده و سپس به بحث و بررسی مشترکات و نکات اختلافی دو گروه پرداخته‌شده است . درنهایت در قسمت پایانی تحقیق با ذکر دلایلی به اثبات معاد جسمانی از دیدگاه حکمت متعالیه ملتزم گردیده‌ایم.

---