مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

عقل فعال موجودی برتر از عالم طبیعت، عاری از ماده و احکام آن، قائم به نفس و فعلیت صرف است. این موجود از نظر حکمای مشائی هم در ساختمان هستی و هم در فرآیند معرفت انسان نقش بی‌بدیلی دارد. به باور ایشان معرفت بشر بدون وجود عقلی مفارق و قدسی به سامان نمی‌رسد و فرآیند معرفت در تمام مراحل خود، به افاضه و دستگیری چنین موجودی محتاج است. نحوه‌ی ارتباط نفس با عقل فعال از مقوله‌ی فعل و انفعال است که عقل فعال در سوی فعلیت و نفس انسان در سوی انفعالِ این رابطه ایستاده‌اند. ملاصدرا در مباحث معرفت‌شناسی خود اصطلاح عقل فعال را بسیار بکار برده است. ایشان نیز ادراک انسان را در مرحله‌ی تعقل، ناشی از برقراری ارتباط نفس با این موجودِ مجردِ مستقل از نفس انسانی می‌داند. اما در نهایت و برخلاف رویکرد غالب مفسران، عباراتی دارد که حاکی از درونی بودن عقل فعال در نفس انسانی است.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 39 تا 50

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

فاعلیت عقل فعال در مهندسی نظام عالم ماده از نظر صدرالمتالهین

نویسنده:

محمدرضا عامری برکی ، ناصر محمدی ، امیرطاهر پالیزگیر

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

معرفت شناسی اسلامی , حکمت متعالیه , عقل فعال

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین

چکیده :

عقول به عنوان موجودات مفارق از ماده، در فلسفه اسلامی به خصوص در حکمت متعالیه، جایگاه ویژه ای دارد. بحث وجود شناختی عقول برای حل مسئله چگونگی صدور کثرات عالم مادی از واجب تعالی توسط فلاسفه مطرح شده است.نقش عقول در عالم از دو جنبه مهم، قابل بررسی است. جنبه معرفت شناسی و جنبه وجود شناختی عقول. که در بحث معرفت شناختی عقول، چگونگی اتصال نفس ناطقه با عقل فعال و دریافت صور و معقولات از آن، علم و ادراک، اتحاد عقل و معقول پرداخته می شود. و بحث وجود شناختی عقول به دنبال چیستی صادر نخست و بیان چگونگی صدورکثرات عالم از واجب تعالی و نقش عقول در این روند است که این مقاله عهده دار نقش وجودشناختی و فاعلیت ایجادی عقول است، بالاخص عقل فعال که مهندسی نظام عالم ماده را برعهده دارد و نهایتا به این امر پرداخته است که عقول در دیدگاه ملاصدرا مورد خدشه است و وجود منبسط به عنوان صادر تخست در همه سلسه مراتب وجود ظهور دارد که در هر مرتبه با تعین خاص همراهی می کند.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 109 تا 126

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

عقل و ایمان از دیدگاه ملاصدرا و پاپ ژان پل دوم

نویسنده:

محسن پورمحمد

نوع منبع :

مقاله , مطالعه تطبیقی

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

وضعیت نشر :

ساوه: دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

ملاصدرا , پاپ ژان پل دوم , عقل و ایمان , حکمت متعالیه , عقل(منطق) , مذهب کاتولیک (مذاهب مسیحی) , دین اسلام (دامنه ادیان پیشرفته) , فلسفه دین , ایمان , رازورزی دینی

کلیدواژه‌های فرعی :

اسفار , مفاتیح الغیب , کلیسای کاتولیک , عهد عتیق , شرح اصول کافی , درجات ایمان , معانی عقل , تفسیر قرآن ملاصدرا , انجیل , ظاهریه (فرق کلامی) , اشاعره (اهل سنت) , حسن و قبح , معتزله (اهل سنت) , معاد جسمانی , کرامیه (مجسمه مشبهه صفاتیه) , عقل فعال , قرآن , عقل بالفعل , عقل بالملکه , تیز هوشی , شیعه امامیه Twelver Shiism (فرق تشیع) , علم حصولی(مقابل علم حضوری) , عقل هیولانی , عقل مستفاد , معرفت ایمانی , عقل طبیعی , معانی ایمان , فضیلت مافوق طبیعی , شرط نجات , کتاب احیاء علوم‌الدین غزالی ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین , عبدالله جوادی آملی , امام خمینی

چکیده :

بدون تردید عقل و ایمان از مهمترین موضوعات دینی به شمار می روند و همواره مورد عنایت ویژه اندیشمندان بوده اند. دیدگاه های گوناگون و کاملا متفاوفی در خصوص رابطه عقل و ایمان در بین متفکران و اندیشمندان جهان اسلام و نیز مسیحیت مطرح شده است. هدف از این تحقیق ضمن بیان معانی و ایضاح مفهومی، پیشینه و رویکردهای عمده به عقل و ایمان در جهان اسلام و مسیحیت، بررسی آن از دیدگاه مرحوم ملاصدرا به عنوان متفکر برجسته و شاخص جهان اسلام و دیدگاه پاپ ژان پل دوم به عنوان دیدگاه رسمی جهان مسیحیت کاتولیک است. نتیجه آنکه: اسلام یک دین عقلانی است و در آن، سخن از رازی که معارض عقل باشد در میان نیست. اگرچه دین ممکن است حاوی بسیاری از مطالب فوق عقل باشد، ولی فهم و پذیرش اصول بنیادین دین از راه عقل است. و تعالیم دینی نباید با یافته های صریح عقلی ناسازگار باشند. برخلاف مسیحیت که نه تنها در اثبات اصول بنیادین خود بلکه در بسیاری از آموزه های خود نیز از خردورزی بی بهره است و به ناچار دست به دامن رازواری شده، به ایمان منهای تعقل تن در می دهد.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 41 تا 80

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

تردد راز آلودجایگاه وجود شناختی و معرفت شناختی عقل فعال در رساله‌های رمزی سهروردی

نویسنده:

طاهره کمالی زاده

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF چکیده

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

جهان شناسی Religious cosmology , رب النوع , معرفت شناسی (مسائل جدید کلامی) , حکمت اشراق the School of Illumination , عقل فعال

چکیده :

عقل فعال، شخصیت محوری رساله‌های رمزی سهروردی است که در عالم مثال و در قالب مثالی پیر رازآموز متمثل گشته است. پژوهش حاضر، در صدد است نقش محوری عقل فعال را در رساله‌های رمزی سهروردی و در دو حوزه جهان‌شناسی و معرفت‌ شناسی بررسی نموده و تردد رازآلود این حقیقت متافیزیکی را در مراتب وجود و مراحل سلوک نفس، رمزگشایی نماید. حاصل این بررسی آن است که عقل فعال، عقل دهم مشائین و نور اقرب (عقل اول) در حکمت اشراق است و در عین حال روح القدس یا جبرئیل ادیان است که در رساله‌های رمزی سهروردی، به عنوان پیر و مرشد و راهنمای سالک حضور دارد و در مرتبه‌ای دیگر در سلسله انوار قاهر عرضی، حقیقت روح القدس یا «عقل فعال» در هنگام برقراری رابطه فردی با یک فرد خاص انسانی، در قالب «طباع تام» وی ظاهر می‌گردد. تردد راز آلود این حقیقت متافیزکی در سلسله مراتب انوار قاهر (طولی و عرضی) اشراقی مبتنی بر نظریه تشکیک حقیقت واحد نور در حکمت اشراق است.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 119 تا 134

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

چیستی وحی از دیدگاه ملّاصدرا

نویسنده:

محمد جعفری

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

وضعیت نشر :

قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

زبان وحی , الهام(افعال الهی) , علم نفس , عالم عقول , تمثل , عقول , وحی الهی , حکمت متعالیه , عقل فعال , قرآن مجید , عوالم (عرفان نظری) , زبانی بودن وحی , وحی , الشواهد الربوبیّة: ملاصدرا

کلیدواژه‌های فرعی :

تفسیر القرآن الکریم , شرح اصول کافی , حدس , تمثل , کشف صوری , کشف معنوی , واهب الصور (اسماء فعل) , نفس قدسی , درجات وحی ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین , ابن سینا: ابوعلی سینا

چکیده :

همواره بحث از چیستی وحی از منظرهای گوناگون بحثی جذاب بوده است. در این میان، جسارت حکیمان در ورود به این عرصه و دست اندازی به فهم ابعاد و اضلاعِ وحی ستودنی است. فلاسفه، با طرح این بحث، گام مؤثّری در راه تلفیق دین و فلسفه و تحلیل فلسفی آموزه های دینی برداشتند. ملّاصدرا وحی را نوری میداند که طوری ورای طور سایر مدرَکات دارد. وی فاعل وحی را خدا و البته حامل آن را نبی میداند که افزون بر کمال سه قوّة عاقله، متخیّله، و حاسّه، از جانب خدا نیز مأموریت یافته است و از رهگذرِ وحدت با عقل فعّال، به درک معارف ملکوت میرسد. وحی در اندیشه وی، گزاره ای و زبانی بوده که از طریق تنزّل در مراتب وجودی عالم و انشای نفسانیِ نبی، رقم خورده و دارای مراتب عقلانی، مثالی، و حسّی میگردد.مهم ترین دستاورد این مقاله آن است که زبانی بودن وحی در نظریه ملّاصدرا، سازوکار لازم را مییابد. در نگاه نهایی، میتوان ادّعا نمود که پاره های مثبتِ نظریه وحی فلسفی میتواند در تکمیل و غنای وحی شناسی قرآنی، به ویژه در مباحثی همچون تمثّل و دیداری و شنیداری شدن وحی، ما را مدد رساند و عدم اعتنا به این دیدگاه، چالش های جدّیِ فرارویِ وحی را بی پاسخ میگذارد.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 5 تا 34

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

عقل در حكمت مشاء

نویسنده:

نويسنده:علی‌مراد داودی

نوع منبع :

کتاب

منابع دیجیتالی :

نسخه pdf

وضعیت نشر :

تهران: دهخدا,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

فلسفه اسلامی , فلسفه مشاء , عقل ( جوهر ) , عقل فعال , ماهیت عقل فعال

شابک (isbn):

978-964-8713-52-7

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

رسائل إبن باجة الإلهية

نویسنده:

محمد بن یحیی إبن باجه؛ محقق: ماجد فخري

نوع منبع :

کتاب , حاشیه،پاورقی وتعلیق , کتابخانه عمومی

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF فهرست

وضعیت نشر :

لبنان/ بیروت: دار النهار,

زبان :

عربی

کلیدواژه‌های اصلی :

اصطلاحنامه فلسفه , فاقد چکیده

کلیدواژه‌های فرعی :

فلسفه اسلامی , حکم عقلی , صورت مثالی , عقل ( جوهر ) , عقل فعال , عقل فعال بدوی , عقل فعال عودی , ماهیت عقل فعال , تدبیر نفس , خیر عقلی ,

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

شرح اشارات و تنبیهات

نویسنده:

حسن سعادت مصطفوی

نوع منبع :

کتاب , درس گفتار،جزوه وتقریرات , شرح اثر

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF فهرست

وضعیت نشر :

تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، انتشارات,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

16. کلام عقلی , علم نفس , حقیقت نفس انسانی , فلسفه اسلامی , شرح منظومه: سبزواری , اسفار اربعه: ملاصدرا , شفاء: ابن سینا , شرح اشارات: خواجه نصیر الدین طوسی , مبدأ و معاد: ملاصدرا

کلیدواژه‌های فرعی :

اتحاد عاقل و معقول , ادراک انسان , ادراک عقلی , تجرد نفس ناطقه , عقل فعال , اجزاء فلک , تغایر عاقل و معقول , حدس((قوه)، اصطلاح وابسته) , فکر(اصطلاح وابسته) , انسان نفسانی ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ابن سینا: ابوعلی سینا

چکیده :

شرح اشارات و تنبیهات نمط سوم- در باب نفس حکمای مشاء تمام ماهیات ممکن موجود را به دو قسم جوهر و عرض و هر یک از آن‌ها را نیز به اقسامی تقسیم کرده‌اند. از این میان، نفس یکی از جوهرهای پنج‌گانه است. (بقیه عبارت‌انداز: ماده یا هیولی؛ صورت جسمیه و نوعیه؛ جسم یعنی شئ مرکب از ماده و صورت؛ و عقل). نفس یعنی جوهری که در ذات خود مرکب از ماده و صورت نیست و ذی‌وضع نمی‌باشد، اما در استکمال خود و انجام افعال به جسم نیازمند است. نفس نباتی، نفس حیوانی و نفس ناطقه نیز از اقسام آن هستند. اولین مسئله درباره حقیقت نفس این است که آیا نفس جسمانی است یا جوهری است مجرد از ماده و عوارض آن؟ اختلاف دیگر درباره نفس این است که آیا یک نفس بر وجود انسان حاکم است یا نفوس متعدد؟ اختلاف‌های دیگر، درباره حدوث یا قدم نفس، کیفیت حدوث نفس و هم‌چنین درباره این موضوع است که هنگام تعلق نفس به بدن آیا نفس به همه‌ چیز عالم است؟ کتاب حاضر نمط سوم از شرح اشارات و تنبیهات اثر ابن سیناست که به موضوع نفس اختصاص یافته است. اصل کتاب، حاصل درس‌هایی است که آیت‌الله سید حسن مصطفوی، سال‌های قبل در دانشگاه امام صادق (ع) تدریس کرده و به وسیله یکی از دانشجویان تحریر شده است.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر