مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

«المظاهر الالهیة فی اسرار العلوم الکمالیة» نام رساله مختصر صدر المتالهین است که در مباحث فلسفی و همراه شواهدی از آیات و روایات نگاشته شده است. «المظاهر الالهیة فی اسرار العلوم الکمالیة»، رساله‌ اى است موجز و استدلالى از صدر المتالهین، در مباحث حکمت متعالیه که با روش فلسفى و شواهد از آیات و اخبار، به زبان عربى نوشته شده است. این کتاب در واقع خلاصه همه مباحثى است که آخوند در کتاب اسفار و دیگر کتب خود؛ همچون مبدا و معاد و شواهد الربوبیة مطرح کرده است. فصول و مطالب این کتاب از آن رو که مباحث مبدا و معاد را به رشته تحریر کشیده است، گویى آیینه‌ اى از ظهور فیض ربانی و تجلی رحمانی را به نمایش مى‌ گذارد و حکمت جویان را به سیر و سفر در ظهورات اسماء و صفات مى‌ برد. به اعتقاد پروفسور هانری کوربن المظاهر الالهیة گزارشى است از مجموع مطالب فلسفى و کلامى از زاویه حیات معنوى. این کتاب را مى‌ توان یکى از بهترین کارهاى ملاصدرا برشمرد، نه به سبب انبوه مسائل فلسفى، بلکه به سبب ظرافت‌ ها و ریزه کارى‌ هایى که در آن به کار رفته است. در عین حال یک دوره حکمت متعالیه و حکمت عرشیه و قدسیه است.

اگرچه درحکمت سینوی فقط برای اضافه وجودی غیرمستقل در نظر گرفته میشود، اما نسبتها نیز خصوصیت‌هایی مشابه با اضافه دارند. از نظر ابنسینا نسبت به معنای اعمّش هر گونه ربط بین دو طرف است. این نسبت در خارج، سبب تحقّق اعراض نسبی می‌شود؛ و اما در ذهن، نسبت، به علاقهای اطلاق میشود که مقولات نسبی لازم دارند. وقتی این نسبت (علاقه) از جهت خود نسبت ملاحظه گردد، به ناچار هر دو طرف، از جهت همین نسبت، نه از جهت ذاتشان، مورد نظر است و در این صورت چیزی جز اضافه نیست، ولی وقتی این علاقه فقط از یک طرف منظور شود، شامل شش مقولهی نسبی است و «نسبت» در یک معنای دیگر مختص به آنها می‌شود. از این معانی نسبت به دست میآید که در فلسفه ابنسینا نسبت همان وجود غیرمستقلی است که برای اضافه اثبات میشود. مقولاتی که متوقف بر چنین نسبتیاند، علاقهای را لازم دارند که به حسب این علاقه، تعقّلشان نیز در مقایسه با غیر به دست میآید. از چنین وجودی، مفاهیمی اضافی مانند خود نسبت و ربط انتزاع میشوند که از افراد اضافه به شمار میآیند و میتوان آنها را اضافه وجودی در مقابل اضافات ماهوی نامید.

در كتاب نام محشي برده نشده است ليك ازين كتاب و رساله معاد كه بشماره 696 اين كتابخانه است و هم رساله معرفت النفس كه ضميمه او است و هر سه مسوده و يك خط است دانسته مي شود كه مؤلف آنها يكي است و اين تأليفات را نيز دارد: 1- مثنوي فارسي 2- تاملات العشره 3- رسالة الحدوث 4- رسالة في تتميم حدوث الدهر و الحركة و الزمان 5- رسالة في المعاد 6- شرح رساله تفاحيه 7- رسالة عجيبة في بيان اللم الطبيعي في الكرة المتحركة البلوريه 8- حاشيه موسوم بمرآة النفس 9- حاشيه موسوم بمرآة العقل از رساله معاد مذكور استفاده مي شود كه مؤلف آن نظر علي زنگنه است و كتاب حكمت صادقيه كه بشماره 552 آستان قدس است در بعضي از صفحات آن عبارات و حواشي از اين كتاب نقل و نوشته شده و بامضاء (ن ظ ر) مي باشد و آن عبارات و حواشي از حيث خط با خط اين كتاب نيز مشابهت دارد. ابن قرابن و شواهد ميرساند كه نام محشي نظر علي زنگنه است. ترجمه محشي بنظر نرسيد. (مهدي ولايي) نويسنده مي گويد چون رساله حكمة صادقيه ملاحمزه جيلاني را نكو يافتم و اين رساله كه در حقيقت دروس ملامحمد صادق ارجستاني بود لايق آن ديدم كه شرح شود لذا بر آن شدم بعربي مشكلات متن را با توضيحات خود بر طرف كنم تا نفع آن عام باشد؛ او بعد ازين توضيح در ذيل «قوله» عبارات مشكله متن را مي آورد و توضيح مي دهد. نام نويسنده اين تعليقه در خود تعليقه نيست و در ابتداي رساله ديگر (= 3004/ف/7) مي باشد (عبدالله انوار) [فهرست آستان قدس 4/74؛ كتابخانه ملي 6/765] شرح و حواشي: تعليقة علي تعليقة حكمة صادقية خلخالي خوجيني، محمد صالح (-12)

کتاب با بحثی درباره حکمت و فلسفه در یونان و تاثیر آن بر جوامع دیگر به ویژه ایران و فرهنگ اسلامی آغاز می‌شود ;سپس مطلبی تحت عنوان "اقامه گفت و گو بین فلسفه اسلامی و فلسفه غربی "مطرح می‌گردد، آن گاه مختصری از احوال و آثار "آیت‌الله مهدی حائری یزدی "معرفی می‌شود و در پی آن متن "تحفه الحکیم "اثر آیت‌الله محمد حسین اصفهانی درج می‌گردد که منظومه‌ای است در باب مقولات فلسفی، از جمله" "تعریف وجود"، "اصالت وجود"، "تکثر وجود"، "قضایا و جهات آن"، "جهات اعتباری"، "حدوث و قدم"، "قوه و فعل و اقسام آن"، "وحدت و کثرت"، "مباحث علت و معلول"، "مباحث جوهر و عرض"، "کم و کیف "و "اثبات واجب‌الوجود ."