مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

در عصر حاضر، بشر با تلاطم‌هایی بنیادین در عرصه‌های معرفتی، ارزشی و معنایی مواجه است. عصری که به‌درستی می‌توان آن را عصر «فتنه‌های فکری آخرالزمانی» نامید. سیطره رویکردهایی چون نسبی‌گرایی حقیقت، اومانیسم سکولار، و نیهیلیسم، عقلانیت دینی را در معرض بحران قرار داده و شکاف میان فطرت توحیدی انسان و جهان‌بینی وحیانی را تعمیق بخشیده است. این مقاله با رویکردی بین‌رشته‌ای و بر پایه منابع قرآنی، روایی و فلسفه دین، به تحلیل جلوه‌های گوناگون این فتنه‌های معرفتی پرداخته و نقش امام مهدی (عج) را در بازسازی عقلانیت توحیدی و احیای هدایت وحیانی تشریح می‌کند. بر پایه آموزه‌های اسلامی، ظهور آن حضرت نه‌تنها ناظر به اقامه عدالت اجتماعی، بلکه به‌مثابه انقلابی معرفتی و بازگشت به عقل فطری و تفسیر الهی از هستی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که امام مهدی (عج) در منظومه دین‌شناسی شیعه، تجسم عقلانیت قدسی و مرجع تفسیر نهایی دین در برابر قرائت‌های تحریف‌شده بشری است؛ امری که از منظر قرآن و روایات، راهکاری برای عبور از فتنه‌های فکری و احیای ایمان در بستر خرد الهی قلمداد می‌شود.

اعتقاد به رجعت یکی از مسلّمات مذهب شیعه و ممیّزات آن از دیگر فرق اسلامی است که از زمان پیامبر اکرم(ص) مورد توجه و تأکید بوده است و رجعت به این معنا است خداوند به هنگام ظهور حضرت مهدی (عج) عده‌ ‌ای از اموات که دارای ایمان خالص یا شرک خالص بوده اند را به همان صورتی که در زمان حیات خود داشتند ، به دنیا باز می گرداند تا مومنان به عزت و حاکمیت زمیندست یابند و مشرکان مورد عذاب قرار گیرند. از دیدگاه عقل هیچ گونه مانعی برای زنده شدن مردگان پس از مرگ وجود ندارد و عقل وقوع آن را محال نمی‌داند و حکم به امکان وقوع آن می‌کند. آیات قرآن بر اصل رجعت دلالت دارند که به دو دسته تقسیم می شوند:1-آیاتی که بر وقوع رجعت در امت های گذشته دلالت دارد.مانند داستان زنده شدن هفتاد نفر از قوم بنی اسرائیل2- آیاتی که از تحقق رجعت در آینده خبر می دهد.شیعیان وقوع رجعت را در آخرالزمان ضروری می‌دانند، اما اهل سنت به علت درک نادرست از مفهوم رجعت آن را انکار می‌کنند.در برخی از فرق اسلامی مانند سبابیه ، کیسانیه و غلات نیز اعتقاد به رجعت وجود داشته اگرچه هیچ گونه شباهتی بین اعتقاد به رجعت ا زنظر شیعه دوازده امامیه با اعتقاد به رجعت از منظر برخی فرقه های اسلامی به چشم نمی خورد. رجعت مانند سایر برنامه های الهی اهداف مهمی دارد که برخی از آن ها در منابع دینی ذکر شده است در روایات به برخی از اهداف و حکمت ها اشاره شده است و این اهداف را در سه زمینه بررسی می کنیم :نخست به اهدافی می پردازیم که در رابطه با ائمه اطهار (علیهم السلام) در احادیث بیان شده است و سپس به بررسی اهدافی که از رجعت مومنان به دنیا در روایات بیان شده است می پردازیم و سرانجام اهدافی راکه برای رجعت کفار در روایات بیان شده است را بررسی می‌کنیم.کلمات کلیدی : رجعت ، فلسفه رجعت ، عقل ، نقل ، آخر الزمان

در عصر حاضر، جوامع اسلامی با چالش‌های فرهنگی و اجتماعی متعددی روبرو هستند که ضرورت توجه به مبانی فرهنگ معنوی و اصیل اسلامی را بیش از پیش آشکار می‌سازد. در این میان، فرهنگ مهدوی به عنوان یکی از ارکان اساسی تفکر شیعی، نقش مهمی در شکل‌دهی به هویت دینی و اجتماعی مسلمانان ایفا می‌کند . این فرهنگ که برگرفته از آموزه‌های قرآنی و روایات اهل بیت (ع) است، دارای ظرفیت‌های عظیمی برای هدایت جامعه به سوی کمال و سعادت می‌باشد . با این وجود، به نظر می‌رسد که در جوامع کنونی، درک عمیق و جامعی از مفهوم فرهنگ مهدوی و نقش آن در توسعه معنوی جامعه وجود ندارد. این مسئله می‌تواند ناشی از عدم شناخت کافی از مبانی و مؤلفه‌های این فرهنگ و همچنین چالش‌های موجود در زمینه ترویج و گسترش آن باشد. از سوی دیگر، تهاجم فرهنگی و گسترش اندیشه‌های مادی‌گرایانه در جوامع اسلامی، زمینه را برای کم‌رنگ شدن ارزش‌های معنوی و از جمله فرهنگ مهدوی فراهم کرده است. یکی از مهم‌ترین ابعاد این مسئله، عدم توجه کافی به نقش فرهنگ مهدوی در ایجاد تحول معنوی و اخلاقی در جامعه است. در حالی که آموزه‌های مهدوی می‌تواند به عنوان الگویی برای ساخت جامعه‌ای آرمانی و عدالت‌محور مورد استفاده قرار گیرد، اما در عمل شاهد فاصله قابل توجهی میان وضعیت موجود و آرمان‌های مهدوی هستیم. از سوی دیگر، فقدان راهکارهای عملی و کاربردی برای پیاده‌سازی اصول فرهنگ مهدوی در زندگی فردی و اجتماعی، چالش دیگری است که جوامع اسلامی با آن مواجه هستند. این مسئله می‌تواند ناشی از عدم تبیین دقیق مفاهیم و آموزه‌های مهدوی و همچنین عدم انطباق آن‌ها با نیازها و شرایط جامعه معاصر باشد. علاوه بر این، مسئله مهم دیگری که در این زمینه مطرح می‌شود، نحوه ایجاد آمادگی در جامعه برای پذیرش و استقبال از ظهور امام زمان (عج) است. این آمادگی که شامل ابعاد فکری، روحی و عملی می‌شود، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و همه‌جانبه است . با این حال، به نظر می‌رسد که در حال حاضر، درک روشنی از چگونگی ایجاد این آمادگی و راهکارهای عملی برای تحقق آن وجود ندارد. همچنین، نقش نهادهای فرهنگی و آموزشی در ترویج و گسترش فرهنگ مهدوی نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. با توجه به اهمیت این موضوع در شکل‌دهی به هویت دینی و فرهنگی جامعه، ضروری است که نقش این نهادها و چگونگی عملکرد آن‌ها در این زمینه مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد . در نهایت، باید به این نکته توجه داشت که فرهنگ مهدوی، به عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر هویت‌ساز در جوامع شیعی، نیازمند مطالعه و پژوهش عمیق و همه‌جانبه است. شناسایی مؤلفه‌های اصلی این فرهنگ، بررسی چالش‌های موجود در زمینه ترویج و گسترش آن، و ارائه راهکارهای عملی برای پیاده‌سازی اصول و ارزش‌های مهدوی در جامعه، از جمله مهم‌ترین مسائلی است که باید مورد توجه قرار گیرد . با توجه به مسائل مطرح شده، سؤال اصلی این پژوهش را می‌توان چنین مطرح کرد: “مؤلفه‌های اصلی فرهنگ مهدوی کدامند و چگونه می‌توان این فرهنگ را در جامعه معاصر گسترش داد و پیاده‌سازی کرد؟” این سؤال، ضمن پرداختن به ابعاد نظری و عملی فرهنگ مهدوی، به دنبال ارائه راهکارهایی برای ترویج و تعمیق این فرهنگ در جامعه است. بنابراین، این پژوهش با هدف بررسی مبانی فرهنگ معنوی مهدوی در آموزه‌های دینی و ارائه راهکارهای عملی برای پیاده‌سازی این فرهنگ در جامعه، تلاش خواهد کرد تا به سؤال اصلی و سؤالات فرعی مرتبط با آن پاسخ دهد و زمینه را برای درک عمیق‌تر و کاربردی‌تر فرهنگ مهدوی در جامعه فراهم سازد.

کتاب وافی مهمترین اثر حدیثی فیض و از جوامع احادیث امامیه است. در واقع می توان گفت که وافی یکی از بزرگترین، مهمترین و جامع ترین آثار حدیثی شیعه از دوره صفویان است که در آن اخبار و احادیث مربوط به: اصول، فروع، سنن و احکام اسلامی منقول در کتب اربعه متقدم امامیه یعنی: الکافی، من لایحضره الفقیه، التهذیب و الاستبصار گرد آمده است. او پس از گردآوری همه احادیث کتاب های چهارگانه پیشین، احادیث مکرر را حذف نموده، آن گاه آیه هایی از قرآن کریم در مورد هر یک از اصول و فروع دین آورده است و هر جا که آیه یا حدیثی نیاز به توضیح و تاویل داشته، به شرح آن پرداخته و دشواری های متنی و لغوی آن را نیز حل کرده است. اهمیت این کتاب از آن جا آشکار می شود که علاوه بر ویژگی های یاد شده، خواننده را از مراجعه دوباره یا هر باره به کتاب های چهارگانه پیشین بی نیاز می سازد. مولف خود بيان مي كند كه اين كتاب را الوافي ناميدم چون مشتمل بر تمامي مطالب مهم مي باشد و از مطالب مبهم پرده برمي دارد. سمّیته بالوافی لوفائه بالمهمّات و کشف المبهمات. مرحوم فیض در مقدمه کتاب وافی انگیزه خود از تألیف این کتاب را مشاهده کاستی های موجود در کتب اربعه بیان ‌کرده است. این کاستی ها عبارت‌اند از: 1.

جلد پنجم شامل تفسیر آیات 77 تا 176 نساء وآیات 1 تا 54 مائده است.

نظریه انطباق نماد ضدمسیح بر منجی اسلامی-شیعی در پی اثبات تعارض کامل دیدگاه اسلام و مسیحیت درباره آخرالزمان است. با توجه به تلاش بسیار صاحبان این نظریه در توسعه این دیدگاه در مسیحیت و اسلام هراسی و شیعه هراسی در جوامع غربی، بررسی این نظریه و تبیین اشکالات آن ضروری است. جهت سنجش این نظریه، کتاب «کمال­الدین» از منابع شیعی و کتاب «مکاشفات یوحنا» از منابع مسیحی با روش تحلیل محتوا بررسی شد. یافته­های پژوهش نشان می­دهد برخلاف ادعای مطرح‌شده، تمایزات بسیاری میان منجی شیعه و ضدمسیح کتاب مقدس و هم­گرایی و هم­سویی قابل­توجهی میان منجی شیعه و منجی مسیحیت وجود دارد. ازجمله خطاهای روش­شناختی این نظریه عدم استناد به روایات معتبر و منابع اصیل شیعی و ارائه گزینشی شواهد موافق و نادیده گرفتن شواهد مخالف است. همچنین این دیدگاه بر اساس تفسیر ظنی از کتاب مقدس شکل گرفته است و به‌صرف مشابهتی جزئی نمی­توان قائل به آن شد.

خلاصه‌ی آنچه در این کتاب در بررسی دیدگاه‌های این داعی تراز اول اندیشه‌ی برون‌شیعی اصلاح دین درباره‌ی باورداشت مهدویت شیعی آمده، در این مکتوب قابل بررسی است.

شناخت انسان معاصر در مواجهه با حیات پویای دین و تکنولوژی، به‌منظور پاسخ دادن به بنیادی‌ترین پرسش هویتی که عبارت است: از معنای انسان بودن و حیات و ممات انسان، ضروری می‌باشد. هدف پژوهش پیش‌رو، موازنه انسان تکنولوژیک (پساانسان) و انسان دیندار (انسان منتظر) به منظور واکاوی معنای حیات و ممات انسان معاصر است. بدین منظور، به تحلیل و ارزیابی ادراک مادی یا مادی- معنوی از حیات و ممات، تبیین نقش امام به منزله انسان محکم و تنظیم کننده تلقی انسان از حیات و ممات خود پرداخته شده است. روش پژوهش «توصیفی-تحلیلی» است و یافته‌ها نشان می‌دهد از طریق قاعده رجوع انسان متشابه به انسان محکم، وضعیت انسان معاصر در مواجه با استقلال نفس یا اتکال به نمایندگان خدا وضوح می‌یابد. با تمرکز بر برتری عینی ایده اشرفیت انسان نسبت به نگرشی که او را با سایر موجودات هم‌تراز می‌انگارد، تناقض برخی نگرش‌های پسا انسانی رفع می‌شود. همچنین با اتکا به ولایتمداری در تربیت انسان، ظرفیت مبانی انسان منتظر برای راهگشایی انسان تکنولوژیک در موضوعاتی چون امید به آینده و مدیریت کلان جهان آشکار می‌شود.