جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

نهج ‌البلاغه به زبان‌های گوناگونی ترجمه شده و دانشمندان شیعه و سنی شرح های بسیاری بر آن نوشته‌اند. تعدادی از این ترجمه ها کل کتاب نهج البلاغه و تعدادی بخش‌هایی از آن را در بر می‌گیرد. مفسران بزرگ قرآن و دیگر افراد برجسته به ترجمه این کتاب گرانبها اهتمام گماشته‌اند. نمونه ایشان سید جعفر شهیدی، مولی فتح الله کاشانی، علی نقی فیض الاسلام، محمد مهدی جعفری، حسین انصاریان، محمد دشتی، علی اصغر فقیهی، ناصر مکارم شیرازی، سپهر خراسانی، جمال الدین دین پرور و... هستند. شاید بتوان گفت برای خوانندگان فارسی‌ زبان نهج البلاغه، اهمیت ترجمه به اندازه متن اصلی و شاید بالاتر است؛ زیرا اگر ترجمه نباشد نمی‌توان ازمتن اصلی بهره وافی و کافی را برد. مترجم باید علاوه بر تخصص زبانی بالا، هم از زبان مبدأ، هم از زبان مقصد، اطلاعات خوبی داشته باشد. یکی از ویژگی‌های عام ترجمه و نیز یکی از راهکارها در ترجمه بینافرهنگی که همواره مترجمان را به‌عنوان میانجی میان دو زبان و فرهنگ یاری کرده است، تصریح است. اصطلاح تصریح در نظریه‌های زبانی و معنایی معمولاً به معنای روشن تر و دقیق تر کردن معنا یا ساختار یک جمله یا عبارت است. در نظریه‌های معنا و گرامر، از جمله نظریه داربلنه و همکارانش، تصریح یکی از استراتژی‌های ترجمه یا تحلیل زبانی است که طی آن اطلاعات اضافی برای رفع ابهام یا دقیق‌تر کردن معنا، به متن یا گفتار اضافه می‌شود. در نظریه «داربلنه» و «وینه» که به بررسی استراتژی های ترجمه می‌پردازد، تصریح در ترجمه به معنای افزودن جزئیات به متن هدف است؛ به‌طوری که معنا واضح ‌تر شود و تفاوت‌های زبانی و فرهنگی بین زبان مبدأ و زبان مقصد برطرف گردد. این فرایند اغلب در مواردی مانند ترجمه از زبان‌های با ساختار ساده ‌تر یا غیر صریح تر به زبان‌هایی با ساختار و روابط دستوری پیچیده تر کاربرد دارد. تصریح بنا به تعریف «کلادی»، تکنیک صریح بیان کردن اطلاعات در متن مقصد است که در متن مبدأ به طور ضمنی بیان شده اند. او در بررسی ‌های خود نشان داد که در متن مبدأ مجموعه‌ هایی نا پیدا وجود دارند و مترجم ناگزیر به توضیح آنها است. «بیکر» نیز این توضیحات را اطلاعات افزوده معرفی کرده و معتقد است که آن‌ها در ساختار ظاهری متن زبان مبدأ، وجود خارجی ندارند. بنابراین تصریح عبارت است از گرایش همه‌جانبه به شفاف سازی به جای ابهام سازی، و یا گنجاندن اطلاعاتی در ترجمه که تلویحاً در متن اصلی آمده و از متن یا موقعیت می‌توان آن را استنباط کرد. در غالب موارد، تصریح به‌ دلیل تفاوت نحوی و معنایی دو زبان مبدأ و مقصد صورت می‌گیرد (ر.ک. بیکر،1996م. :180). حکمت‌ها یا کلمات قصار امام علی (ع)، مجال بیشتری را برای به‌کارگیری استراتژی تصریح توسط مترجمان فراهم می‌کند . درحقیقت ایجاز و اختصاری که جزء جوهره ی اصلی حکمت‌های نهج البلاغه است، نیاز مترجم به استفاده از اطلاعات اضافی در ترجمه را بیشتر از سایر بخش‌های نهج البلاغه نشان می‌دهد. بنابراین پژوهش حاضر قصد دارد میزان تصریح در ترجمه حکمت ‌های نهج البلاغه را بررسی و تحلیل کند؛ به این صورت که ترجمه ی شهیدی که جزو سبک‌های معنایی است، با ترجمه فیض الاسلام که جزو سبک‌های تفسیری ترجمه است، با هم مقایسه خواهد شد. این بررسی شامل انواع تصریح در ترجمه (در سطح معنا و کلام از قبیل: جانشینی، ارجاع، حذف، انسجام منطقی و تبیین) خواهد بود. مسأله اصلی این پژوهش پی بردن به میزان کارایی و سودمندی استراتژی تصریح در ترجمه متن نهج ‌البلاغه، به‌ویژه بخش حکمت‌ها است،که از تراکم معنایی بیشتری برخوردار است. اینکه تصریح در ترجمه این حکمت ها تا چه اندازه به فهم متن کمک می‌کند و اینکه تکنیک تصریح تا چه اندازه وفاداری به متن مبدأ را با چالش مواجه می‌کند، از سؤالاتی است که پژوهش حاضر درپی پاسخ به آن‌ها است.

این پروپوزال به بررسی نظرات و دیدگاه‌های سید جعفر شهیدی درباره تاریخ تشیع می‌پردازد. تاریخ تشیع، به عنوان یکی از مقولات کلیدی در تاریخ اسلام، نیازمند تحلیل‌های عمیق و دقیق است. سید جعفر شهیدی، یکی از عالمان برجسته معاصر، نظرات خاص و مهمی در این زمینه ارائه کرده است. آثار او، از جمله «ترجمه نهج البلاغه»، «تاریخ تحلیلی اسلام» و «مهدویت در اسلام»، اساس این تحقیق را تشکیل می‌دهند. در این تحقیق، نقاط عطف تاریخ تشیع مانند غدیر خم، سقیفه بنی ساعده، فدک، قیام عاشورا و مهدویت مورد بررسی قرار خواهد گرفت. سوال اصلی تحقیق این است که نظرات سید جعفر شهیدی درباره تاریخ تشیع چیست و چگونه می‌توان از تحلیل‌های او برای درک بهتر این تاریخ بهره برد؟ اهمیت این تحقیق در فراهم آوردن درک عمیق‌تر از تاریخ تشیع و تحلیل‌های علمی موجود در این حوزه نهفته است. فرضیه اصلی تحقیق بر این مبناست که تاریخ تشیع ناشی از تلاش برای عدالت و حفظ اصول اسلام است و انحرافات سیاسی پس از پیامبر، امامان را به مبارزه برای حفظ هویت شیعه واداشته است. این مطالعه با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و منابع معتبر تاریخی انجام خواهد شد و امید است که به پر کردن خلأهای موجود در تحقیقات پیشین کمک کند.

مرحوم شهرام هدایت در مقالۀ کوتاهی تصور رایج مترجمان و مفسران قرآن از معنای واژۀ مَشید «رفیع، مجلل» در ترکیب «قصر مشید» (حج: 45) را نااستوار دانسته، و با استناد به منابع تطبیقی در زبان‌های سامی، ادعا نموده به عکس آنچه تا کنون گفته شده، واژۀ مذکور بر مفهوم «ویران کردن، هلاکت و سرنگون کردن» دلالت دارد (مجله ادبستان، ش 17). ادعای ایشان با نقد جناب سید جعفر شهیدی مواجه شد؛ نقد و نظرها میان این دو استاد بسال 1370 در چند شماره از مجله ادبستان (شماره‌های 19، 23 و 24) ادامه یافت. از آنجایی که مباحث ایشان، نه ذیل عنوان مستقل بلکه در بخشِ «باخوانندگان» و در ضمن یادداشت‌های پراکنده ـ ارسالی به مجله قرار می‌گرفت، آن طور که باید دیده نشد. این شماره از آینه‌های شکسته به بازخوانی آن نقد و نظرها اختصاص یافته است.

پیش از پرداختن به مصاحبه اشاره به چند نکته ضروری است: ـ سؤالات به گونه ای گزینش شده اند که برطرف کننده دغدغه های مختلفی در عرصه ادب ولایی باشند؛ به همین جهت، پراکندگی موضوعات سؤالات نیز دو دلیل عمده دارد: یکی وجود دغدغه های متعدد و مجال اندک مصاحبه و دیگری حذف برخی سؤالات رابط بین موضوعات که علتش ذکر خواهد شد. ـ استاد گرمارودی حاضر به مصاحبه شفاهی نشدند؛ از آن جهت که مبادا در حین گفتار و از سر سهو سخنی را بر زبان آورند که مستند و صحیح نباشد. ـ از میان پرسشهای متعدد فصلنامه، استاد برخی را برگزیدند و پاسخ دادند؛ ایشان دلیل پاسخ ندادن به برخی پرسشها را چنین بازگو کردند: در دیگر عرصه ها خود را صاحب تخصص نمی دیدم یا اینکه حرف جدیدی نداشتم و بازگفت سخنان مکرّر فقط اتلاف وقت است. چنانکه خواهید دید، استاد پاسخ ها را با حوصله و دقت بسیار مرقوم فرمودند و برای پاسخ گویی صرفاً به حافظه اتکا نکرده اند و از کتب و مقالات مختلف بهره جستند و شاهد مثال آوردند. به گفته خودشان در نقل احادیث و روایات مقید بوده اند که جز از احادیث صحیح السند یا معتبر استفاده نکنند.

بدون شک نقد ترجمه یکی از مهم­ترین زمینه­های مطالعات ترجمه است که امروزه توانسته جایگاه خود را در میان پژوهش­های علمی باز کند. با تکیه بر همین مسئله، پژوهش حاضر در نظر دارد تا به عنوان یکی از اولین پژوهش­هایی که الگوی نقد ترجمه کاترینا رایس را مد نظر قرار می­دهد، ترجمه جعفر شهیدی از نامه بیست و هشتم نهج­البلاغه را مورد نقد و بررسی قرار دهد و به دنبال جوابی برای این پرسش باشد که این ترجمه چقدر در نقش و گونه متن و همچنین عناصر درون و برون زبانی دارای تعادل است؟ مهم­ترین نتایج این پژوهش که با روش توصیفی - تحلیلی نوشته شده­است، مشخص می­کند که نقش غالب متن مبدأ و گونه آن در خلال ترجمه دچار تغییر جدی شده است، همچنین مواردی از عدم تعادل در سطوح واژگان، دستور، معانی و سبک وجود دارد که بیشتر تحت تأثیر عناصر برون­زبانی رخ­نمایی کرده است.

اين‌ كتاب‌ از سه‌ بخش‌ متفاوت‌ اما مرتبط‌ تشكيل‌ شده‌ است. 1- گفتار نخست‌ با عنوان‌ “شب‌ قدر” از مجموعه‌ سخنراني‌هاي‌ دكتر بهشتي‌ در مركز اسلامي‌ هامبورگ‌ (آلمان) استخراج‌ شده‌ است‌ كه‌ در سال‌1344 يعني‌ اولين‌ سال‌ اقامت‌ پنج‌ سال‌ و نيمة‌ ايشان‌ در آن‌ ديار ايراد شده‌ است. همان‌گونه‌ كه‌ از شيوة‌ بحث‌ پيداست، روي‌ سخن‌ با مخاطباني‌ است‌ كه‌ با معلومات‌ متفاوت‌ كنار يكديگر قرار گرفته، در عين‌ سليسي‌ و رواني، بر استدلال‌ها و شواهد عيني‌ استوار است. 2- گفتار دوم‌ با عنوان‌ «روزهاي‌ آخر زندگي‌ حضرت‌ علي(ع») از مجموعه‌ گفتارهاي‌ ايراد شده‌ پس‌ از بازگشت‌ ايشان‌ از آلمان‌ برگزيده‌ شده‌ است. نگاه‌ تاريخي‌ به‌ رويدادهاي‌ آخرين‌ سالهاي‌ زندگاني‌ امام‌ علي(ع)، استناد به‌ شواهد متقن‌ و تصحيح‌ باورهاي‌ غلط‌ رايج‌ در اذهان‌ عامه، كه‌ شيوة‌ هميشگي‌ ايشان‌ در گفته‌ها و نوشته‌ها بوده، اينجا نيز مشهود است. 3- سومين‌ بخش‌ اين‌ اثر، متن‌ خطبة‌ متقين‌ از كتاب‌ شريف‌ نهج‌البلاغه‌ است‌ كه‌ توسط‌ دكتر بهشتي‌ ترجمه‌ و از ميان‌ دست‌نوشته‌هاي‌ ايشان‌ انتخاب‌ شده‌ است.

در مورد بعثت حضرت رسول، سخنهای بسیاری گفته شد است اما هیچ کس مانند خاندان پیامبر خاتم نتوانسته حق مطلب را ادا کند و در مورد آن آنقدر بایسته است سخن بگوید. از این رو به بهانه سالروز مبعث حضرت ختمی مرتبت برگزیده ای از بیانات دو گل سر سبد خاندان رسالت، امیر بیان مولا علی بن ابی طالب و سیده زنان فاطمه زهرا س را در خدمت خوانندگان قرار داده. کتاب حاضر گزیده ای چند خطبه این بزرگواران است.

در این مقاله، باران در قرآن از منظر چندین کارکرد مورد مطالعه قرار گرفته است که جذاب ترین آن‌ها عبارتند از: کارکرد ارجاعی، کارکرد معناشناختی، کارکرد نشانه شناختی، کارکرد روانشناختی (مفهوم باران در شبکه تداعی آزاد) و کارکرد اخلاقی باران. در این مقاله هر یک از کارکردهای اشاره شده با استناد به آیات قرآن مورد مطالعه قرار می‌گیرند.

فطرت انسانی از جمله موضوعات اساسی در شناخت انسان است که در قرآن کریم و متون اسلامی توجه زیادی به این مساله شده است. در این نوشتار ابتدا با روش بررسی اسنادی، معنای فطرت از دیدگاه متفکرین اسلامی بیان می گردد و سپس با روش توصیفی تحلیلی، به تبیین چگونگی ارتباط فطرت با تربیت به عنوان یکی از عوامل اساسی در شکوفایی فطرت، پرداخته می شود و در نهایت الگوی «تربیت دینی» و اهداف مهم و برخی روشهای آن، به عنوان الگوی برتر جهت هدایت فطرت معرفی می گردد.

در نظام سیاسی اسلام نقش و جایگاهی که برای زنان در عرصه های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مشخص شده، کمتر از مردان نیست. بر این اساس، از مسائل مهم برای زنان متعهد مسلمان آشنایی با چگونگی مشارکت و حضور در این عرصه هاست. بدین منظور، باید از نظرگاه اسلام در این خصوص، و نیز از سیر تاریخی نقش زنان در عرصه های سیاست و اجتماع مطلع گردند. بیعت و هجرت از مفاهیم مهم و اساسی فرهنگ سیاسی اسلام و از حوادث مهم و تأثیرگذار تاریخ صدر اسلام است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که زنان مسلمان همپای مردان در این عرصه حضور فعال داشته و تاریخی ماندگار از خود به یادگار نهاده اند. این نوشتار با بررسی منابع تاریخی و مذهبی، و با روشی توصیفی بر این هدف است که جلوه هایی از مشارکت سیاسی زنان صدر اسلام را در دو عرصه بیعت و هجرت، که از حوادث مهم و سرنوشت ساز تاریخ صدر اسلام به شمار می روند، بررسی نماید.