مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

آیت الله بروجردی، یکی از فقها و مراجع نامدار معاصر شیعه، دارای مبانی نظری و رفتار سیاسی در تعامل با پهلوی دوم بود. معاصرت ایشان و امام خمینی ره با آن رژیم و مسئولیت مرجعیت پیاپی آن دو در آن ایام، مقتضی مطالعة تطبیقی میان سلوک سیاسی آن دو در تعامل با پهلوی دوم است تا همسویی یا ناهمگونی سلوک آنان بررسی گردد و معلوم شود که آیا آیت الله بروجردی در صورت ادامة حیات و اصرار رژیم شاه در اجرای اصلاحات آمریکایی، واکنشی همانند امام خمینی از خود نشان می داد؟ این نوشتار با رویکرد تحلیلی و مطالعة اسنادی، به بررسی اندیشه و رفتار سیاسی آیت الله بروجردی در قبال اقدامات رژیم سابق و مقایسة آن با امام خمینی در همین زمینه پرداخته و نتیجة به دست آمده از همسویی و پیش درآمدی سلوک سیاسی آیت الله بروجردی نسبت به نهضت منجر به انقلاب اسلامی امام خمینی ره حکایت دارد.

بحث درباره جایگاه عقل در ادراک و گفتگو از گستره اعتبار آن در حوزه تحصیل معارف الهى واحکام آن نفیاً یا إثباتاً از مهمترین و مطرح ترین مباحث جارى تاریخ بشر است و در برهه خاصى از تاریخ فکر اسلامى به کانونى از جذب ودفع افکار و اندیشه‌ها مبدل گشته است. اخباریون ومحدثین که مرحوم مجلسى در میان آنان جایگاه ویژه دارد به نفى مطلق اعتبار و ارزش عقل و جایگزین‌ کردن تمسک به اخبار و کلام معصومین منسوب گشته‌اند. مقاله اى که فرا روى شما خواننده محترم قرار دارد به بررسی و تحلیل کلماتى از علامه مجلسى پرداخته که ادعا شده است در راستاى مطالب فوق قرار دارد. در پرتو تحلیل و ارزیابى کلمات ایشان به حدود اثرگذارى عقل در کسب معرفت وارزش و اعتبار احکام عقلى آشنا خواهید شد.

فرقه بهائیت از نظر باورهای اعتقادی در گستره توحید، نبوت و معاد، عملا خلاف آن چیزی را معتقدند که باور مشترک تمام فرق اسلامی است، تا جایی که برای رهبران خود، مقام نبوت و رسالت قائل بوده و دین اسلام را دین نسخ شده و پایان یافته ای می دانند.نفوذ این فرقه، پس از شکست فکری از علمای عصر قاجار و اعدام علی محمد باب کاهش یافت، ولی پس از به حکومت رسیدن محمدرضا پهلوی و به خصوص در دهه های سی تا پنجاه، به مناصب اساسی در حکومت و دربار دست یافتند و با حمایت دولت های استعماری، روش های مختلف اسلام ستیزی را پیش گرفتند.نقش روحانیت و مراجع آگاه، به خصوص آیت اله بروجردی و پس از ایشان، امام خمینی (ره) در مبارزه فکری و قانونی با این فرقه، بسیاری از اهداف مشترک حکومت و بهائیت را خنثی کرد.

نخبگان و خواص هر جامعه که در دو جبهه «حق» و «باطل» مبارزه می کنند، نقش بسیار مهی در جهت گیری مردم در رخدادهای گوناگون دارند. آنچنان که اگر خواص اهل حق بتوانند به تکالیف الهی در «هدایت و تربیت» توده ها عمل کنند، سعادت دنیا و آخرت مردم تامین می شود، ولی اگر به دلایل مختلف، از انجام وظایف خود شانه خالی کنند، جبهه باطل به میدان آمده و «سقوط» جامعه را رقم می زند. واقعه عاشورا تنها نیم قرن پس از رحلت رسول خدا (ص) و در حالی رخ داد که شمار زیادی از صحابه پیامبر (ص) - که بیشتر آنان را در زمره خواص می شناسیم - در قید حیات بودند، اما حسین بن علی (ع) در مبارزه با جبهه باطل، تنها ماند و در صحرا ی کربلا همراه نزدیک به یکصد تن از خانواده و یاران وفادارش به شهادت رسید. ما در این نوشتار، بر اساس آیات قرآن، روایات و منابع تاریخی، نقش خواص را در سقوط جامعه اسلامی بررسی می کنیم.

در قسمت نخست این مقاله، پس‏ از تفسیر آیات 30 و 31 سوره نور، به تفصیل پیرامون مساله نگاه، پوشش و ادله وجوب پوشش وجه و کفین بحث شد؛ در اینجا پیرامون: ادله قائلین به وجوب پوشش صورت و دستها بر اساس آیات قرآن و روایات بحث خواهد شد.

سید موسی صدر، در روز 14 خرداد سال 1307 هجری شمسی، در شهر قم به دنیا آمد. پدر او سید صدرالدین صدر، جانشین شیخ عبدالکریم حائری مؤسس حوزه علمیه قم و از مراجع بزرگ زمان خود بود و مادرش صفیه طباطبایی قمی فرزند حاج آقا سید حسین طباطبایی قمی بود. او درس های ابتدایی را در دبستان حیات قم گذراند و پس از آن وارد دبیرستان سنایی شهر قم شد و هم زمان با دوره دبیرستان، به تحصیل علوم اسلامی در حوزه علمیه قم مشغول شد.

مناسبات جنسیت و ارزش اخلاقی، یکی از مسائل بنیادین در پژوهش‌های اخلاقی است. در دوران معاصر، جنبش‌های به اصطلاح طرفدار برابری زنان با مردان، یکسره به انکار ابتنای هنجار اخلاقی بر جنسیت پرداخته‌اند؛ هرچند برخی از آنها در ادعایی تناقض‌آمیز، خواهان برتری ارزشی زنان شده‌اند. رویکرد رایج‌تر در این‌باره آن است که اگرچه ممکن است جنسیت در هنجار حقوقی تأثیر بگذارد، نمی‌تواند منشأ تفاوت در هنجار اخلاقی گردد. در این نوشتار با توجه به لایه‌های مختلف هنجار اخلاقی و پیش‌فرض‌های کلامی و فلسفی اخلاق و مطالعهٔ آنچه در این باب در قرآن و روایات آمده، نشان داده می‌شود که جنسیت می‌تواند در برخی از لایه‌های هنجار اخلاقی تأثیرگذار باشد؛ در حالی که ابتنای برخی دیگر از لایه‌های آن بر جنسیت غیر ممکن است.

‫به دلیل ماهیت پیام وحیانی دین و کیفیت ابلاغ و وصول آن و رخداد های تاریخی موجود در این مسیر، نظام فقاهت و فهم دین با مجموعه ای از مشکلات روبروست.این است که از مرحله ی فعلیت حکم شرعی -یعنی مرحله ای که قانون گذار آن را اعتبار کرده، به عهده ی مکلف می گذارد تا مرحله ی وصول و تنجز آن- که ثواب و عقاب به دنبال دارد، موانعی هست. مکاتب استنباطی مختلف برای فهم مرادات جدی دین، شیوه ها و ابزار هایی را پیش نهاد می کنند که گاه هیچ جنبه ی حکایت گری از واقع ندارد. یعنی معلوم نیست فقیه را به واقع حکم الهی برسانند، بلکه چنانکه گفته اند معذر و منجزند. به این دلیل اولاً در اصل اعتبار ظن حاصل از آنها -در شرایطی که رسیدن به اطمینان و علم عادی یا وثوق ممکن باشد، اشکال هست. ثانیاً بهره ی چندانی از خصلت وثوق آوری و رکون بخشی- که جان مایه ی هر حجتی است- ندارند. تتبع و تحقیق ارائه شده در این رساله می خواهد نشان دهد شیوه ای از فقاهت که بسیاری از بنیان های آن از روش استنباطی آیت الله بروجردی برداشت می شود، تا حد زیاری این مشکلات را مرتفع می کند چرا که:- افزودن بر استوار کردن پایه های دانش اصول و دقت و تعمق در آنچه به عنوان مقدمات اجتهاد به آن نیاز است.- علاوه بر ارائه توصیه هایی خطیر به لزوم تامل و تلاش برای باروری مباحثی که حقیقتاً مقدمه ی دین فهمی هستند اما در نظام های نام و نشانی ندارند. با توجه حداکثری به میراث روایی، تمرکز عمده ای فرآیند اجتهاد را بر اندیشه ورزی بر روی ادله فرا می خواند. در این شیوه:- بازگشت به اصول متلقات و مبانی قدما ذخیره ای سرشار از متونی که می توان به دیده روایت به آنها نگریست پیش رو می نهد. - توجه به فضای صدور اخبار و دقت در آرا و احادیث اهل سنت فهم عینی تری از منقولات بدست می دهد. - دقت در اسناد روایات، افقی وسیع برای رفع ابهام های رجالی راهی به احراز متون می گشاید و .... این همه، محموعه ای از توانمند ی ها درنظام استنباطی فراهم می آورد که دست یابی به مطلوب قانون گذار حکیم را از راه هایی اطمینان بخش تر مممکن می سازد. کلید واژه: اجتهاد، استنباط، مکتب، اصول، حدیث، رجال، فقه، روایت، متن، سند، بروجردی. Abstract Due to the nature of the revelation message of religion and the condition of its deliverance and attainment and the historical events present in this path, the system of practicing jurisprudence and understanding religion encounters a collection of problems. This is the reason why there are some obstacles from the stage of actuality of the divine law- i.e. the stage in which the legislator has made it obligatory to people – to the stage of attainment and conclusiveness – which will result in reward and punishment. different deduction schools present some tools and methods to understand the serious intention of religion which have occasionally no aspect of presenting reality. That is to say it doesn’t necessary help jurist to reach the real divine law; rather the jurist is excused and impost, as they have stated. Due of this reason there is first of all, a basic question about the validity of the opinions resulted from these methods- in the circumstance that achieving confidence and ordinary knowledge or trust is possible- and second of all, they don’t have the characteristic of being confidential and trustable- which the essence of all proofs. The presented study and research in this thesis will show a method of practicing jurisprudence which most of its principles are extracted from the deduction methods of ayatollah boroogerdi and solves these problems to a great extent. The reason is that. – in addition to strengthening the bases of the knowledge of roots and paying attention to what is needed as the prerequisites of ljtihad and deeply thinking on them; - and besides presenting some serious recommendations about the necessity of thinking and trying to revive the discussions which are in reality, a prerequisite of understanding religion but they don’t have any place in the present systems; and also having a maximal attention to our traditional heritage, this method invites the basic focus of the process of ljtihad to be on speculating the arguments. In this method: - a return to the received texts and the bases of the ancients ends up with an enriched source which we can be deal with as tradition. – paying attention to the situation of narrating and having and exact look at the opinions and traditions of the sunnis will result in a more objective understanding of the traditions. – paying careful attention to the traditions will open a wide horizon to remove the uncertainties about the men of chain and a path to become certain about the texts and… all of these provide a collection of capabilities in the deduction system that will make it possible to achieve the means of the all-wise-legislator through more confidential method. Key words: ijtihad, deduction, school, roots, hadith, men of chain, jurisprudence, narration, text, chain.

علم کلام، به ویژه مباحث جدید کلامی، از مهم ترین مباحث علمی است. بی شک استاد مطهری از چهره های شاخص و نوآور در اندیشه اسلامی معاصر محسوب می شود. وی در فلسفه و کلام اسلامی دارای مطالعات عمیق و گسترده بود؛ در پرتو آشنایی با فلسفه و الهیات غرب، به مسائل مهم و پرسش های اساسی این دوران توجه جدی از خود نشان داد و سهم مؤثری در تأسیس کلام جدید از خود بر جای گذاشت. از این رو، می توان وی را مؤسس کلام جدید شیعی برشمرد. این مقاله درصدد است ضمن روشن ساختن جایگاه استاد مطهری در گفتمان کلام جدید، برخی از نظریه های مهم وی درباره مباحث نوپدید کلامی را بررسی کند.