جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

چکیده ماشینی: شک نیست که فکر عربی-اسلامی هم از نظر موضوع و هم از نظر روش توسعه یافته است، و این مطلب درباره متفکر مراکشی محمد عابد الجابری (۱۹۳۶/۲۰۱۰م) صادق است؛ با توجه به فراوانی و تنوع فعالیت‌های او، او در خدمت فلسفه که مسیرش با آن گره خورده بود و تحلیل برخی مسائل فکری سهم داشت. او از جمله کسانی بود که با شجاعت به مواجهه با مشکلات مطرح‌شده در فرهنگ عربی به‌ویژه پرداخته و به نظریه‌پردازی‌ای دست زد که بر کارهای شخصی فکر متکی بود، که این در مطالعاتش پیرامون فکر عربی-اسلامی مشهود است. همچنین متفکر الجزایری محمد أركون (۱۹۲۸/۲۰۱۰م) را داریم که ما را به علوم انسانی و اجتماعی در بالاترین سطوح و پیشرفته‌ترین نقاطشان ارجاع می‌دهد تا بتوانیم روش‌شناسی و چگونگی مطالعه او از میراث اسلامی و علوم انسانی را درک کنیم، چرا که او این علوم را بر میراث عربی-اسلامی اعمال می‌کند و پایه‌گذار چیزی است که به نام «اسلام‌شناسی کاربردی» شناخته می‌شود؛ او از آن دسته متفکران عقلانی است که در فضای فکر مدرن و روشنفکری حرکت می‌کنند.

چکیده ماشینی: محمد آرکون یکی از کسانی محسوب می‌شود که در بنیان‌گذاری پروژه‌های فکری عمیق و با محتوای مفهومی و روش‌شناختی غنی، خلاقیت به خرج داده است. او به‌ویژه هدفش باز کردن افقی از نوع جدید در فکر اسلامی بود که می‌توان آن را رویکردی مدرن در خوانش میراث عربی-اسلامی دانست. او کار خود را با نقد عقل اسلامی در اثرش «نقد عقل اسلامی» آغاز کرد، زمینه‌ای که در آن سعی داشت گفتار نقادانه درباره متون مختلف فکر اسلامی و تولیدات مختلف عقل سنتی را پایه‌گذاری کند و جزئیات پنهان و فراموش‌شده و حاشیه‌ای و کم‌اندیشه در میراث اسلامی را با توجه به مکانیسم‌ها و عملکردهای ارتودوکسی و دگم‌گرایی بسته آشکار کند.

چکیده ماشینی: محمد آرکون یکی از برجسته‌ترین چهره‌های فکری اسلام معاصر محسوب می‌شود که در پروژه بزرگ فکری خود به پژوهش و کاوش در پدیده‌ای پرداخت که اغلب به عنوان پدیده‌ای نادیده گرفته شده بود و آن پدیده اسلام بود. موضع آرکون مانند پیشینیانش از نظر ارائه علمی نبود، بلکه او فراتر رفت و به جستجو در ریشه‌ها و مولفه‌های شناختی و بخش‌های مختلفی که این فکر را در طول قرن‌ها همراهی و چارچوب‌بندی کرده بود، پرداخت. او در این مسیر از جدیدترین ابزارهای دانش علمی، اپیستمولوژیک و نظری که آن را علوم انسانی و اجتماعی نامید، بهره گرفت و تلاش کرد آن‌ها را بر جامعه اسلامی اعمال کند تا فهمی عمیق‌تر و جامع‌تر از ویژگی‌ها و ساختار این جامعه ارائه دهد، در چارچوب هستی‌شناسی تاریخی، یعنی «تاریخ‌مندی فکر» و رابطه آن با وضعیت اجتماعی و سیاسی در تولید مستمر معنا. بدون شک این فرآیند آسان نیست. به همان اندازه که نیازمند تعمق زیاد در فکر مدرن و فراز و نشیب‌های آن است، نیازمند نوعی شجاعت فکری و انعطاف منطقی نیز هست که اغلب صاحبان آن را در معرض پرسش و محاکمه استدلالی قرار می‌دهد. حتی در جوامعی که هنوز از نظر انواع مختلف مدرنیته فاصله دارند و در اصول‌گرایی و تعصب‌های سنتی فرو رفته‌اند، این کار دشوارتر می‌شود. ماموریتی که هر تفکر به عنوان یک حرفه و نقد به عنوان هویتی برای کشف دروغی که دستکاری‌های انسانی به آن چسبانده‌اند. کاری که آرکون خودش زحمت انجامش را به خودش سپرده، چیزی جز برداشت‌های یک متفکر نیست که می‌خواهد وضعیت‌های اجتماعی را توصیف کند که با تناقضات نفوذ کرده‌اند، بلکه موضعی انتقادی نسبت به خود فکر و اصولی است که بر آن استوار است. این موضع نسبت به جامعه اسلامی از زمان وقوع رویداد اسلامی به عنوان لحظه‌ای آغازین، همانطور که خودش می‌نامد، تا زمان حاضر به عنوان ادامه‌ای تاریخی از آن لحظه در رابطه‌اش با مدرنیته با تمام پیچیدگی‌هایش است. بنابراین پروژه آرکونی بر اساس این تصور، آزمونی انتقادی برای فکر در فهم دیالکتیک واقعیت اسلامی در ابعاد مختلف آن است: فلسفی، انسان‌شناسانه و جامعه‌شناسانه؛ چه تلاش بزرگی برای متفکری بزرگ که بخش زیادی از زندگی خود را به این فعالیت اختصاص داده است.

چکیده ماشینی: دیگر هیچ‌کس نمی‌تواند بحث کند _ مگر کسی که انکارکننده یا نادان باشد _ درباره جایگاه شناختی برجسته‌ای که مرحوم بزرگ محمد آرکون در اندیشه عربی و اندیشه انسانی در پنجاه سال اخیر به دست آورده است، به ویژه در حوزه تحصیلی که در آن تخصص داشت، زیرا او از طریق بررسی عقل اسلامی تلاش کرد تا به طور کلی عقل دینی را نیز شامل شود، با شروع از نظام معرفتی و معرفت‌شناختی و رسیدن به موضوعات مختلف، جایی که آرکون هرگز از ارائه و توصیف در تمام مطالعات و تحقیقاتش قانع نمی‌شود، بلکه تحلیل و نقد نیز انجام می‌دهد و در همان حال به حقایق چیزها به همان گونه که هستند احترام می‌گذارد.

چکیده ماشینی: مطالعات معاصر زیادی وجود دارد که میراث اسلامی را موضوع بسیاری از اندیشمندان عرب و مسلمان به‌ویژه در قرن نوزدهم و بیستم قرار داده است، به‌ویژه کسانی که مدرنیته را نقطه شروعی فکری برای خود گرفته‌اند، به آن ایمان آوردند و با همان ابزار و اهدافی که پس از عصر کلیسا در اروپا رخ داد، به آن دعوت کردند. از جمله این اندیشمندان مدرنیست می‌توان به محمد آرکون معروف به دعوتش برای چیزی که او آن را «عقل ناشی» یا «عقل کاوشگر» می‌نامد اشاره کرد، که از این طریق خواستار یک مطالعه جدید شد که در آن بازاندیشی در مورد اندیشه‌مند، غیراندیشه‌مند و چیزی که تفکر در مورد آن غیرممکن است به یک اندازه انجام شود، با یک عقل باز و انتقادی که مملو از روش‌شناسی علوم انسانی و اجتماعی است و تمام چیزها را شامل می‌شود، به‌ویژه آنچه که سکوت در مورد آن وجود دارد. هدف این مطالعه پیگیری تفکر آرکون از مدرنیته تا پسامدرنیته و برخورد تفکر مدرنیستی با ارزش‌های انسانی، روحانی و اخلاقی به‌ویژه در علوم زیستی است. همچنین این مطالعه قصد دارد توانایی عقل انسانی را که خود را مقدس می‌داند در نقد همه چیز نشان دهد. و از طریق این مطالعه به نتایج زیر رسیدیم: - اعتقاد آرکون به ضرورت مطالعه جامع تمام میراث عربی-اسلامی، از جمله میراث شفاهی پیش از اسلام، و این نگاه کل‌نگر مطرح می‌کند. پیچیدگی به‌طور روشمند به خاطر تفاوت در مبانی فکری است که باعث می‌شود نتایج مبهم و مورد شک در اعتبارشان باشند. - ذهن پسامدرن حقیقتی را نشان داده که بر اساس آن ایمان به وجود اصول ثابت و نهایت‌پذیر عقل است، یعنی بر تکنیک‌هایی تکیه دارد که متفکران در اروپا را به نقد عقل مدرن سوق داده است، که این عقل چه از منظر شناختی و چه از نظر اخلاقی وارد بحران شده است. - ایمان آرکون به وجود تفاوت بین عقل مدرن و عقل پسامدرن در این است که عقل اخیر نمی‌تواند به حقیقت مطلق دست یابد، بلکه فقط به حقایقی موقت و زمانی می‌رسد. - تأثیر آرکون از اندیشه شرق‌شناسی در دعوتش به مطالعه میراث اسلامی با روش علوم انسانی و اجتماعی است، هرچند او تفاوت‌های روشن بین آنچه که منبعش روحانی و الهی است و آنچه از انسان و قابل نقد و بازنگری است را می‌دانست.

چکیده ماشینی: در این مقاله، پژوهشگر تلاش می‌کند مقایسه‌ای بین دو کتاب در زمینه شرق‌شناسی انجام دهد، هر کدام بر اساس حوزه تخصص خود، در تلاشی برای برجسته کردن نقاط اشتراک و نزدیکی بین نویسندگان از طریق ارائه خلاصه‌ای از نظریه‌های فکری آن‌ها. کتاب اول متعلق به متفکر فلسطینی، ادوارد سعید، با عنوان «شرق‌شناسی: دانش، قدرت، ساخت» منتشر شده در سال ۱۹۷۸ به زبان انگلیسی است، که سعید در آن بر تحلیل شرق‌شناسی فرانسوی و انگلیسی تمرکز کرده است. این کتاب واکنش‌های گسترده‌ای در میان شرق‌شناسان برانگیخت و پس از آن جریانی نقدی در جامعه غربی شکل گرفت که هم شامل نقد و هم حمایت از کتاب بود، تا جایی که کتاب تبدیل به منبع الهام برای بسیاری از نوشته‌های انتقادی در جهان عرب و اسلام درباره پدیده شرق‌شناسی در جنبه‌ها و سطوح مختلف شد. کتاب دوم متعلق به دکتر محمد عبد الواحد العسری از مراکش است که توجه خود را بر روی شرق‌شناسی اسپانیایی متمرکز کرده است. کتاب او با عنوان «اسلام در تصورات شرق‌شناسی اسپانیایی، از ریموند لولوس تا آسین بلاسیوس» یکی از معدود کتاب‌هایی محسوب می‌شود که با چالشی بزرگ در معرفی شرق‌شناسی اسپانیایی روبه‌رو شده است، و نویسنده تلاش زیادی در مطالعه‌های متنوع و عمیق خود در میراث شرق‌شناسان اسپانیایی در طول تاریخ طولانی‌شان کرده است، و به علاقه زیاد آن‌ها به میراث عربی و اسلامی پرداخته و در تاریخ شکل‌گیری تصورات و ریشه‌های افکار آن‌ها فرو رفته، و در گذشته تاریخ معرفتی خود کندوکاو کرده است.

چکیده ماشینی: مقال (ترجمه و تفسیر سوره فاتحه و آیاتی از سوره بقره توسط مستشرق الجزایری-اسرائیلی آندره شالوم زاوی از طریق کتابش «منابع یهودی در قرآن») جزو تحقیقاتی است که هدفش فاش کردن زمینه‌های استشراق اسرائیلی است، چه در حوزه ترجمه و چه در حوزه تفسیر و تحلیل. و بحث درباره بازگرداندن تعداد زیادی از آیات قرآن به منابع دینی یهودی (عهد قدیم-تلمود)، و منابع مسیحی (عهد جدید)، و برخی منابع مختلف خارجی دیگر (کتاب «هدایت سرگشتگان» از ربی موسی بن میمون - شریعت حمورابی - افسانه‌ها...)، علاوه بر نسبت دادن تعدادی از واژه‌هایش به ریشه‌های عبری یا دیگر زبان‌های مختلف، و در پایان ترجمه‌اش یادداشت‌های توضیحی فراوانی برای شرح بعضی واژه‌ها یا ارجاع به برخی رویدادهای دینی یا تاریخی دارد. همچنین مستشرق آندره شالوم زاوی در ترجمه معانی قرآن به برداشت‌های سیاسی متوسل شده که با اعتقادات یهودی همخوانی داشته است.

واژۀ صوفی، یکی از واژه­های کلیدی و قابل اهمّیّت در مثنوی است. مولانا در هر سخنی از دیدگاهِ صوفیانه برکنار نیست. گاه­گاه عرفان را با تصوف درمی­آمیزد. باید با ژرف­نگری، گفتارِ نابِ عارفانۀ او را پیدا کرد. مولانا در مثنوی «روان­شناسی صوفیانه» را طرح می­کند امّا نه برحسب طرح­های نظام­مند موجود در کتاب­های درسی کلاسیک؛ از این­رو، پژوهندۀ آثارش، خود، باید چارچوبی فراهم آورد که در درون آن، این تعالیم را بتوان مورد بررسی قرار داد. این مقاله با شیوۀ تحلیلی- توصیفی چهرۀ صوفی را در مثنوی می­نمایاند و در پایان صوفی حقیقی را از صوفی­نمایان متمایز می­سازد.