جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

فضيل الأئمة(ع) علی الأنبياء و الملائكة، اثر عزالدین ابومحمد حسن بن سلیمان بن محمد حلى عاملى (زنده در 802ق)، از محدثان، عالمان و فقهاى شیعه امامیه، کتابی است پیرامون فضیلت و برتری ائمه دوازده‌گانه شیعه بر انبیا(ع) و فرشتگان الهی که با تحقیق مشتاق صالح مظفر، منتشر شده است. چنان‌که در کتاب ریاض آمده، شیخ مفید در کتاب «أوائل المقالات»و شیخ طوسی در «المسائل الحائريات»، در مسئله تفضیل و برتری امامان دوازده‌گانه شیعه(ع) بر سایر انبیا(ع)، اعم از پیامبران اولی‌العزم و غیر اولی‌العزم و نیز بر فرشتگان و ملائک الهی، اعم از ملائک مقرب و غیر آنها، توقف نموده و به‌صورت واضح و قاطعانه، آن را تأیید یا رد، نکرده‌اند. مؤلف به‌منظور بحث و بررسی این مسئله و تبیین اطراف آن، اقدام به تألیف اثر حاضر نموده است. وی قبل از پرداختن به بحث، ابتدا به ذکر برخی از آیات و روایاتی از ائمه(ع) پرداخته است که بر رجوع به ایشان در هنگام شک و سرگردانی در مسائلی نظیر همین موضوع، اشاره دارند؛ مانند آیه شریفه 43 سوره نحل: «فاسألوا أهل الذكر إن كنتم لا تعلمون» (پس اگر نمی‌دانید از اهل ذکر سؤال کنید). سپس در ادامه، در ضمن چندین فصل، با استفاده از آیات قرآن و اخبار صحیح و همچنین مباحث عقیدتی و اعتقادی، بر افضلیت و برتری ائمه(ع) بر پیامبران(ع)، فرشتگان الهی و نیز بر سایر مردم، استدلال نموده است. یکی از اموری که نشان‌دهنده اهمیت و ارزش والای کتاب است، استفاده نویسنده از منابع و مصادر معتبری همچون «من‌لايحضره‌الفقيه»، «الخصال»، «معاني الأخبار»، «كمال الدين»، «علل الشرائع»، «عيون أخبار الرضا(ع)»، «تفسير علي بن إبراهيم القمي»، «مصباح المتهجد»، «مقتضب الأثر»، «تأويل ما نزل في أهل‌البيت(ع)» ابن ماهیار، «كتاب الواحدة» محمد بن جمهور، «كتاب الحديث» حسن بن کبش حسینی، «نهج التحقيق إلی سواء الطريق» و «كتاب القائم» و «التنبيه للحيرة» فضل بن شاذان و... است. از جمله اموری که صحت انتساب این کتاب به مؤلف را تأیید می‌کند، این است که شیخ بهاءالدین محمد بن حسین بن عبدالصمد عاملی (متوفی 1030ق)، عبدالله افندی اصفهانی (ق 12ه) و محمدباقر بن محمدتقی مجلسی (متوفی 1110ق)، آن را به وی، منتسب نموده‌اند.

ابن‌حزم شخصيتى است كه فرقه ظاهريه را در فقه و كلام به اوج رساند. اين فرقه را على بن داود اصفهانى پديد آورده بود، ولى بى‌شك شاخص‌ترين چهره آن ابن‌حزم است و فرقه ظاهريه را بيشتر با نام او مى‌شناسند. او در واقع هم فقيه متبحر و بزرگى بود و هم در زمينه مباحث كلامى صاحب نظر محسوب مى‌شد. هنگامى كه انديشه كلامى ابن‌حزم اندلسى بزرگ‌ترين متفكر فرقه ظاهريه را مورد بررسى قرار مى‌دهيم، در اولين نگاه چنين به ذهن مى‌رسد كه ابن‌حزم به نوعى ميان دو نقيض جمع كرده است. او از سويى يك نص‌گراست كه نوعى زبانشناسى ظاهرگرايانه را ارائه كرده و هيچ‌گونه تأويل عقلانى يا غيرعقلانى از ظاهر متون دينى (قرآن و روايات) را اجازه نمى‌دهد و از سوى ديگر در مخالفت با شكاكيت، اثبات توحيد و نبوت، حمايت از علوم يونان؛ مانند فلسفه، منطق، پزشکى، رياضى و... و ارائه برخى از تأويل‌ها چهرهاى كاملاً استدلالى و عقل‌گرا از خود بروز مى‌دهد. اين مسأله باعث شده كه در طول تاريخ افراد زيادى ابن‌حزم را به تناقض در افكارش متهم كنند. او براى مطرح كردن انديشه‌هاى كلامى خود، طرحى جامع در نظر داشته كه بحث اديان را نيز ضمن اين طرح جامع آورده است. وى بعد از اثبات وحدت و يگانگى خداوند و اثبات ضرورت نبوت، به اديان پرداخته تا با اثبات عدم كفايت هر يك از اديان حقانيت دين اسلام را به اثبات رساند. بدين‌رو هر كجا كه در آثار وى بتوان رد پايى از اين طرح جامع يافت، در مورد اديان نيز مطالبى وجود دارد. اكنون خلاصه مطالبى كه در رسائل ابن‌حزم آمده است، به ترتيب مقالات ارائه مى‌گردد: در اين رساله، ابن‌حزم كوشيده است كه علوم را دسته‌بندى كرده و ترتيب يادگيرى آنها را براى متعلمان مشخص نمايد. ضمن اين بحث، او به مطالعه اديان نيز پرداخته است. تلاش ابن‌حزم در مطالعه اديان بيشتر مصروف گزارش و نقد آنها شده است. در عين حال نكات جالب و ارزشمندى در مطالعات اديان وى وجود دارد كه مطالعه آثارش را در اين زمينه ضرورى مى‌سازد. اينكه ابن‌حزم در بخش توصيف‌هاى خود چه ميزان صائب بوده است و تا چه حد تصويرى كه از ديگر اديان مى‌دهد، دقيق است و بحثى بسيار مفصل مى‌طلبد كه مى‌بايست از طريق كارهاى تطبيقى نوشته‌هاى او با كتاب‌هاى مقدس و نيز تاريخ و فرق ديگر اديان مقايسه جدى شود. اهم مطالب این جلد: چند رساله در رد برخی از افراد و دیدگاه ها، رساله بیان از حقیقت ایمان، شفاعت و...

الاحتجاج، تأليف ابومنصور، احمد بن على بن ابى‌طالب طبرسى، از علماى قرن ششم هجرى است. اين كتاب، به زبان عربى و در موضوع بحث‌ها و مناظرات معصومين(ع) و بزرگان دين با مخالفان، در موضوعات مختلف دينى مى‌باشد. كتاب، در دو جزء تنظيم شده است. جزء اول آن، مشتمل بر بيست و سه احتجاج و نه عنوان مختلف از قبيل«فصل في ذكر طرف...»، «ذكر طرف...»، «جواب مسائل...» و... است و جزء دوم، شامل بيست و شش احتجاج و دو عنوان «خطبة...» و «ذكر طرف...» مى‌باشد.