جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مفسران براساس اصول و مبانی خویش به تفسیر قرآن پرداخته‌اند، که برخی از آن مبانی بین مفسران مشترک و برخی مختص یک یا چند مفسر است. آیت الله خامنه‌ای در طی سالیان متمادی با تأکید بر مباحث اجتماعی به تفسیر قرآن پرداخته‌اند؛ سیدقطب نیز با تأکید بر همین گرایش در تفسیر «فی ظلال القرآن» سعی در نمایاندن راهی برای ایجاد جامعه‌ای برپایه دین اسلام دارد. این دو مفسر گر چه در مبانی کلی تفسیری، اشتراکاتی دارند ولی اختلاف اساسی در نحوه‌ی بکارگیری مبانی در آثار آنها نمود دارد. پژوهش حاضر به روش تطبیقی-تحلیلی ضمن اشاره به وجوه اشتراکات دو مفسر در مبانی، از اصول و مبانی اختلافی آنها سخن می‌راند، تا در مقایسه‌ای تطبیقی و تحلیل بین تفاوت سبک‌ها، اختلاف دیدگاههای تفسیری هر دو را بیابد. از بررسی تفاسیر رسیده از هر دومفسر، می‌توان دریافت که هر دو در بهره‌گیری از روایات، باور به اعجاز قرآن و بهره‌گیری از اسباب نزول و تاریخ و سیره، نظرات مشابهی دارند، ولی در نحوه‌ی بکارگیری آنها و میزان استفاده از هریک از آنها تفاوت آشکاری بین آنها وجود دارد؛ علاوه بر آن در حجیت یا عدم حجیت اقوال صحابه و تابعین و نسخ قرآن دیدگاه‌های کاملا متفاوتی دارند.

عدالت جنسیتی ازمنظر نگرش اسلامی، در سالیان متمادی مورد بررسی بوده اما هم‌چنان نقاط نامشخص زیادی از نظرتا عمل در آن وجود دارد؛ لذا پژوهش حاضر بر آن شده تا با روش اجتهادی و به کمک تکنیک کدگذاری، این موضوع را در منظومه فکری آیت‌الله‌خامنه‌ای از ابتدای رهبری تا سال 1403 مورد بررسی قرار دهد. در این روش، کدِ پایه بر اساس بررسی انواع دلالت کلامیِ بیانات استخراج‌ شده و سپس در مرحله مقوله‌بندی نسبت میان کدها (مطلق و مقید، عام و خاص و غیره)، سیاق و مخاطب کلام، مورد بررسی قرار گرفته است. در منظومه فکری رهبر انقلاب، عدالت به معنای ترکیبیِ برابری حقوق زن و مرد مبتنی‌بر اشتراکات انسانی، و نابرابری مبتنی‌بر افتراقات جنسیتی بیان می‌شود؛ دراین نگرش، برخی ‌از مصادیق حقوقِ برابر و متفاوت زنان با مردان و مصادیق ظلم‌ به زن و بازتعریف برخی از مصادیق حقوق و جزئیاتش و نیز بررسی نسبت میان حقوق مختلف بانوان مشاهده می‌شود. در این میان، حق کرامت، که خود شامل حقوقی چون زیست‌عفیفانه و زیست‌آرمانی است و در دو قسم خانوادگی و اجتماعی‌ است، در رأس حقوق بانوان است. پژوهش حاضر، الگوی سیاستی مستخرج از منظومه فکری رهبری مبتنی بر مبانی نظری را در چند بُعد ویژگی‌ها (شامل الگوی مبتنی بر اهداف اسلامی و عقلانیت، مستمر، عمیق و به‌دور از شتاب‌زدگی و مبتنی بر نگرش تهاجمی به غرب و نگرش سیستمی)، بازیگران اصلی تحقق سیاست عدالت جنسیتی (بانوان بازیگر محوری)، اولویت‌های حقوقی زنان و راهبردها (شامل فرهنگ‌سازی، اصلاح و تدوین قوانین حمایتی و سخت و شکل‌گیری نهضت دفاع از بانوان با رکنیت عفاف و شعارسازی صحیح) تبیین نموده که با نظر به این الگو می‌توان سیاست‌گذاری‌های مرتبط با بحث عدالت جنسیتی را بازخوانی، اصلاح و تدوین کرد.

یکی از مهمترین عوامل تعالی فرهنگی بشر باورمندی معنوی ، بالاخص ایمان به غیب است ، که همچون روحی است که در کالبد نظام سیاسی و نظام اقتصادی جوامع دمیده می‌شود . از میان تمامی گزارههای دینی اعتقاد به امام حیِّ حاضر در مهندسی فرهنگی جوامع نقش بی‌بدیلی دارد؛ چرا که اولاً عامل پویایی و تحرک تمدن اسلامی است . و ثانیاً منجر به حذف گزاره‌های غلط از فضای ذهنیّت جامعه می‌شود و در مقابل موجب رواج گزاره‌های درست می‌گردد . در مهندسی فرهنگی مهدویت ، ابتدا راههای صیرورت و تکامل فرهنگ اسلامی به منجی باوری ترسیم می‌شود، و در مرحله بعد شناسایی اشکالات و نواقص فرهنگ انتظار است ؛ مانند انتظار منفعلانه ‌ای که امید به معجزه آسمانی بدون هیچ گونه تکاپویی برای تغییر و یا انتظار توأم با روحیه‌ی یأس و ناامیدی . و در آخر بر اساس نگرش نوآورانه امام خامنه‌ای به روش تحلیلی - توصیفی درصدد پاسخ به این سوال هستیم که چگونه می‌توان با توجه به نقشه راه آیات قرآن کریم در مهندسی فرهنگی ظهور راه‌حلهایی کلی برای رفع نواقص فرهنگ انتظار یافت ؟ مهم‌ترین عامل راه‌گشای منتظران این است که در جهت و اهداف ظهورحضرت بقیه الله‌الاعظم علیه السلام از دو امتیاز اسلام یعنی منطق مستحکم و عدالت اجتماعی برای ظهور اسلام و حاکمیت قرآن با یاوری مستضعفان عالم و جوانان حزب اللهی از اقدامات مقتدرانه‌‌

آیت الله خامنه ای در طرح کلی از اسلام درصدد صورت‌بندی ویژه ای از «الهیات اجتماعی» است تا به واسطه‌ی آن امکان حضور فعال و سازنده‌ی دین در مناسبات انسانی و معادلات اجتماعی فراهم شود. یکی از مهم‌ترین مفاهیم مرکزی در طرح واره‌ی الهیات اجتماعی ایشان، «تحول اجتماعی» است که براساس آن، سایر موضوعات مختلف انسانی و پدیده های اجتماعی تبیین می شود. بدین جهت، پرسش این تحقیق این است که«تحول اجتماعی» در الهیات اجتماعی آیت‌الله خامنه ای از چه ماهیتی برخوردار است. با استفاده از روش مطالعات کتابخانه ای و روش تحلیل مضمون آثار مکتوب و بیانات ایشان، یافته های تحقیق از این قرار است: تحول در نگرش آیت الله خامنه ای«صیرورت دائم» و «حرکت جوهری» انسان و جامعه است. تحول اجتماعی، یک سنت قطعی است و گریزی آن نیست و دارای ابعاد ثابت و متغیری است. از آن‌جاکه جوهر و بنیاد جامعه«فرهنگ» است بنیان تحول اجتماعی بر تغییرات فرهنگی استوار است. از این منظر فرهنگ محکوم به تحول است؛ اگر از پویایی لازم و قدرت مقاومت در برابر تهاجمات فرهنگی بیگانه ها برخوردار باشد تعالی و تداوم خواهد داشت و الا محکوم به ارتجاع و انحطاط است.

کارآفرینی؛ یک شکل ویژه­ای از نوآوری و پیاده‌سازی موفقیت‌آمیز ایده‌های خلاق است که برای ایجاد یک کسب وکارجدید و یا یک ابتکار جدید، در درون یک شغل به­وجود می‌آید. هدف این پژوهش شناسایی نوآوری‌های عرصۀ فعالیت‌های فرهنگی گروه‌های جهادی از دیدگاه مقام معظم رهبری است که با روش تحلیل مضامین انجام‌شده است. پرسش اصلی این است که کارآفرینی فرهنگی گروه‌های جهادی باتوجه به منظومه فکری مقام معظم رهبری چیست؟ یافته‌ها، گویایی سه دسته مضمون پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر در منظومه فکری رهبری است که برای گروه‌های جهادی، سبب کارآفرینی جدیدی در جذب سرمایه و ایجاد رقابت در کارهای فرهنگی، شده است. مضامین فراگیر جذب سرمایه با چهار مضمون پیش سازمان دهنده: مسئولیت‌پذیری، خدمت­گذاری، مدیریت أثرگذار در جذب سرمایه و مشارکت در کار جهادی تشکیل گردید و مضمون فراگیر نوآوری با سه مضمون پیش سازمان دهنده: حرکت در مسیر دست­یافتنی­ها، خلاقیت در کارهای موردنیاز و پیشرفت فعالیت‌های فرهنگی تنظیم گردید و مضمون فراگیر رقابتی، با سه مضمون پیش سازمان دهنده: فرصت محیطی، کیفیت و تمرکز بر زیرساخت­های­کسب وکار شکل گرفت. این مضامین می‌تواند، راه­کارهای مناسبی در بین گروه‌هایی باشد که برای طبقات اجتماعی، موجب اشتغال و رونق اقتصادی در محیط زندگی گردد.

امروزه بررسی‌های تطبیقی (مقایسه­ای) منجر به شناخت نقاط قوّت و ضعف و هم‌چنین آشنایی با مبانی اشتراک و افتراق نظرات دو متفکر می‌گردد. مقایسه آرای این دو در موضوعاتی خاص، چنانچه از دو فرقه متفاوت از یک دین باشند، امکان روشنگری، تقریب مذاهب یا اتّحاد میان فرقه­های یک دین را افزون می­سازد. آیت‌اللـه خامنه‌ای مرجع شیعی ایرانی و شیخ یوسف القَرضاوی عالم سنّی مذهب مصری، هر دو از اندیشمندان معاصرند که شخصیت علمی، اجتماعی و سیاسی آنان، تأثیر بسیاری در تاریخ جهان اسلام ایجاد نموده است. پژوهش حاضر در پی رسیدن به مبانی اشتراک و اختلاف دیدگاه‌های آن دو و نقد و بررسی آن‌هاست. از این رو با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی چنین به دست آمد که این دو عالم بزرگ دینی در دو مسألة نگاه به انتخابات با توجّه به دو اصل قرآنی «شورا و مشورت» و «وحدت و یکپارچگی» که تقویت حکومت اسلام را در پی دارد و هم‌چنین کیفیت استهلال و اثبات آغاز ماه قمری با یکدیگر اشتراک نظر دارند؛ که البتّه در مورد هر دو دیدگاه، مناقشاتی وجود دارد. از سوی دیگر، در نگاه به مسأله، عصمت، مهدویت، مرجعیت و نیز قضاوت زنان تفاوت اساسی در آرای طرفین مشاهده می‌شود.

به دلیل اهمیت تعالیم الهی قرآن مجید ،انس با قرآن برای دست یابی به سعادت حقیقی ،هم برای افراد وهم برای جامعه اسلامی،بسیار ضروری است.این پروژه تحقیقاتی بر آن است که انس با قرآن در قرآن وحدیث را با تکیه بر بیانات امام خمینی (ره) ومقام معظم رهبری (مدظله) با روش توصیفی _تبیینی معرفی نماید.این تحقیق از 8 فصل شامل فصول زیر تشکیل شده است:اهداف انس با قرآن،مراحل انس با قرآن،عوامل انس با قرآن،موانع انس با قرآن،آثار انس با قرآن،راهکارهای ایجاد وگسترش انس با قرآن.آنچه درباب این موضوع از آیات قرآن،روایات،سخنان امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری (مدظله) قابل دریافت است؛ابتدا تاکید بر اهمیت وضرورت انس می باشد ،که با توجه به اهداف وآثار بیان شده در این موضوع به خوبی آشکار می گردد،و سپس به مراحل انس با قرآن اشاره شده است .این مراحل از جهتی دارای ترتیب طولی می باشند ،به این نحو که پس هر مرحله به مرحله بالاتری وجود دارد،تا آنجا که به عمل به دستورات قرآن منتهی می گردد، و از جهتی همه مراحل در ارتباط وپیوستگی با یکدیگر هستند.در هر یک از این مراحل عواملی دخیلند که سبب تحقق انس با قرآن می گردند؛وموانعی نیز وجود دارند که در آنها اختلال ایجاد نموده ،از تحقق آن جلوگیری می نمایند.راهکارهای بیان شده در سخنان مقام معظم رهبری راه روشنی را برای تحقق انس با قرآن در پیش روی مسئولان ودست اندر کاران این موضوع قرار می دهد.

با توجه به تأکیدهای رهبر معظم انقلاب اسلامی دربارۀ تربیت نسل تمدن‌ساز توسط معلمان عزیز و توصیه‌های معظم له بر تربیت ناب اسلامی برای رسیدن به تمدن و شکوفایی نوین اسلامی، در این نوشتار به توصیه‌ها و راهکارهای عملی و انگیزشی ایشان در تربیت نسل تمدن‌ساز می‌پردازیم. از منظر ایشان تربیت نسل تمدن‌ساز مستلزم اموری است که بدون آن تربیت چنین نسلی قابل تحقق نیست؛ اموری چون نهاد آموزش و پرورش، برنامه، متون آموزشی لازم، کیفیت آموزش، معلم و الگوسازی متناسب. خروجی چنین سیتمی نسل خودساخته‌، دارای هویّت ایرانی _ اسلامی، دانا، دانشمند، کارآمد، ماهر، آشنا با سبک زندگی اسلامی و سنّت‌های ایرانی است؛ وجود یک چنین نسلی لازم است تا بتواند آن تمدّن را بسازد. تحقق چنین تمدّن فراگیری، مستلزم تربیت و توسعه نسلی با ویژگی‌های فوق است. ما در این تحقیق به روش استنادی و جمع‌آوری داده‌ها به توصیف مؤلفه‌های تحقق و تربیت نسل تمدن‌ساز از نگاه رهبری پرداخته‌ایم. منبع ما در این نگارش سایت معظم له بوده است

یکی از دغدغه‌های اساسی جامعه اسلامی، مسأله زن و نگاه قرآن به جنس زن است. مقام زن، در اسلام و قرآن، مقامی منحصر به فرد است که مشابهی در هیچ یک از دیگر ادیان ندارد. قرآن نیز به عنوان کامل‌ترین و عالی مضامین‌ترین کتاب تربیتی، وظایف و حقوقی را برای زنان مطرح می‌کند که باید به صورت الگویی مدون در اختیار زنان قرار بگیرد؛ اما حرکت در مسیر الگوی مطلوب و رسیدن به مقصد نهایی، بدون استفاده از کلام بزرگان دین، امری غیرممکن و خطاپذیر می‌باشد. لذا در این پروژه سعی شده است که الگویی رفتاری و عملی از قرآن با بهره‌گیری از چشمه فیض و راهبری‌های داهیانه ولی امر مسلمین، حضرت آیه الله خامنه‌ای زندگی مطابق با ارزش‌های اسلامی، برای جامعه زنان تنظیم و در قالب سه بخش: الگوهای رفتاری در خانواده، در اجتماع و الگوهای اقتصادی ارائه گردد و در انتها به این نتیجه رسیدیم که قرآن برای زنان در زمینه‌های اصلی و اساسی زندگی الگوهایی بی نقص و سازنده و عاری از خطا ترسیم نموده است که در هر زمان و مکان قابل ارائه و اجرا است. روش تحقیق و تحلیل داده‌ها در این پروژه بر اساس تفاسیر مطرح معاصر و بالأخص تفسیر المیزان و تفسیر نمونه و بیان مقام معظم رهبری است و جامعه آماری فقط آیاتی است که مربوط به زنان و زنان الگو و یا آیاتی است که بتوان از آن‌ها الگویی برای جامعه زنان استخراج کرد.

هدف از این پژوهش بررسی کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران از منظر سازوکارهای فقه سیاسی امامیه است. کارآمدی از مسائل حیاتی این نظام بوده و تحقق همه جانبه اهداف والای انقلاب اسلامی، ارتباط کارآمدی با مشروعیت، وجود مشکلات عینی در عرصه های مدیریتی کشور و مطرح شدن الگوی حکومت دینی در سطح بین المللی، بیانگر اهمیت آن می باشد. با توجه به ابتنای نظام جمهوری اسلامی بر مبانی دینی، پژوهش حاضر در پاسخ به این پرسش که «کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران چگونه است و فقه سیاسی امامیه چه سازوکارهایی برای تحقق آن دارد؟»، می کوشد با روش توصیفی- تحلیلی و تجویزی، این فرضیه را مورد بررسی قرار دهد که؛ «کارآمدی نظام جمهوری اسلامی ایران نیازمند رویکردی جامع به عوامل ایده ای، ساختاری، کارگزاری و رفتاری در فرایندهای داخلی و محیط پیرامونی آن است و فقه سیاسی امامیه در این زمینه از دو دسته سازوکارهای بینشی- ارزشی مانند فلسفه، کلام و اخلاق سیاسی و سازوکارهای احکامی- رفتاری همانند اجتهاد، حجیت عقل و مقتضیات زمان و مکان، برخوردار می باشد.» نگارنده ضمن تبیین ماهیت عملکردی نظام های سیاسی و شناسایی ابعاد، عوامل وشاخصه های کارآمدی نظام جمهوری اسلامی با استفاده از رهیافت سیستمی جامع نگر، از منظر تئوریک به تحلیل سازوکارهای فقه سیاسی امامیه بر اساس منابع فقه سیاسی، نظرات فقهای شیعه، بویژه امام خمینی(ره) و آیت الله خامنه ای پرداخته، ظرفیت و نحوه تاثیر گذاری این سازوکارها را در تحقق کارآمدی نظام اسلامی بررسی می نماید. نتایج این پژوهش نشان می دهد: ماهیت نظام مند نظام سیاسی و فقه سیاسی، نیازمند مدلی علمی، مبتنی بر شاخصه های بومی است تا با رویکردی جامع به همه عناصر ایده ای، ساختاری، کارگزاری، رفتاری و نظام های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و بین المللی پیرامون نظام سیاسی، پاسخگوی همه ابعاد کارآمدی نظام جمهوری اسلامی باشد. کاربست رهیافت سیستمی جامع نگر در فقه سیاسی نیز به معنای در نظر گرفتن همه ابعاد معرفتی، بینشی و ارزشی اسلام، و تمامی سازوکارهای احکامی رفتاری، با نگرش حکومتی به همه شئون و مسائل داخلی و پیرامونی نظام اسلامی در استنباط احکام الهی و در راستای وصول به مقاصد عالیه شریعت و تحقق حیات طیبه می باشد. در چنین شرایطی فقه سیاسی امامیه از توانایی پاسخگویی به نیازهای مدیریتی معاصر برخوردار و کاربردهای مهم در راستای کارآمدی نظام جمهوری اسلامی دارد. میزان کارآمدی سیاسی نیز تابعی از میزان شناخت و پایبندی اعتقادی و عملی به این سازوکارهاست.