جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

الأئمة الاثناعشر في كتاب منهاج الكرامة للعلامة الحلي و نقد كلام ابن تيمية حولهم، تألیف سید علی حسینی میلانی، گزیده کتاب «شرح منهاج الكرامة في معرفة الإمامة» تألیف خود نویسنده است. کتاب «منهاج الكرامة في معرفة الإمامة» اثر علامه حلی (متوفی 726ق) است که توسط ابن تیمیه در «منهاج السنة النبوية» مورد نقد قرار گرفته است. در اثر حاضر، جایگاه ائمه اطهار(ع) از دیدگاه شیعه معرفی و نقد ابن تیمیه با استناد به منابع اهل سنت رد شده است. نویسنده در مقدمه درباره نگارش این اثر چنین می‌نویسد: «زمانی‌که شرح منهاج الکرامه علامه حلی را با رد بر کلام ابن تیمیه در منهاج السنة نوشتم، مناسب دیدم که بخش متعلق به شرح حال ائمه دوازده‌گانه را در کتابچه مستقلی جدا نمایم تا برای همه مفید واقع شود. در ابتدای کتاب بخشی از عبارات علامه حلی نقل شده است. این بخش که معرفی فشرده‌ای از ائمه معصومین(ع) است را علامه حلی در «منهاج الكرامة» در فصل دوم، وجه رابع و پس از آن نویسنده در شرح بر منهاج الکرامة.آورده‌اند. مطالب کتاب به تعداد ائمه اطهار(ع) در دوازده فصل نگارش شده است. شیوه نگارش مطالب بدین ترتیب است که در هر فصل ابتدا بخشی از کلام علامه حلی در رابطه با آن امام ذکر شده است. پس از آن کلام ابن تیمیه در نقد سخنان علامه حلی نقل شده است. در آخر نیز نقد و رد بر کلام ابن تیمیه با لفظ «أقول» ارائه شده است؛ به‌عنوان نمونه علامه حلی درباره امام صادق(ع) چنین می‌نویسد: «أفضل أهل زمانه و أعبدهم». ابن تیمیه در رابطه با این سخن علامه، امام صادق(ع) را از برگزیده‌ترین اهل علم و دین می‌داند که علمش را از جدش که پدر مادرش ام‌فروه دختر قاسم بن محمد بن ابوبکر است و از محمد بن منکدر و نافع و زهری و دیگران فراگرفته است. سپس نویسنده در نقد کلام ابن تیمیه چنین می‌نویسد که او نفیا و اثباتا توجهی به کلام علامه نکرده است. آنگاه عبارات بزرگان اهل سنت را که تأکیدی است بر کلام علامه ذکر می‌کند. وی در این‌باره سخنان مالک بن انس، ابوحنیفه، ابن حیان، ابن خلکان و دیگران را نقل کرده است. به‌عنوان مثال ابن حیان چنین می‌نویسد: «كان من سادات أهل‌البيت فقها و علما و فضلا». مستندات مطالب با ذکر جلد و صفحه در پاورقی‌ها و فهرست مطالب، در انتهای اثر ذکر شده است.

انگیزه اصلی نویسنده از تألیف این اثر، آشنا کردن خوانندگان با افکار و عقاید ابن تیمیه و به‌طور خاص، مقابله با افکار و عقاید وهابیت است که آنها را ادامه‌دهنده راه ابن تیمیه می‌داند.

تکفیر به معنای کسی را نسبت کفر و بی‌دینی دادن آمده است و در عصر حاضر به عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های جهان اسلام شناخته ‌شده است. که دامنه‌ی تبعات آن به مباحث سیاسی و اجتماعی نیز کشیده می‌شود و با مراجعه به متون اصلی آموزه‌های اسلام، به تبیین مسئله پرداخته شده است. و تبیین حقایق واقعی اندیشه‌های اسلامی در این مسأله و نشان دادن انحراف موجود در اندیشه ابن تیمیه در مورد تکفیر، ضروری به نظر می‌رسد. هدف از این پژوهش، تبارشناسی تطورات تاریخی اندیشه تکفیر و مهم‌ترین افکار تکفیری ابن تیمیه را که سبب گسترش خشونت‌ها و ستیزه‌جویی‌ها شده را مورد نقد و بررسی قرار داده است. این پژوهش با روی‌کرد توصیفی_ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و دیجیتالی در مورد آراء تکفیری ابن تیمیه، درصدد بررسی و تبیین آراء تکفیر از دیدگاه اوست و به این نتیجه رسیده است که ابن تیمیه، هر چند از نظر مفهومی، آراء تکفیری را مطرح و مسلمانان را از تکفیر هم‌دیگر برحذر می‌داشت، ولی مصداقاً برخلاف مبانی خود، برخی اشخاص و فرقه‌های اسلامی را تکفیر کرده است. در چنین تفکّری افراد به جای رفتار درست با دیدگاه‌های مخالف و استدلال و برهان آوردن به حربه‌ی اتهام و تکفیر روی آورده‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که وی، یا اصلاً مصداقی برای ادعای خود ارائه نمی‌دهد و به‌ کلی‌گویی می‌پردازد و یا اگر مصداقی ذکر می‌کند، شیعه را متهم نموده و از روایات ضعیف بهره جسته‌ است. این در حالی است که در منابع بسیاری اندیشه او را در باب تکفیر مخالفان‌شان به چالش می‌کشد.

واقعة کربلا، یکی از مهم‌ترین و أثرگذارترین رخدادهای تاریخ اسلام است که همواره مورد توجه اندیشمندان اسلامی قرار داشته است. ابن‌تیمیه (661-728ق) متکلم و فقیه اهل‌سنت، دیدگاه‌هایی خاص و جنجالی دربارة این واقعه ارائه کرده است که بررسی آن‌ها می‌تواند ابعاد جدیدی از اندیشه‌های او را روشن سازد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، درپی پاسخ به این پرسش است که دیدگاه ابن‌تیمیه دربارة واقعة کربلا چیست و چگونه می‌توان آن را در چارچوب تفکرات سیاسی و مذهبی او تحلیل کرد؟ یافته‌های پژوهش نشان داد که ابن‌تیمیه با اتخاذ رویکردی سیاسی ـ مذهبی، تلاش کرده است از یزیدبن معاویه دفاع کند و قیام امام حسین(ع) را اقدامی نادرست جلوه دهد. وی در آثار خود، به‌ویژه منهاج السنه ضمن انتقاد از قیام امام حسین(ع)، مسئولیت مستقیم جنایات کربلا را از یزید سلب‌کرده و آن را به‌عوامل اجرایی، مانند عبیدالله بن زیاد نسبت داده است

پژوهش حاضر با عنوان ",نقد و بررسی آراء ابن تیمیه در مهدویت و تاثیرپذیری وی از نصیریه", به تحلیل و بررسی میزان تاثیر پذیری ابن تیمیه از نصیریه نسبت به مسئله مهدویت و تطبیق آن بر اراء شیعه می پردازد. پژوهش حاضر به هدف کاوش تاثیر پذیری ابن تیمیه از نصیریه نسبت به مسئله مهدویت و تطبیق آن بر آراء شیعه، پرداخته است. نصیریه یکی از فرق غالی شیعه بود که در دوران زندگی ابن تیمیه در شام، به ویژه حلب و اطراف آن، می‌زیستند و در برخی عقاید و اعمال عبادی نظیر. . . . دچار انحرافات و غلو بودند. به نظر می‌رسد ابن تیمیه در نقد عقاید شیعیان نسبت به مهدویت از نصیریه بهره برده و عقاید آنان را بر شیعه تطبیق داده است، از این رو رسالت نوشتار حاضر با روش تحلیلی توصیفی بر این قرار گرفت که ابن تیمیه چگونه در نقد تشیع از آرای گروه نصیریه استفاده نموده و آن را به تمامی شیعیان تعمیم داده است. دست آمد پژوهش با بهره گیری از سنجه. . . . . (مثلا آیات قرآن، روایات اسلامی، مبانی کلامی شیعه و. . . .) این است که نقدهای ابن تیمیه در زمینه مهدویت نسبت به شیعه اثنا عشری درست نبوده، از سویی گروه نصریه در این دوران، در برخی مسائل مهدویت مانند نیابت و نایبان امام زمان، مصداق‌شناسی حضرت مهدی (علیه‌السلام)، و مسائل مربوط به ظهور و یاران حضرت مهدی، با شیعه اثنی عشری اختلاف نظر داشتند. تاثیر پذیری ابن تیمیه از نصیریه نیز نسبت به مساله مهدویت محرز نیست.