جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در این مقاله به شرح و بررسی آرای ساول کریپکی دربارۀ مسئله نام‌های تهی پرداخته‌شده و از‌این‌جهت بیشتر تمرکز ما بر کتابِ ارجاع و وجود ایشان بوده است. در بخش اولِ مفصل‌ترِ مقاله، به تشریحِ همراه با جزئیاتِ دیدگاه کریپکی پرداختیم. او ابتدا مسائل نام‌های تهی مطرح کرده است و سپس به بیان و نقد پاسخ‌های موجود در زمانۀ خودش می‌پردازد. در گام بعدی با تمایز میان دو ساحتِ زبان تلاش می‌کند برای هر ساحتْ راه‌حلی در جهت معقولیت کاربرد نام‌های تهی ارائه کند. در ساحت توسعه‌یافتۀ زبان، برای کاربردهای به‌اصطلاح درون-داستانی از عملگرِ جمله‌ای «در داستان» استفاده می‌کند و برای کاربردهای به‌اصطلاح برون-داستانی، نخستْ نوعی وجودشناسی برای هویت‌های خیالی معرفی می‌کند و سپس قائل به ارجاع این نام‌ها به آن هویت‌های انتزاعیِ موجود می‌شود. در ساحت توسعه‌نیافته، در مرحله معرفی این نام‌ها به زبانِ طبیعی، از نظریه‌ای تحت عنوان نظریه وانمودی زبان سخن می‌گوید و در آخرین گام و در مواجه با مسئله ارزشِ گزاره‌های واجد نام‌های تهی با پیشنهاد توسعه کاربردِ لفظ «کذب» مواجه می‌شویم. در بخش دوم مقاله به بررسی نظرات کریپکی و برخی بازخوردهایی پرداختیم که در مباحث فلسفی داشته است.

هدف از این نوشتار تحلیل نسبت مفهوم حق طبیعی با امر تعلیم و تربیت در اندیشه لئو اشتراوس است. ازنظر اشتراوس ساختار فلسفه مدرن با مبانی تفکر نسبیت‍گرا و تاریخی‍نگر پیوند خورده است. این امر باعث شده تعریف مفهوم حق طبیعی به‌عنوان امری بنیادین در تفکر مدرن به سمت نگاه مادی و فردمحور تمایل پیدا کند. درنتیجه ارزش‍های ثابت زندگی در ساختار فکری و اخلاقی دوران مدرن جایگاه خود را از دست داده‍ است؛ بنابراین ضرورت دارد که بازنگری در مفهوم حق طبیعی در دوران مدرن صورت گیرد. بازنگری که اشتراوس می‍کوشد آن را با توجه به مبانی اندیشه پیشامدرن انجام دهد که در آن حق و طبیعت در پیوند با نگاه فضیلت‍مندانه و غایت‍شناسانه فهم می‍شود. این تعریف از حق طبیعی دلیلی است که اشتراوس در ماهیت طبیعی و سرشتی انسان دوباره تأمل کند و برای شکل دادن به آن متوسل به یک ساختار تعلیم و تربیت شود تا بدین‌وسیله انسان را به جایگاه حقیقی‍اش بازگرداند. در حقیقت اشتراوس در فلسفه خود با صورت‍بندی جدیدی که از طبیعت و حق ارائه می‍دهد کمال زیست فردی و اجتماعی انسان مدرن را بازتعریف می‍کند. لذا تلاش می‍کنیم با کمک روش تحلیلی- توصیفی ابتدا نقد اشتراوس به تفکر مدرن را در باب مفهوم حق طبیعی توصیف و تبیین کنیم و درنهایت نسبت آن را با امر تعلیم و تربیت مشخص کنیم.

پژوهش حاضر مفهوم ارتباط وجودی در اندیشه کارل یاسپرس، اهمیت آن در زندگی انسان و نقش آن در خودشناسی و تعالی وجودی را با استفاده از روش تحقیق تحلیل مفهومی از نوع تفسیر و بسط مفهومی موردبررسی قرار می‌دهد. ارتباط وجودی، چارچوب فلسفی عمیقی را برای فهم خودِ اصیل از طریق تعامل و ارتباط بین‌فردی ارائه می‌دهد. نویسنده در این پژوهش تمایز یاسپرس میان ارتباط عینی و ارتباط وجودی را بررسی کرده و بر ماهیت رابطه‌ای و تاریخی ارتباط وجودی تأکید می‌ورزد. چگونگی محافظت ارتباط وجودی از فردیت در عین پرورش آزادی و تفاهم متقابل، نقش انزوا به‌عنوان پیش‌شرط برای تعامل اصیل، فرآیند تحول‌آفرین مبارزه عاشقانه بین دو اگزیستنز و همچنین تأملات اخلاقی یاسپرس که به‌جای هنجارهای جهان‌شمول، ریشه در هستی انضمامی دارند ازجمله موضوعات محوری این پژوهش هستند. این پژوهش با پرداختن به ارزش‌های کلیدی مانند آزادی، عشق و تصمیم، ایده‌های یاسپرس را در گفتمان گسترده‌تر درباره هستی انسان و روابط بین فردی جای می‌دهد.

جبر و اختیار یکی از موضوعات دراز دامن در تاریخ تفکر بشر است. برای حل مسئله اختیار انسان، اراده به‌عنوان یکی از مبانی اصلی فعل اختیاری موردتوجه فلاسفه بوده است. فلاسفه‌ای همچون ابن‌سینا و ملاصدرا با رد تسلسل در مبانی فعل اختیاری، اراده را از مبانی فعل اختیاری و از اموری می‌دانند که خود مضطر و مجبور است و بااین‌حال انسان را به سبب داشتن اراده ولو اراده‌ای مضطر، مختار می‌دانند. علامه جعفری ازجمله متفکرینی است که با دقت‌های روانشناسی و انسان‌شناسی خود، با تفکیک امور ارادی و انواع اراده‌های انسان، عامل مهم و اصلی در اراده را تسلط «من» یا «ذات انسان» دانسته است. مشکل مضطر بودن اراده انسان در تحلیل‌های علامه جعفری و بیان نقش من یا ذات انسان در حصول اراده، به نحو مطلوبی تبیین شده است، من یا ذات انسانی با افزایش علم و آگاهی، قدرت و تسلط بیشتری یافته، درنتیجه تأثیر عوامل جبری کم و عاملیتِ انسان در افعال بیشتر خواهد شد. همچنین در نگاهی دیگر، ایشان با طرح حیات معقول برای انسان، خواستنِ انسان را در سطحی فراتر از خواهش‌های طبیعی و جبری و در سایه عقلانیت و وجدان قرار می‌دهد که می‌تواند بعد جدیدی از اختیار را برای انسان مطرح کند.

اریک هرش در نظریه هرمنوتیکی خود، بر مسئله اعتبار در تفسیر متن تأکید دارد. ازاین‌رو وی درک معنای متن را با فهم معنای مقصود مؤلف به‌عنوان معیار حقیقت فهم پیوند می‌زند. ازنظر هرش ازآنجایی‌که معنا یک‌بار با اراده تعین‌بخش مؤلف تولید شده است، پس معنای متن همان معنای مقصود مؤلف است که دارای قابلیت انتقال و اشتراک‌پذیری است و می‌تواند در دسترس سایر مخاطبان قرار گیرد و ازآنجایی‌که هر سخن، با معنا و تفسیر ارتباطی دوسویه دارد، تفسیر متن نیازمند آگاهی از ساختار زبان و شرایط شکل‌گیری آن است. ازاین‌رو هرش مایل است بر اساس پیشرفت‌های انجام‌شده در زبان‌شناسی و فلسفه ‌زبان از قصد مؤلف در تفسیر متن دفاع کند. او ایدة ژانر را به‌عنوان یکی از اصول اساسی و راهنمایی برای فهم معنای مقصود مؤلف معرفی می‌کند. بر این اساس، هرش یک روش‌شناسی برای یافتن معنا از طریق استنتاج مبتنی بر ژانر متن ابداع می‌کند. این مقاله با روشی توصیفی- تحلیلی تبیین هرش از مفهوم ژانر را بررسی می‍کند. ابتدا می‍کوشیم تا استدلال هرش از کاربرد ژانر در دست‌یابی به‌قصد مؤلف را تبیین کرده و سپس ایده ژانر در نظریه هرمنوتیکی هرش را موردبررسی و ارزیابی قرار خواهیم داد.

شوپنهاور رنج را به‌عنوان یکی از ویژگی‌های بنیادی و اجتناب‌ناپذیر وجود انسان معرفی می‌کند که ناشی از اراده‌ای کور و بی‌هدف است. این اراده هیچ‌گاه به پایان نمی‌رسد و همواره در جستجوی ارضای تمایلات و خواسته‌های انسان است. در این نگاه، هرگونه میل و خواسته‌ای که انسان‌ها تجربه می‌کنند، به‌طور هم‌زمان با رنجی همراه است، زیرا این خواسته‌ها هرگز به‌طور کامل ارضا نمی‌شوند و تنها به ایجاد خواسته‌های جدید می‌انجامند. شوپنهاور معتقد است که این چرخه‌ی بی‌پایان خواسته‌ها و ارضا نشدن آن‌ها که ناشی از اراده است، تنها منبع اصلی رنج‌های بشری است. او آموزه‌های زاهدانه و نفی اراده را به‌عنوان حس رهایی معرفی می‌کند، این مقاله در چارچوب روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی نگاه شوپنهاور به دین می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه دین در نظر او می‌تواند تسلی‌بخش باشد، اما به‌طور هم‌زمان محدود و توهمی است. هدف مقاله این است که باوجود بدبینی عمیق شوپنهاور به هستی، موضع او نسبت به کارکرد دین چگونه است. نتیجه به‌دست‌آمده این است که شوپنهاور موضعی میانه دارد: او دین را نه کاملاً رد می‌کند و نه آن را به‌عنوان حقیقت بنیادین می‌پذیرد، بلکه دین را به‌عنوان یک ابزار اجتماعی و روان‌شناختی در نظر می‌گیرد، نه یک حقیقت مطلق متافیزیکی.

پژوهش حاضر باهدف بررسی ماهیت گفت‌‌وگو در اندیشه‌‌ی ریچارد رورتی و استنتاج اصول و روش‌‌های تعلیم ‌‌و تربیت بر مبنای گفت‌‌وگو انجام شده است. برای بررسی ماهیت گفت‌‌وگو در اندیشه رورتی، با روش تحلیل منطقی فرارونده، پیش‌‌فرض‌‌های منطقی گفت‌‌وگو را به دست آوردیم که عبارت‌‌اند از: آمادگی دریافت و باز بودن ذهن، به تعلیق درآوردن فرضیات و ارزیایی آن‌‌ها، فضایی آرام و به‌دوراز خشونت، احترام کامل و پذیرش دیگری، داشتن تفکر نقاد، علاقه به آفرینش و خلق معنا، تعیین قواعد اخلاقی، تلاش جهت گسترش عدالت. در ادامه با روش قیاس عملی، اصول، تساهل، انعطاف‍پذیری، متقاعدسازی بدون اعمال زور و تحمیل عقاید، عدالت ورزی و برابری اجتماعی، مشارکت متقابل و مؤثر در تعیین قواعد اخلاقی جامعه‌‌ی خویش، رشد و پرورش تفکر نقاد و رشد و پرورش خلاقیت استنتاج شد و برای اجرایی کردن اصول گفته‌‌شده توسط مربیان، روش‌‌های مناسبی برای هر اصل استنتاج شد.

پیرس، دیدگاه‌های ناسازگاری درباره‌ی رابطه‌ی علم با اخلاق و دین ارائه می‌دهد. او از یک‌سو، اخلاق و دین را اموری حیاتی می‌داند که برای شناخت آن‌ها باید به حس درونی و غریزه رجوع کرد. از سوی دیگر، در برخی مواضع، دیدگاه‌هایی مخالف این رویکرد دارد. پیرس درنهایت معتقد است که منطق بر اخلاق و اخلاق بر زیبایی‌شناسی استوار است. این مقاله با بررسی ناسازگاری‌های فلسفه‌ی پیرس، نشان می‌دهد که تفکیک علم از اخلاق و دین در اندیشه‌ی او با کلیت فلسفه‌اش در تضاد است. در این مسیر ابتدا به بررسی جایگاه غریزه در استدلال و نیز مفهوم خودکنترلی به‌عنوان روش کنترل‌گر تحقیق پرداختیم. نشان دادیم که غریزه نزد پیرس پایه‌ی تمام استدلال و تفکر است؛ اما غریزه به‌تنهایی کافی نیست و باید توسط اصولی کنترل شود. اصل کنترل‌گر تحقیق، اصلی اخلاقی است؛ و ازآنجاکه اخلاق نیز در نظرگاه پیرس مبتنی بر زیبایی‌شناسی است، دیگر مرزی بین این سه حوزه نمی‌ماند. مفهوم کلیدی دیگر در فلسفه پیرس، آگاپیسم (عشق تکاملی) است که بر اساس آن جهان از طریق نیروی عشق پیش رانده و هماهنگ می‌شود. پیرس جهان را کلیتی به‌هم‌پیوسته می‌داند که در آن تمایز بین ذهن و ماده، عقل و احساس و نفس و بدن ناممکن است. درنهایت به تحلیل این موضوع پرداختیم که اگرچه روش‌شناسی پیرس به‌شکل معقولی اخلاق و زیبایی‌شناسی را در روش علمی می‌پذیرد، اما پذیرفتن مفاهیمی مانند عشق تکاملی، متافیزیکی را به فلسفه‌ی او وارد می‌کند که پذیرفتنی نیست.

یکی از جلوه‌های بروز خیرخواهی یک انسان زمانی است که تصمیم به بخشودنِ فردی خطاکار که او را مورد ستم قرار داده، می‌گیرد. طرفداران دیدگاه شفابخشیِ بخشودن، به جهت اثرِ ویرانگرِ کینه معتقدند بخشودن، بخشاینده و بخشوده شده را رها و قوی می‌سازد. بخشودن تبرئه مجرم نیست بلکه انتخابی برای پایان دادن به چرخه انتقام و واگذاری عدالت به دست خداوند است. در این میان برخی اندیشمندان ازجمله نیچه بر مبنای دوگانه‌ی اخلاق بردگان و اشراف، بخشودن را جلوه‌ای از اخلاقِ بردگان و انسان‌های ضعیفی که توان انتقام ندارند، ارزیابی می‌کند. ازنظر او بخشش به‌عنوان پوششی برای سرکوب احساسِ کینه‌ و نشانه‌ی ضعفِ شخصیت، عدمِ شفافیت، عدمِ مسئولیت‌پذیری اجتماعی و نبود عدالت است. در خصوصِ اعمالِ خطاکاران، نیچه ضمن تأکید بر انتقام بر فراموشی فعال اصرار دارد. در این نوشتار ابتدا تلاش شده تا با تنقیح و تشریح مفهوم بخشودن آن را از مفاهیم رقیب همچون انتقام، عدالت‌خواهی، معذور داشتن، آشتی نمودن و... متمایز نماییم و در ادامه ضمن تبیین دیدگاه نیچه به نقد و بررسی آن اقدام نموده و مغالطه موجود در استدلالش را آشکار کنیم. تاکنون هیچ پژوهش داخلی در خصوص تبیین فلسفی مفهوم بخشودن و ارزیابی دیدگاه نیچه به‌طور خاص صورت نپذیرفته و این مسئله نشانه‌ی نوآوری این نوشتار است.