جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

‫در اين پايان نامه که تحقيق و ترجمه کتاب "ولايت در قرآن" تأليف آية‌الله جوادي آملي به زبان اردو مي‌باشد، به شرح و بررسي ابعاد مختلف ولايت و مراتب و اقسام آن از ديدگاه قرآن کريم پرداخته شده است. نويسنده ابتدا به بررسي اهميت ولايت و معرفت يافتن نسبت به آن مي‌پردازد و سپس جايگاه ويژه ولايت در آموزه‌هاي اسلامي به ويژه قرآن کريم را تبيين مي‌نمايد. به اعتقاد وي، تمامي معارف اسلامي را در فرهنگ ولايت خلاصه شده است. مؤلف انديشمند، نخست به تبيين مفهوم لغوي و اصطلاحي ولايت پرداخته و معناي آن را از ديدگاه آيات و روايات، فقه، کلام و عرفان بيان کرده و سپس ابعاد فردي، اجتماعي و سياسي ولايت را بررسي مي‌کند. آن گاه به ولايت پيامبران الهي نسبت به مردم اشاره نموده و ظهور ولايت الهي به دست آنان را از جهات عقلي و فردي ضروري ارزيابي مي‌نمايد. وي منشأ اعتبار ولايت معصومين( را همانا ولايت خداوند متعال تلقي مي‌کند. در همين راستا به دو نوع کلي ولايت يعني ولايت تشريعي و ولايت تکويني پرداخته و نحوه تحقق ولايت الهي را ولايت معصومين اعم از پيامبر اسلام و ائمه( مي‌داند. اقسام ولايت‌هاي نام برده شده در قرآن کريم مانند ولايت خدا، ولايت شيطان، ولايت مؤمنان و ولايت کافران و چگونگي تحقق اين ولايت در مراتب مختلف آن از مباحث بعدي اين نوشتار است. نويسنده بر اين باور است که از جمله عوامل وموجبات تحقق ولايت در افراد، همانا معرفت خدا، اخلاص، معرفت نفس، محبت راستين به خدا در راستاي معرفت الهي و عبادت و بندگي است. وي عبادت را نردبان يقين و طريق کشف ولايت معرفي مي‌نمايد و آخرين درجه براي رسيدن به ولايت را تسليم و رضاي محض الهي عنوان مي‌کند. مباحث پاياني اين پژوهش، به تشريح ولايت انبيا و اهل بيت( و اثبات آن، معناي ولايت غير پيامبران و ائمه( مانند مريم(، مادر موسي( و اصحاب کهف و شرح و بررسي مفهوم ولايت فقيه به عنوان يکي از مراتب ولايت و دلايل عقلي و نقلي مترتب بر آن و همچنين اثبات ولايت مطلقه فقيه در عصر غيبت اختصاص دارد.

‫با وجود اينکه به باور علماي بزرگ فريقين، آيات بسياري در قرآن در شأن و فضيلت اهل بيت? و به خصوص اميرالمؤمنين علي عليه السلام نازل شده است، اين پرسش مطرح است که چرا در آيات وحي به صراحت نامي از اهل بيت? برده نشده است؟ اين پژوهش در سه فصل در پاسخ به اين پرسش نگاشته شده است. نگارنده فصل اول را به تمهيدات و کليات اختصاص داده و در آن به بررسي مفاهيم، مباني حکمت و منابع حکمت پرداخته است. فصل دوم با عنوان ديدگاهها به ديدگاه افراطي و نقد و بررسي آن، ديدگاه تفريطي( و اينکه نامهاي اهل بيت حتي به صورت وصفي در قرآن ياد نشده است) و نقد و بررسي آن، و ديدگاه اعتدالي پرداخته است. فصل سوم پژوهش به بررسي حکمتهاي الهي در عدم تصريح نام ائمه? در قرآن پرداخته است. در مورد ذکر نامهاي اهل بيت? در قرآن سه ديدگاه وجود دارد: 1. نام اهل بيت?در قرآن مذکور بوده و دست تحريف آنها را حذف کرده است؛ 2. نه تنها نام اهل بيت? در قرآن نبوده، بلکه حتي به صورت وصفي از آنها ياد نشده است؛ 3. نام اهل بيت? در قرآن ذکر نشده، ولي صفات و ويژگيهاي آنها در قرآن ذکر شده است. اين، ديدگاه مشهور و جمهور مفسران، محدثان و متکلمان شيعه و اکثر مفسران اهل سنت است. نويسنده پس از بررسي ادله ديدگاهها، همين ديدگاه اعتدالي را برگزيده است. عدم ذکر صريح نام اهل بيت? در قرآن، حکمتهايي دارد که عبارتاند از: حفظ دين و قرآن از تکذيب، حفظ قرآن از تحريف، جلوگيري از سوء استفاده، اقتضاي قوانين کلي هدايت، امتحان و آزمايش امت، اقتضاي فصاحت و بلاغت قرآن، و باطن و سرّ بودن اسماء اهل بيت? که لازمه آن، پوشيده و در نهان بودن آن است.

‫این پژوهش بر آن است که دیدگاه قرآن کریم را در مورد «¬مدیریت خانواده» تبیین نماید، مدیریت خانواده در قرآن کریم با عنوان قوامیت یاد شده، به همین دلیل آیه 34 سوره مبارکه نساء (الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلىَ النِّسَاءِ...) که مطرح کننده این قوامیت است محور نوشتار حاضر قرار گرفته و مشخص می-شود که قوامیت به معنای ایستادگی بر امور، کارها و نیازهای زن است. عده¬ای از مفسران معتقدند که حکم آیه قوامیت عمومیت دارد و شامل همه مردان و زنان جامعه می-شود ولی برخی دیگر بر این باور هستند که حکم این آیه فقط مخصوص خانواده و روابط زن و شوهر است که در این پژوهش ثابت می¬شود دیدگاه دوم صحیح است و می¬توان گفت که این مدیریت دارای دو رکن اصلی است یکی قوامیت که در رابطه زوجیت مطرح است و دیگری ولایت که در رابطه پدر و فرزندی مطرح می¬شود. در این نوشتار تاکید می¬شود که قوامیت مرد در خانواده طبیعی و فطری است، به عبارتی این مسئولیت مرد به دلیل برتری جنس مرد بر جنس زن از نظر انسانیت نیست بلکه تفاوت در شرایط جسمی و روحی آن دو باعث تفاوت در وظایف و نقش¬های آن¬ها می¬شود و بدون شک در این تقسیم وظایف،از سوی شارع مقدس مصلحت زن و مرد در نظر گرفته شده است. البته از دیدگاه قرآن کریم مرد در صورتی می¬تواند قوام بر خانواده شود که شرایط خاصی را داشته باشد. می¬توان دیدگاه¬های مفسران در مورد نحوه مدیریت مرد بر زن در خانواده را به طور کلی به دو دیدگاه تقسیم کرد که عده¬ای قوامیت مرد را ولایتی همچون سلطه والی بر رعیت می¬دانند و معتقدند که به حکم آیه قوامیت، مردان در همه امور بر زنان تسلطی مطلق دارند و عده¬ای دیگر از مفسران قوامیت شوهر بر زن در خانواده را به مراقبت نیکو از زنان و انجام امور آنان می¬دانند و به عبارتی معتقدند که مردان باید برای حفظ مصالح خانواده تلاش کنند و فقط در آن مواردی که عملکرد زن مغایر با دستورات دین و مصلحت خانواده است او را محدود کنند و مراحلی را که در آیه قوامیت برای اصلاح چنین زنانی بیان شده به ترتیب انجام دهند، بعد از بررسی دقیق آیات و روایات این نتیجه به دست آمد که دیدگاه دوم صحیح¬تر است. با استناد به آیات و روایات ثابت می¬شود که این مسئولیت، قابل انتقال از مرد به زن نیست ولی در مواردی که مرد شرایط لازم برای مدیریت خانواده را ندارد، قوامیت او ساقط می¬شود. طبق آیات قرآن و روایات، پدر با وجود شرایطی بر فرزند خود ولایت دارد یعنی مسئول اداره امور معاش، تربیت، ¬¬تحصیل، پرورش معنوی و ازدواج فرزند است. بعد از بررسی ارکان مدیریت، توضیح اقسام مدیریت آمده که شامل ابعاد مختلف تربیتی، اقتصادی، آموزشی، بهداشتی و ... می¬شود. بخشی از آسیب¬هایی که مدیریت خانواده را تضعیف می¬کند بررسی شده¬اند و روشن شد که عمده این آسیب¬ها و مشکلات خانوادگی به دلیل عدم توجه به آموزه¬های دین مبین اسلام و قرآن کریم در این مسائل است بنابراین تنها راه حل این بحران¬ها نیز عمل به دستورات دین در این زمینه است. واژگان کلیدی: مدیریت، خانواده، قرآن، قوامیت، ولایت، آسیب¬شناسی