جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

«تربیت دینی» تربیتی جامع و منشوری کامل در جهت ارتقای انسان به سوی کمال است. و مقاله ی حاضر نیز در این راستا و با توجه به این ضرورت، به بررسی مبادی، مبانی و ره آوردهای دو مدل تربیتی در خور استنتاج از آرای دو متفکر بزرگ در دو حیطه ی تأثیرگذار بر زندگی انسان می پردازد. دیدگاه یک روان شناس به نام اریک فروم ( 1980-1900 ) و یک فیلسوف اسلامی به نام ملاصدرا که هر دو مسأله ی دین و کارکردهای خداباوری را در کانون توجه خود قرار داده اند. اریک فروم که از طرفداران روان شناسی اجتماعی است و روان شناسی فردی را مردود می شمرد به شدت از تأثیر اجتماعی دین دفاع می کند و از این منظر، به تبیین روا نشناختی دین میپردازد و صدرا نیز فیلسوفی است که معتقد است هر موجودی از شوق و عطشی فطری نسبت به کمال ویژه ی خود برخوردار است. او حس کمال جویی و سعادت طلبی را در نهاد همه ی موجودات، اعم از محسوس، طبیعی و نفوس و حتی عقول، متمرکز می داند. مقاله ی حاضر با مقایسه ی مفاهیم بنیادین دین، تربیت و تأثیرات متقابل این دو بر یک دیگر از دیدگاه این دو اندیشمند، به مقایسه ی مدل تربیت دینی در ساحت فکری ایشان پرداخته و با اشاره به نقاط هم سو و در عین حال، جهات افتراق دیدگاه آن ها و بیان وجوه مختلفی همچون حرکت و شدن، عشق ورزی، اخلاق، آزادی، دست یابی به سعادت و ... در نهایت برتری نگرش صدرایی را آشکار خواهد نمود.

در این مقاله پدیده صبح با توجه به ظرفیت های آن، در سه سطح مورد بررسی و مطالعه قرار می گیرد: 1- ظرفیت تاریخی: در این سطح، ظهور و افول امت های پیشین و علل فروپاشی و تعذیب آن ها، در برهه محوری صبح مورد بررسی قرار گرفته است. 2- ظرفیت زبانی: در این محور با استناد به آیات و روایات، کارکرد زبانی صبح با توجه به توانش واژگانی آن، به تصویر کشده شده است. در این سطح از بررسی، صبح از هویت اسمی خود تخلیه شده، هویت «فعلی» یافته و معنای «صیرورت» را افاده می کند. صیرورتی که با (شدن) های متعارف متفاوت است و مفهوم «فرایند گذار» از آن برداشت می گردد. به عبارت دیگر هر گاه قرآن خواسته است فرایند حسی یک دوره تناوب روحی و عاطفی را به مخاطب انتقال دهد از ظرفیت «فعلی» صبح استفاده کرده است. 3- ظرفیت استعاری: در این سطح از بررسی، به این نکته می پردازیم که صبح از حیثیت رئالیستی (طبیعت محورانه) و حیثیت ایده آلیسیتی (ذهن محورانه) و موجودیت پوزیتویستی (تجربه محورانه) خود قالب تهی می کند و با قرار گرفتن در منظومه سوگندهای ربانی، حیثیت استعلایی می یابد.

این پژوهش به کارکردهاى خانواده و نقش آن در استحکام نهاد خانواده پرداخته است. یاد کرد زیست اجتماعى انسان، نهاد کوچک اجتماعى خانواده، پیشینه و امروز خانواده بحث‏هاى درآمدى نوشتار را صورت داده است. کارکردهاى روانى که خود بر دو شاخه روانى - جنسى و روانى - عاطفى تقسیم مى‏شود و نیز کارکردهاى اجتماعى، شامل فرزندزایى، مفهوم تربیت، تربیت مذهبى، شیوه‏ها و برآیندهاى تربیت خانواده در ماندگارى و ثبات بخشى خانواده و همچنین کارکردهاى اقتصادى خانواده، مطالب محورى و مهم تحقیق به شمار مى‏روند.

در این نوشتار نویسنده نخست به مفهوم شناسی فرهنگ می پردازد. سپس، عامل توجه جهانی به توسعه انسانی و توسعه فرهنگی را بازشناسی می نماید، آنگاه بی طرفی یا مسؤولیت اخلاقی حکومت ها را مورد بررسی قرار می دهد، در همین راستا از نقش حکومت دینی سخن گفته و نگاه فلسفة سیاسی دین را در رابطه با مبانی و ضرورت تربیت اعتقادی و اخلاقی جامعه و راهکارهای راهبردی قابل مطالعه در قرآن را، توضیح می دهد. در این چهار چوب، جانشینی حاکم از سوی خدا و انجام مهم ترین وظایف حکومتی را تربیت جامعه معرفی می کند و نفوذ معنوی کارگزاران را از شرایط مؤفقیت آنان در حوزة تربیت می شمارد. نویسنده در پایان به سه راهکار: برخورد و تعامل فرهنگی، کنترل با تحریم اجتماعی. کیفر فیزیکی، برای انجام مسؤولیت تربیت فرهنگی و توسعة فرهنگی می پردازد.

نویسنده با طرح این پرسش که سهم مربی در تربیت با سهم متربی چه نسبتی دارد؛ برابر است یا بیشتر و یا کمتر، نخست به مفهوم شناسی واژگان مربوط به تربیت در قرآن همچون تربیت، تزکیه، انبات و صنع پرداخته، سپس معیارهای مربی یا متربی محوری را مورد بحث قرار داده است. آن‌گاه از دیدگاه غربیان راجع به این پرسش سخن گفته‌ است و در ادامه دیدگاه قرآن را توضیح داده است. بر اساس نتیجه‌گیری نویسنده، دیدگاه قرآن متربی محور است، نه مربی محور.

از روش‌های تربیت دینی و دعوت به خدا، موعظه و نصیحت است. در کلام الهی از خدای تعالی به‌عنوان ناصح و واعظ و از قرآن به‌عنوان موعظه و تذکره یاد شده است. موعظه دعوت به نیکیِ توأم با خیرخواهی و رقت قلب است. هر گونه اندرزى که مخاطب را از بدی‌ها ترسانده و قلب او را متوجه نیکی‌ها کند، موعظه و نصیحت نامیده مى‏شود. خدای تعالی در قرآن، واعظ را، پیامبران، کتب آسمانی و داستان‌ها و حوادت تاریخی معرفی کرده است و مخاطب مواعظ الهی، همه انسان‌ها هستند. در این پژوهش ضمن مفهوم‌شناسی موعظه و نصیحت، «انواع موعظه»، «نقش وعظ و اندرز در تربیت و تزکیه نفس»، «روش نصیحت و غفلت‌زدائی در کلام وحی»، «وعظ‌کنندگان و گستره آن در قرآن»، «ارکان موعظه»، «شرایط تأثیر وعظ و موانع نصیحت‌پذیری بر اساس قرآن و دیدگاه مشهور مفسران» مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد.

چکیدهاین مطالعه با هدف وضوح‌بخشی به نوع و چگونگی ارتباط منطقی میان اصول فلسفی مکتب اگزیستانسیالیسم و نظریات تربیتی این مشرب فکری صورت گرفته است. مسئله‌ای که مورد مطالعه قرار گرفته این است که آموزه‌های تربیتی موجود در حوزه‌ی آموزش‌و‌پرورش اگزیستانسیالیستی و ویژگی‌های انسان تربیت شده به عنوان نتیجه‌ی آن، تا چه میزان بیان‌گر مبانی فلسفی و تئوریک تفکر اگزیستانس و خصیصه‌های انسان ایده‌آلی هستند که فلاسفه هستی گرا به عنوان انسان اگزیستانسیالیست به توصیف آن پرداخته‌اند. در گام نخست با بهره‌گیری از تکنیک کتابخانه‌ای، مبانی و اصول کلی مکتب فلسفی اگزیستانسیالیسم مشخص گردید، سپس مولفه‌ها و خصیصه‌های اصلی انسان مورد نظر فلاسفه‌ی هستی‌گرا طبق اصول هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی، ارزش‌شناسی و انسان‌شناسی استنباط و با توجه به رویکرد استنتاجی در استخراج نظریات تربیتی از اصول فلسفی این مکتب، آموزش و پرورش مورد نظر اگزیستانسیالیست‌ها شامل اهداف، محوا و برنامه درسی، روش‌ها، روابط فراگیر و معلم توصیف شده است. در نهایت با روش تحلیلی _ انتقادی میزان دفاع‌پذیری منطقی از دلالت‌‌های تربیتی اگزیستانسیالیسم بر اساس اصول کلی، تئوریک و فلسفی مکتب اصالت‌وجود در یک ارتباط دوسویه بررسی شد که مشخص گردید در مسیر شکل‌گیری نظریات فلسفی مکتب اگزیستانسیالیسم که در رابطه با انسان صادر می‌شوند و حکم نظریه تربیتی را دارند، مطلقاً شرایط منحصربه‌فرد، اجتماعی، سیاسی، خانوادگی و ویژگی‌های عاطفی و شخصیت فیلسوف اگزیستانس نقش تعیین کننده‌ دارند. به صورتی که فلسفه اگزیستانسیالیسم تحت تأثیر شرایط خانوادگی و مذهبی کهگور از فلسفه ایمانی و مذهبی آغاز و نهایتاً به الحاد، پوچی و خداناباوری سارتر ختم می‌شود. بنابراین مشخص شد انسانی که امروز و در عصر به اصطلاح پسامدرن از او به عنوان محصول دستگاه تربیتی اگزیستانسیالیسم یاد می‌شود، خصیصه‌های انسان مورد ادعای فلاسفه اگزیستانس از قبیل مسئولیت فردی، دغدغه‌مندی، هستی‌مندی و آزادی اصیل را در خود ندارد؛ چراکه صبغه آزدی لایتناهی، پوچی و بی‌غایتی فلسفه اگزیستانس در یک مسیر غیرقابل پیش‌بینی به تفکر به‌اصطلاح پست‌مدرن ختم می‌شود که نسبیت و ساختارگریزی را سپر تسامح و تساهل افراطی خود ساخته است.

هدف این تحقیق "آسیب شناسی تربیت اجتماعی واقتصادی از دیدگاه اسلام"است. با عنایت به این مساله که در هر پژوهشی انتخاب روش بستگی به نوع وماهیت موضوع دارد، دراین پژوهش که در حیطه ی دینی ، اجتماعی واقتصادی میباشد ؛ از روش تحقیق به شیوه ی نظری، توصیفی ومطالعه کتابخانه ای استفاده شده است.با بررسی مفهوم تربیت اجتماعی واهداف وآسیبهای وارده برآن ،چهار حیطه ازروابط انسان مورد پژوهش واقع گشته است که عبارتند از اصلاح رابطه انسان با خدا،اصلاح رابطه انسان باخود،اصلاح رابطه انسان باجامعه،اصلاح رابطه انسان باطبیعت .دراین میان آسیب های روابط چهارگانه انسان درمسیرتربیت دینی و اجتماعی بارویکرد به این روابط مشخص گردیده است. درحیطه ی رابطه خداوند به آسیبهایی نظیر:غفلت ازخداوند به عنوان هادی واقعی،تلقی ازنیازبه خداونددرهنگام سختیها،توقف درعبادت وغفلت ازعبودیت،پوچی وسردرگمی درزندگی ورابطه خصمانه وغریبانه ی بین انسان وخدااشاره کردمواردی نظیر:تمرکزبرکنترل بیرونی به جای کنترل درونی،غفلت ازتوانمندی معنوی انسان،اراده درجهت خودپرستی،غرض ورزی وپیش داوری درکشف حقیقت،غفلت ازاخلاص درفعل اخلاقی،تن پروری وبی توجهی به جسم ازآسیبهای پیش روی ارتباط انسان باخوداست.کینه ورزی به دوستان وخوش بینی به دشمنان، تفرقه وکینه توزی،تاکیدبرروابط ظالمانه،فردگرایی وبی قیدی درمسئولیتهای اجتماعی،تنبلی وکسالت وتاکیدبرتلاشهای مادی وغفلت از تلاش معنوی ازآسیبهایپیش روی رابطه انسان با جامعه می باشدودرنهایت آنچه به عنوان آسیب دررابطه باطبیعت مطرح می شود،تخریب طبیعت وبهره گیری مادی انسان ازطبیعت وغفلت ازبهره گیری معنوی آن است.دراین میان تربیت اجتماعی راازدیدگاه احادیث وروایات مورد تحلیل قرار داده وبه عواملی نظیر: خانواده، خویشاوندان، ارتباط با همسایگان، همکیشان (مسلمانان)، بیگانگان (اهل کتاب)، مستضعفان، مهاجمان ودشمنان، شهروندان، نظام اجتماعی، دعوت به اصل اجتماع و اتحادوهمچنین تربیت اقتصادی راازدیدگاه قرآن واحادیث مورد بررسی قرارداده وبه عواملی نظیر: اقتصاد، اسلام واقتصاد، اقتصاد اسلامی، ماهیت اقتصاد اسلامی، مسائل اقتصادی در اسلام، تربیت اقتصادی صحیح، مسئولیت های اقتصادی وآسیب های تربیت اجتماعی راازدیدگاه قرآن واحادیث موردتحلیل قرار داده وبه عواملی نظیر: کبّر، فخرفروشی و ابا کردن از عبادت، فقر و تهیدستی و ناامنی اجتماعی، شیطان، ناسپاسی و کفران نعمت‌های الهی، حرام خوری و بی‌توجهی به حق‌ّ الناس، شرک در عبادت، هوای نفس و شهوات، تقلید کورکورانه همراه لجاجت و اصرار بر انجام عمل نادرست، شک و تردید در معبود واقعی و عدم تحقیق در شناخت و معرفت او ، بی‌صبری و استقامت نکردن در مسیر بندگی، استخدام دین و عبادت خدا برای دستیابی به دنیا و مطامع آن، تفرقه و اختلاف، ریا در عبادت شرک خفی، نا امیدی از رحمت خدا، همسر و فرزند نااهل، عدم حضور قلب در عبادات، کسالت و کراهت در انجام عبادات، زیادی اموال واولاد، استهزاء و مسخره کردن افراد نادان، عواملاجتماعی، دروغ و دروغ گویی ودر خاتمه به آسیب های تربیت اقتصادی از دیدگاه اسلام پرداختیم وبه عواملی نظیر: ماهیت اقتصادی اسلامی، نظام اقتصادی اسلام، فساد اقتصادی، اسراف وتبذیر، رابطه اقتصاد واسراف، اسراف وتبذیر دراسلام، آثار سوء اسراف، آثار فردی و اجتماعی اسراف و تبذیروبه عوامل تربیت آسیب زا در اسلام اشاره کردیم وعواملی نظیر: فتنه وعوامل اقتصادی، احتکاردرقرآن، کم‌ فروشی و گران‌ فروشی از منظر قرآن واحادیث،بهترین مقتضی اقتصادی تربیت، علل وعوامل فقر، بیکاری، نهی از بیکاری وتنبلی وزیان های آن، زهدمنفی، کمبود تعاون، ربا خواری دراسلام، زیان های اقتصادی ربا، مفاسد اقتصادی ربا ،بخل در قرآن، مفهوم صدقه وانفاق در اسلام، مصرف ازدیدگاه اسلام وعوامل آسیب زای مصرف، مصرف گرایی افراطی، تفاخر وتکاثر، حرص وطمع از دیدگاه اسلام، حرص وطمع از دیدگاه علی (ع)، اختلاس، دزدى ازمنظراحادیث وروایات،بیان شده وراهکارهایی علمی وعملی ارائه داده ایم.

فلسفه وجود انسانبر روی زمین نیل به اهدافی است که خالق متعال برای مخلوقش در نظر گرفتهو این ؛ یعنی رسیدن به کمال مطلوب ومقام خلیفه اللهی، که جز در سایه تربیت دینی وقرآنی میسرنمی گردد .تربیت دینی وقرآنی به دنبال دگرگونی در عقیده افراد به منظور نوعی خاص از عمل و رفتار متکی به ضوابط دین ، مذهب اسلام وقرآن است که سبب رسیدن آدمی از ظلمات حیوانیت به نور انسانیت می گردد. مسأله ای که در این پژوهش با آن مواجه هستیم این است که به رغم همه زحمت ها و تلاش های دست اندرکاران تعلیم وتربیت بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ، در زمینه تربیت دینی وقرآنی توفیق زیادی حاصل نشده و هنوز با کاستی ها ومتغیرهایی روبروست . این پژوهش از نوع نظری بوده که با هدف اطلاع از عوامل موثر بر تربیت ، نظر فلاسفه ودانشمندان اسلامی درباره تربیت، شاخص ها و ویژگی های تربیت دینی وقرآنی وهمچنین مبانی ، اهداف ، اصول، روش ها ،موانع و راهکارهای تربیت دینی وقرآنی می باشد وسئوال اصلی که در پژوهش با آن مواجهیم این است که تربیت دینی وقرآنی ، راهکارها وعوامل بازدارنده آن چگونه است؟ روش پژوهش از نوع تحلیلی- توصیفی بوده که جمع آوری اطلاعات به صورت کار کتابخانه ای وبا مراجعه به اسناد ومدارک مربوط به موضوع پژوهش انجام گردیده است .نتایج تحلیل توصیفی داده های پژوهش نشان می دهد که تربیت یکی از مباحث مورد توجه ادیان ومکاتب مختلف در طول قرون واعصار بوده است وتربیت دینی وقرآنی دارای شاخص ها، ویژگی ها ،مبانی ، اصول ، روشها وراهکارهای خاصی است که عمل به آموزه های دین مبین اسلام و قرآن، رفع کننده موانع و عوامل بازدارنده آن است . مطابق یافته های تحقیق برای تحقق تربیت دینی وقرآنی مطلوب ،اساتیدومعلمان وخانواده ها باید با اتخاذ شیوه های نوین واصیل، اولین و اثربخش ترین عامل در پیشبرد این امر مهم باشند.

همه تلاش‌های انبیاء و امامان معصوم(ع) این بوده است که زمینه‌های رشد و تعالی انسان را فراهم کرده و به عبارت دیگر انسان تربیت کنند. از دیدگاه اسلام و مکتب تشیّع بهترین راه تربیت انسان، پیروی از وحی الهی و سنّت معصومین علیه‌السلام است که این پژوهش سعی کرده قدمی هرچند کوچک در این راه بردارد. بنابراین هدف اصلی این تحقیق بررسی و تحلیل دیدگاههای تربیتی امام صادق(ع) و استنتاج اهداف و روش‌های تربیتی با استفاده از سیره، احادیث، روایات و دیگر آثار منسوب به ایشان می‌باشد. بر اساس هدف فوق، سوال‌های مطرح شده عبارتند از: 1-