مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

یکی از عناوین مهم در فلسفۀ دین معاصر معرفت‌شناسی دینی است. این موضوع بیشتر با رویکرد تحلیلی مورد بحث قرار گرفته است. البته با رجوع به فلسفه‌های قاره‌ای نیز تلاش شده دیدگاه‌های فیلسوفان در این خصوص استنباط شود. با رجوع به آثار متفکران در سنت ایرانی‌ـ اسلامی می‌توان این مبحث را به‌خوبی پی گرفت. در این مقاله با روش توصیفی‌ـ تحلیلی به آموزۀ تعلیم که یکی از مهم‌ترین مبانی معرفت‌شناسی دینی شیعۀ اسماعیلیه محسوب می‌شود پرداخته می‌شود. بین اسماعیلیه (باطنیه، تعلیمیه) و امامیه تفاوت بسیار است. اما در یکی از کلیدی‌ترین عقاید، یعنی باور به امام معصوم و تبعیت از او، اشتراک نظر دارند. واکاوی نظریۀ تعلیم و نقدهایی که بدان وارد است می‌تواند به فهم بهتر نظریۀ امامت نزد امامیه مددرسان باشد. همچنین برای فهم معرفت‌شناسی دینی اسماعیلیه فهم آموزۀ تعلیم اهمیتی اساسی دارد. مسئلۀ این پژوهش واکاوی نقد غزالی بر آموزۀ تعلیم است.

ترجمه ماشینی: متخصصان مطالعات اسلامی عملاً هیچ علاقه ای به حوزه تأثیرگذار در حال ظهور علوم شناختی دین (CSR) نشان نداده اند. مقاله حاضر با در نظر گرفتن اینکه چگونه می توان از بینش های CSR برای مفهوم سازی مجدد الهیات کلاسیک اسلامی استفاده کرد، به این مشکل می پردازد. این مقاله به تحلیل تعدادی از موضوعات کلامی از جمله جبر و قرآن مجرد می پردازد. با این حال، بر پنج ادعای كلیدی كلامی اسلامی متمركز است، یعنی (1) خدا یك علت اولی است كه جهان را به وجود می آورد. (2) خدا فاقد بدن انسان نما است. (3) می توان مستقل از کتاب مقدس از طریق فطرت و عقل انسان به معرفتی نسبت به خدا دست یافت. (4) خداوند منفعت و ضرر دارد و بدین وسیله انسانها را پاداش و کیفر و آزمایش و برکت می دهد. و (5) نبوت وجود دارد و با معجزات ثابت می شود. در تحلیل مباحث کلامی پیشین، این مقاله از زبان عربی استفاده کرده است.

ترجمه ماشینی: متخصصان مطالعات اسلامی عملاً هیچ علاقه ای به تأثیرگذار و سریع نداشته اند حوزه در حال توسعه علوم شناختی دین (CSR). مقاله حاضر به دنبال برای رسیدگی به این مشکل با در نظر گرفتن اینکه چگونه بینش از CSR می تواند به طور سیستماتیک باشد برای بازمفهومی الهیات، حقوق، تعلیم و تربیت و عرفان اسلامی استفاده شد. مقاله تمرکز بر آنچه احتمالاً تأثیرگذارترین و جاافتاده‌ترین ایده CSR است. برای مثال، که دین ارتباط نزدیکی با توانایی تکامل یافته «تفکر فکری» دارد (به عنوان مثال، «نظریه ماژول ذهن»). استدلال می شود که الهیات اسلامی از ذهن خوانی متمرکز بر آن استفاده می کند وقایع و اشیاء در جهان هستی، شریعت اسلامی و تعلیم و تربیت از ذهن خوانی استفاده می کنند تمرکز بر متون کتاب مقدس و اعمال تجسم یافته است و عرفان اسلامی را به کار می گیرد ذهن خوانی متمرکز بر تجربیات روانشناختی مقاله این ایده ها را توسعه می دهد از طریق تحلیل نوشته های عربی زبان ابوحامد غزالی معروف متکلم، فقیه و عارف اسلامی قرون وسطی.

پژوهش‌های فلسفی، در میان اندیشمندان اسلامی معاصر جایگاه ویژه‌ای دارد و دفاع عقلانی از بنیان‌های نظری دین در گروِ آن است. بی‌تردید در صورتی حکمت‌پژوهی در این راستا قرین توفیق می‌شود که روش‌مند بوده و براساس عیار پژوهش در این حوزه علمی باشد. آیت‌الله مصباح یزدی ـ فیلسوف برجسته دوران معاصر جهان اسلام ـ در آثار گفتاری و نوشتاریِ فلسفیِ خویش، روشی بدیع و کارآمد را در پژوهش‌های حِکمی به‌کار گرفته است. در این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی با تأکید بر اثر برجسته فلسفیِ آیت‌الله مصباح یزدی (کتاب «آموزش فلسفه»)، به بررسی روش‌ ایشان در حکمت‌پژوهی می‌پردازیم. براساس یافته‌های پژوهش، مراحل حکمت‌پژوهیِ روش‌مند بدین شرح است: توجه به خلأها یا بن‌بست‌ها در مباحث فلسفی غرب، تبارشناسی مسأله، بررسی پیشینه، فهم، تقریر و تحلیل دقیق مسأله، بررسی دیدگاه‌های مطرح و یا قابل طرح درباره مسأله، توجه به لوازم دیدگاه‌ها، توجه به فایده بحث، تقریر دقیق دیدگاه رقیب و ادله آن، توجه به خاستگاه نظریه، نقد و بررسی دیدگاه رقیب و ادله آن، ارائه دلیل معتبر برای دیدگاه برگزیده، پاسخ‌گویی به نقدهای مطرح و یا قابل طرح درباره ادله دیدگاه برگزیده، پاسخ‌گویی به شبهات مربوط، ملاحظه نتیجه، رعایت سیر تدریجی طرح و تحلیل عمیق فلسفی به‌صورت منظومه‌ و تطبیق قواعد کلی بر مسائل علومِ دیگر.

مسئله تأثیر شیاطین در معرفت دینی، از مسائلی است که خاستگاه قرآنی دارد. پژوهش پیش رو تلاش دارد با روش توصیفی تحلیلی و به شیوه کتابخانه‌ای، تأثیرات شیاطین در کسب معرفت دینی از منظرآیات قرآن را با تأکید بر آرای علامه طباطبایی، کیفیت و کمیت سنجی نموده و گستره آن را بیان نماید؛ یافته‌های پژوهش حاکی است شیطان با ایجاد غفلت و تضعیف عقل، تلاش دارد انسان را از کسب معرفت دینی بازنماید و با زینت بخشی به پندار و کردار، انحراف در معرفت دینی او ایجاد کند. نتیجتا انسان با پیروی محض از هوای نفس و دلبستگی به دنیا، در معارف دینی دچار گسست می‌شود و شیطان بر او تسلط کامل یابد. بدین ترتیب تلاش شیطان در زوال معرفت دینی محقق می‌شود. در چنین مرحله‌ای انسان به تکذیب آیات الهی می‌پردازد.

این کتاب مجموعه ای از رسائل به نام حدود از جابر بن حیان، الکندی، الخوارزمی، شیخ رئیس ابن سینا و امام غزالی است.

این مقاله به بیان چهار نظریة معروف دربارة «چگونگی علم خداوند به آفریدگان پیش از آفرینش» و طرح نقاط ضعف و قوت هر کدام از آنها پرداخته است. این نظریه‌ها عبارتند از: (1) نظریة مشائیان که علم پیشین حق به موجودات را، حصولی و تفصیلی و خارج از ذات حق می‌دانستند؛ (2) نظریة شیخ اشراق که علم پیشین حق را اجمالی می‌داند؛ (3) نظریة ابتدایی ملاصدرا که علم حضوری حق‌تعالی به ذات خود را، مستلزم علم حضوری به موجودات پیش از آفرینش آنها می‌داند؛ (4) نظریة نهایی ملاصدرا که علم پیشین حق‌تعالی به موجودات را، حصولی، تفصیلی و در عین حال عین ذات پرودگار می‌داند. نویسندة این نوشتار، با بیان ضعف‌های سه نظریه اول، نظریة چهارم یعنی نظریة نهایی ملاصدرا را برئ از تمام آن اشکال‌ها می‌داند و به عنوان نظریة خود برمی‌گزیند.

چکیده ماشینی: ابوالحجاج یوسف بن. محمد بن طوملس (الحقیق بن ثلموس، متوفی 620/1223) فیلسوف، پزشک و شاگرد مستقیم ابن رشد (آوروئس، متوفی 595/1198) بود که در ربع اعراش و ربع معقول به علوم عقلی می زیست و عمل می کرد. قرن بعد از مرگ معلمش. ابن طوملوس تنها شاگرد ابن رشد نبود که به کار منطقی پرداخت، بلکه یکی از دهها شاگردی بود که معتقد بود مرگ فرضی همزمان فلسفه دومی «به شدت مبالغه آمیز» است. خلاصه ای از منطق ابن طملس (المختصر فی المنطیق) به عنوان دریچه ای ارزشمند به عمل منطق در قرن سیزدهم اندلس و مغرب، تمام بخش های «ارغنون منبسط» را پوشش می دهد، همانطور که از آن زمان شناخته شد. فارابی (متوفی 339/951). مجلد حاضر، نسخه کامل عربی انتقادی این اثر را با مقدمه، یادداشت‌ها و فهرست‌های انگلیسی و عربی ارائه می‌کند.

فارابی و ابن‌سینا در شمار برجسته‌ترین و نام‌ آشناترین فیلسوفان مشایی در عرصة مباحث فلسفی و عقلی‌اند، بنیان‌های فکری نظام فلسفی مشائی در جهان اسلام براساس مبانی عقلی و اندیشه‌های فلسفی این دو فیلسوف بزرگ بنا نهاده شده است، نوع نگرش دو فیلسوف به حکمت عملی زمینه‌ساز پرسش‌ها و تردیدهایی در این‌باره شده است، تا آنجا که برخی چنین پنداشته‌اند که پی‌جویی از مسائل حکمت عملی دغدغة ابن‌سینا نبوده است، مقالة حاضر کوشیده است با ارائه و ارزیابی دیدگاه فارابی و ابن‌سینا دربارة حکمت عملی تبیین نماید که ابن‌سینا افزون بر مبادی اساسی حکمت عملی که در آن اندیشه‌ای یکسان با فارابی دارد، صناعت شارعه را نیز مبدأ برای شاخه‌های سه‌گانه اخلاق، تدبیر منزل و سیاست‌مدن به شمار آورده است و دیدگاه متفاوت ابن‌سینا از فارابی دربارة مسائل حکمت عملی برخاسته از این است که او گزاره‌های اخلاقی را در شمار آراء محمود و شهرت می‌داند، درحالی که فارابی گزاره‌های اخلاقی را قضایای عقلی و برهانی می‌داند.