جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

یکی از ارکان مهم حکومت مهدوی، اجرای عدالت در همه شاخه‌های فردی و اجتماعی است. در حوزه عدالت قضایی که از ابعاد مهم عدالت اجتماعی است، کاربرد علم غیب امام در امر قضاوت، موافقان و مخالفانی دارد که موافقان این دیدگاه، بر اساس برخی روایات در منابع شیعی، با توجیه سندی این دسته از روایات و عدم توجه به دلالت آنها، درصدد اثبات این دیدگاه هستند، این در حالی است اولاً غالب این روایات از ضعف سندی و ناتمامی دلالی رنج می‌برند، ثانیاً دلایل عقلی ادعای موافقان ناکارآمد هست. از آن‌جا که در معارف اعتقادی، محوریت اثبات با دلایل عقلی است، در این‌جا این پرسش مطرح می‌شود که آیا دلایل عقلی کافی برای اثبات دیدگاه مخالفان و رد دیدگاه موافقان وجود دارد؟ مقاله حاضر سعی دارد برای اولین بار تمام ادله عقلی مثبت دیدگاه مخالفان کاربرد علم غیب را ارائه و در جهت اثبات این دیدگاه تحلیل کند. البته این دیدگاه مؤید به شواهد تاریخی و ادله نقلی معتبر نیز است.

تحلیل وجود امام در میان پارادایم¬های فکری و معرفتی تشیع، نقشی اساسی درحوزه مطالعات دینی عهده¬دار است. تحلیل جامع، خرد ورزانه و اندیشه¬ورانه، ساحت¬های گوناگون مسئله امامت، می¬تواند روی¬آوردهای هنجاری و معرفت شناختی متعددی را به ارمغان آورد. دراین میان، «ضرورت وجود امام از سوی خدا»، به¬عنوان ضرورتی عقلی در تفکر غالب مکتب امامیه، تحلیلی نظام مند و منطقی را می¬طلبد. این نوشتار، مقوله ضرورت وجود امام را با رویکرد عقلی و برهانی، با محوریت اندیشه و آثار استاد جوادی آملی در قالب براهین و ادله مختلف تبیین و تحلیل کرده است. «برهان لطف»، «برهان علت غایی»، «حفظ نظام اجتماعی»، «قاعده امکان اشرف»، «قاعده الواحد»؛ و «برهان مظهر جامع» از اهم براهین عقلی بر ضرورت وجود امام به‌حساب می‌آیند که هر یک در صدد ارائه تصویری روشن از یکی از ساحت های مسئله امامت است. هر کدام از براهین پنج گانه مذکور، به صورت مورد پژوهانه به ضرورت وجود امام از سوی خداوند متعال پرداخته و در مواردی اشکالات احتمالی را پاسخ گفته است.

به رغم کوشش عالمانه و خالصانه‌ای که در شناخت و شناساندن حضرت امام مهدی (عج) از سوی اشخاص و جریان‌های اسلامی صورت پذیرفته، همواره دام افراط و درّه تفریط به روی این موضوع گسترده گشوده بوده، هست و خواهد بود؛ و تنها کسانی از مضلّه افراط و ضلالت تفریط نجات یافته‌اند، که توانسته‌اند به مستمسک امام‌شناسی واقعی تمسک جویند و از آن بهره‌مند شوند. در این میان اثری قویم از حضرت آیت الله العظمی جوادی آملی (دام‌عزّه) که به نام «امام مهدی (عج) موجود موعود» مزین است، با طرح مباحثی گرانبها در سه بخش و نُه فصل مطالبی همچون: امامت عام و خاص، شجره مبارک مهدی (عج)، مهدویت شخصی، حکمت و چرایی غیبت، حقیقت و آثار انتظار، انتظار ابعاد و تکالیف، از ظهور تا مدینه فاضله مهدوی (علیه‌السلام)، دولت کریمهٴ مهدوی و… را در اختیار مشتاقان آن حضرت قرار می‌دهد.

از آثار تفصیلی پیرامون زندگی، فضایل و مقامات حضرت مهدی (عج) و اطلاعات و اخبار مربوط به غیبت صغری و کبری، عصر ظهور، کرامات و معجزات حضرت مهدی و نحوه قیام و حکومت آن حضرت است که تحت عنوان بساط و عبقری نگارش یافته است. جلد پنجم به شرح احوال تشرف یافتگان و ملاقات کنندگان با حضرت مهدی اختصاص یافته و در آن اطلاعات متعددی راجع به زنان و مردان که در عصر امام حسن عسکری (ع) و ولادت و دوران کودکی حضرت مهدی را دیده‏اند سپس تشرف یافتگان عصر غیبت صغری و کبری و اسناد و اطلاعات مستقیم مؤلف از کسانی که به ملاقات حضرت نائل شده‏اند همراه داستانهای اخلاقی و موعظه ‏های انسان‏ساز مطرح شده است. در عبقری هفتم به بعد از بساط چهارم شرح احوال و داستان زندگی تشرف یافتگان به محضر حضرت مهدی (عج) و نیز مکاشفات، خواب‏های عالمان و شخصیتها نقل شده است. این کتاب گسترده مجموعه اطلاعات، داستانها و اخبار مربوط به ملاقات، ولادت، ظهور و غیبت و قیام حضرت مهدی و یاران و سفیران حضرت را گردآوری و تحلیل کرده است. بخشی از جلد ششم به کسانی اختصاص یافته که مهدی را ندیده اما به اثری از آثار وجودی و شخصی آن بزرگوار دست یافته‏اند و نیز تشرفات در رؤیا در داستانهای متعدد گزارش شده است.

کتاب به احوال شخصی و اثبات امام دوازدهم، حکایت ملاقات‌کنندگان و وظایف شیعیان نسبت به او در دوران غیبت می‌پردازد.

کتاب «الغیبة» اثر محمّد بن ابراهیم بن جعفر معروف به نعمانی، يکي از قدیمی‌ ترین کتب پیرامون امام دوازدهم شیعیان و مسائل مربوط به ظهور می‌ باشد که در سال ۳۴۲ هجری قمری در اوایل غیبت کبری به تالیف درآمد. نعمانی برای رفع شکی که پس از مرگ امام یازدهم شیعیان امام حسن عسکری میان ایشان افتاده بود، این کتاب را نوشت با این امید که به شیعیان ضرورت غیبت را ثابت کند. وی درباره انگیزه نوشتن این کتاب بیان می‌ کند: «من در جامعه می‌ دیدم شیعیان و علاقه‌ مندان به محمد و آل محمد صلوات الله علیهم اجمعین به گروه‌ های مختلفی تقسیم شده‌ اند و نسبت به امام زمان و ولی امر و حجت پروردگار خود سرگردان گشته‌ اند. پس از بررسی، دلیل آن را غیبت آن حضرت یافتم، چنان که رسول خدا و حضرت علی و ائمه معصومین نیز به آن اشاره نموده‌ اند؛ لذا به یاری خداوند بر آن شدم تا روایاتی که مشایخ بزرگ روایی از امیرالمؤمنین و ائمه معصومین درباره غیبت امام عصر روایت کرده‌ اند جمع‌ آوری نمایم. بسیاری از روایاتی که هم اکنون در اختیار من است را علمای اهل تسنن نیز روایت کرده‌ اند. البته روایات آنان در این باره بسیار گسترده‌ تر از روایاتی است که هم اکنون در اختیار من می‌ باشد.» نعمانی بیان می کند که که بیشتر شیعیان هم نسل وی درباره هویت امام حاضر یا تردید دارند یا در مورد غیبتش شک و تردید دارند.