جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این رساله به بررسی و تحلیل عصمت انبیاء در قرآن و عهدین با رویکرد کلامی شیعه می‌پردازد. هدف اصلی این تحقیق، اثبات این نکته است که عصمت نه تنها مختص به یک پیامبرخاص نیست، بلکه تمامی پیامبران از این ویژگی برخوردارند. این پژوهش به بررسی دلایل قرآنی و استدلال‌های متکلمین شیعه در حمایت از عصمت تمامی انبیاء الهی می پردازد وهمچنین به نظرات یهود درباره عصمت انبیاء پرداخته و انتقادهای موجود در متون عهدین را، از دیدگاه قرآن ومتکلمین شیعه مورد بررسی قرار می دهد، سپس به دیدگاه مسیحیت دراین زمینه پرداخته و پاسخ‌های قرآن وهمچنین کلامی شیعه، به انتقادات عهدین را بیان می کند. روش تحقیق شامل توصیفی-تحلیلی-تطبیقی- انتقادی است که به شناسایی نقاط قوت و ضعف استدلال‌های موجود در متون دینی می‌انجامد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که باور به عصمت تمام انبیاءالهی در قرآن و پاسخ‌های کلامی شیعه به انتقادات، اعتبار این ویژگی را تقویت می‌کند. نتیجه‌ اینکه، دریافت عصمت انبیاء الهی در قرآن، فهم بهتری از نقش هدایتی انبیاء را در رهبری نظری و عملی بشر ارائه می دهد این در حالی است که عدم پذیرش عصمت انبیاء الهی در عهدین، نقش هدایتی آنان را در دین پذیری مردم کم رنگ می کند.

پژوهش حاضر با عنوان «بازنگری در اصول و فروع دین اسلام در مذهب شیعه» با هدف بازتعریف مفهومی و ساختاری آموزه‌های بنیادین دینی در دو عرصه‌ی اعتقاد و عمل با تاکید بر آراء مذهب شیعه امامیه (اثنی عشریه) در این خصوص، به نگارش درآمده است. مسئله‌محوری این تحقیق در این نکته نهفته است که طبقه‌بندی‌های رایج از اصول و فروع دین، به‌ویژه در سنت شیعه امامیه، اغلب مبتنی بر رویکرد کلامی، تاریخی، سیاسی و بدون اتکا به معیاری جامع در تعیین «اصل» و «فرع» صورت گرفته است؛ به گونه‌ای که گاه میان اصل و فرع، و نیز میان ضروری و بنیادین، خلطی معرفتی به چشم می‌خورد. درواقع این تحقیق نشان می‌دهد که اصطلاحات مذکور از ثبات ذاتی برخوردار نبوده و در طول تاریخ، متناسب با نیازهای زمان و مقتضیات اجتماعی دچار تغییر و بازتعریف شده‌ است. لذا، این مفاهیم بیش از آنکه صرفاً بازتابی از آموزه‌های وحیانی با تکیه بر معناشناسی اصل و فرع باشند، محصول تعامل انسان با شرایط تاریخی و تفاسیر کلامی بوده‌اند. ازاین‌رو، این پایان‌نامه با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و رویکردی میان‌رشته‌ای (ترکیب منابع نقلی، عقلی، کلامی و تفسیری)، به بازبینی جدی مفاهیم «اصل» و «فرع» پرداخته و تلاش دارد نظامی دقیق‌تر و سازگارتر با مبانی دینی برای این تقسیم‌بندی ارائه دهد. در فصل نخست این پژوهش، مفهوم «اصل» و «فرع» در چارچوب‌های معنایی گوناگون تحلیل شده و سپس دیدگاه مکاتب برجسته کلامی اهل‌سنت درباره‌ی اصول و فروع دین اسلام، با در نظر گرفتن تطور تاریخی و تحول مفهومی این دو اصطلاح، مورد بررسی قرار گرفته است. فصل دوم به تحلیل آرای مکاتب مختلف شیعه، شامل زیدیه، اسماعیلیه، شیخیه و امامیه (اثنی‌عشریه)، در باب اصول و فروع دین اختصاص دارد؛ به‌ویژه با تمرکز بر مبانی کلامی و علل شکل‌گیری این تمایز در درون سنت شیعی. در فصل سوم، پس از تبیین منظومه‌ی اعتقادی امامیه، تلاش شده است با رویکردی معناشناختی و ساختاری به واژه‌ی «اصل» در مقام بنیان لایتغیر، عنصر هویتی و ستون فکری نظام دینی سه اصل اعتقادی بنیادین دین اسلام استخراج و بازتعریف گردد. این اصول عبارت‌اند از: الف) خداباوری توحیدی، به‌مثابه بنیاد هستی‌شناختی و متافیزیکی، و منشأ تمام باورهای دینی؛ ب) نبوت حضرت محمد (ص)، به‌عنوان واسطه‌ی دریافت و ابلاغ وحی، مرجع تشریع، و محور هدایت الاهی؛ ج) ایمان به معاد، در جایگاه غایت آفرینش، معیار عدل الهی، و محرک بنیادین رفتار انسانی. این اصول با تکیه بر تحلیل محتوای آیات قرآنی، روایات معتبر و استدلالات عقلانی، به‌مثابه ارکان غیرقابل تقلیل منظومه اعتقادی دین اسلام، بازشناسی و استوار گردیده‌اند. این اصول، ساختار درونی و معرفتی دین اسلام را بنیاد نهاده و بی‌وجود آنها، شریعت اسلامی مفهومی نخواهد داشت. در ادامه، فروع اعتقادی دین (مانند اعتقاد به کلام خدا بودن قرآن کریم، اعتقاد به امامت، عصمت، علم امام، رجعت، شفاعت و...) به‌عنوان آموزه‌هایی مهم ولی غیررکنی معرفی می‌گردند که از اصول اصلی تغذیه می‌کنند و بدون آنها، بنای دین فرو نمی‌ریزد، هرچند نقصان معرفتی و معنوی در پی دارد. در حوزه‌ی عمل نیز، با بررسی ساحت‌های عبادی، اخلاقی و اجتماعی دین، اصل فراگیر و بنیادین تقوا به‌عنوان نخستین اصل عملی شناسایی شده است؛ اصلی که جامع میان پرهیز از گناه، التزام عملی به وظایف، و حضور اخلاقی و معنوی در جامعه است. در امتداد آن و با توجه به تحلیل تطبیقی آیات و احادیث، شش اصل دیگر به‌عنوان اصول عملی دین اسلام معرفی شده‌اند: عدالت (به‌عنوان شاخص‌ نظام اجتماعی و اخلاقی)، صداقت (در تمام ابعداد یعنی در نیت، گفتار و کردار)، برّ و نیکوکاری (در روابط اجتماعی و کمک به خلق)، جهاد در راه خدا (در تمام ابعاد عقیدتی، نظامی و اخلاقی)، نماز (به‌مثابه نماد بندگی، ذکر و پیوند با خدا)، و صبر و استقامت (به‌عنوان پایه‌ی پایداری در راه حق). این اصول عملی، به‌سبب شمول، تداوم، فراگیری و عدم‌وابستگی به شرایط خاص، جایگاه بنیادین در ساختار دین یافته‌اند. در مقابل، اعمالی چون روزه، حج، خمس، زکات، و نیز آموزه‌هایی مانند تولّی و تبرّی، امر به معروف و نهی از منکر، هرچند واجب و حیاتی‌اند، اما به دلیل وابستگی به شرایط جسمانی، مالی، زمانی یا اجتماعی، در زمره‌ی فروع عملی قرار می‌گیرند. بنابراین، ملاک قرارگیری یک عمل در زمره اصول، جایگاه ساختاری، استمرار و شمول آن در نظام دینی است. در نهایت از رهگذر این تحلیل، ساختاری چهارگانه و تفکیک‌یافته از دین اسلام حاصل شده است: اصول اعتقادی: ارکان معرفتی دین که بدون آنها ایمان دینی ممکن نیست؛ فروع اعتقادی: آموزه‌های مهم، اما برگرفته از اصول، که در تبیین دین نقش دارند؛ اصول عملی: بنیان‌های کلان سلوک دیندارانه در سه بُعد عبادی، اخلاقی و اجتماعی؛ فروع عملی: احکام و مناسک مقیّد و مشروط که علی‌رغم اهمیت و وجوب، جایگاه بنیادین ندارند.

محمدعلی امیرمعزی در کتاب «راهنمای ربانی در تشیع نخستین» درباره سرمنشا عرفان در اسلام بحث می کند. امیر معزی، اسلام‌شناس در مدرسه علمیه عالی است. او یکی از دانشگاهیان برجسته در مطالعات تشیع اولیه دوازده امامی است. یکی از ادله اساسی امیر معزی این است که عقاید مافوق طبیعی و فوق عقلانی درباره ائمه دوازده گانه هسته اصلی تشیع دوازده امامی بوده است. این امر او را با این تعبیر رایج در تضاد قرار می دهد که این سنت عقلی به رهبری شخصیت هایی مانند شیخ مفید بود که این هسته را تشکیل می داد. این استدلال ابتدا در کتاب راهنمای الهی در تشیع اولیه مطرح شد و در آثار بعدی او ادامه یافت. این دیدگاه عموما در تقابل با دیدگاه های حسین مدرسی قرار دارد. به منظور ارائه درکی جدید از دیدگاه های اولیه شیعیان، دیدگاه امیر معزی با بازسازی مفهوم عقلانیت آغاز می شود. فهم متعارف اندیشه امامیه را کلامی عقلی شبیه معتزله می داند. امیر معزی معتقد است که این فرض، فهم روایات اولیه شیعی، به ویژه روایات عقل را که اغلب به عقل ترجمه می شود، مخدوش می کند. در روایات آمده است که عقل وسیله ای است که از طریق آن عقاید ائمه اطهار علیهم السلام فهمیده می شود. با این حال، عقل بعدها به دلیل تأثیرپذیری از فلسفه یونانی با عقلانیت یکی شد، اما در منابع اولیه، عقل بیشتر آن چیزی بود که او آن را «هیرو-هوش» می‌نامید. این «هوش هیرو» دارای چهار بعد است: کیهانی، اخلاقی- معرفت شناختی، معنوی و روحی.

هاینس‌هالم محقق آلمانی اهمیت سیاسی شیعیان در تحولات تاریخی ایران را موضوع نگارش اثری تحلیلی به نام تشیع(انتشارات ادیان) قرار داده و درصدد است تا ضمن آشنا‌کردن مخاطب با مبانی اعتقادی و تاریخی شیعیان نقش روحانیون شیعه را هم در تحولات سیاسی ایران پیگیری کند. به رغم آن که ده درصد از جمعیت قریب به یک میلیاردی مسلمانان در جهان امروز پیرو مذهب شیعه هستند‌، پیش از انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 به زحمت می‌توان در جهان افرادی را یافت که به تشیع توجه کافی کرده باشند‌. امروزه‌، آثار و نوشته‌های مربوط به تشیع خالی از حب و بغض نیست و بسیاری از این موارد باید از اصل آن پیراسته شود‌. ظهور ناگهانی علاقه به تشیع ناشی از رویدادهای سیاسی و بویژه ترس‌های حاصل از آن رویدادهاست‌؛ در نهایت سرزمین‌های اصلی شیعیان یعنی عراق‌، ایران و ناحیه نجد عربستان‌، مهم‌ترین سرزمین‌های تولید نفت خاورمیانه هم هستند‌. پویایی سیاسی اسلام شیعی اصولاً در خود آگاهی این مکتب به عنوان قهرمان مبارزه مستضعفان علیه مستکبران‌، ستمگران‌، مستبدان و استثمارگران از هر نوع آن نهفته است‌؛ مبارزه‌ای که درباره آن احادیث شیعی نه تنها یک سلسله مثال‌های بی‌پایان از تحمل رنج و قیام‌، بلکه مدینه فاضله‌ای از حکومت برحق حضرت مهدی(عج) امام غایب منتظر را که در جهان پر از جور و بیدادگری امروز‌، عدل و احسان خواهد گسترد، ارائه می‌دهند‌. بعد از آن‌که برای حل مسائل اجتماعی و اقتصادی ملل مسلمان‌، تجویزهایی بیرونی(از نوع سرمایه‌داری و سوسیالیستی) ناکام مانده و تمام جذابیت خود را از دست داده‌اند‌، سنتی مذهبی با قدمتی بیش از هزار سال‌، تفسیر و راه حلی برای کشمکش‌های اجتماعی کنونی ارائه می‌دهد. امروزه آیین شیعه در عرصه جهانی و به خصوص جهان اسلام به عنوان مذهبی تاثیرگذار شناخته می‌شود که تاثیر عمیقی بر تحولات سیاسی اجتماعی‌، فکری و فرهنگی مسلمانان گذاشته است‌. به همین دلیل‌، این مذهب مورد توجه بسیاری از محققان و پژوهشگران در سراسر جهان قرار گرفته و روند نگارش مقاله و کتاب در این موضوع در دهه‌های اخیر به خصوص پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران روبه فزونی است‌. کتاب تشیع نوشته «دکتر‌هاینس‌هالم» از جمله این آثار است که به زبان فارسی هم ترجمه شده است‌. بی تردید یکی از پرسش‌هایی که غالبا در ذهن دانشجویان و اشخاص علاقه مند به شناخت بیشتر درباره اسلام به وجود می‌آید‌، این پرسش بنیادی است که تفاوت میان شیعه و سنی چیست؟ هدفی که این کتاب دنبال می‌کند نه فقط پاسخ دادن به این سئوال‌، بلکه ارائه طیفی گسترده از عقاید موجود در میان فرقه‌های شیعه است‌. نقل قول‌هایی که در این کتاب از قرآن شده برگرفته از ترجمه انگلیسی آن به کوشش «مارمادیوک پیکتا»(محل نشر: لندن، تاریخ انتشار: 1957) است‌. کتاب در پنج بخش «منشأ شیعه‌، امامیه یا شیعه دوازده امامی‌، شیعه غالی‌، اسماعیلیه یا شیعیان هفت امامی و زیدیه» به موضوع مذکور می‌پردازد. بی‌تردید یکی از بخش‌هایی که می‌توانست با دقت بیشتری مورد توجه قرار گیرد، سرفصل روحانیت شیعی و سلسله پهلوی(1399 – 1344 ق) از بخش دوم کتاب است. از دیدگاه ‌هاینس‌هالم انقلاب مشروطیت و جنگ داخلی توام با نفوذ فزاینده روسیه و بریتانیای کبیر طی جنگ جهانی اول سبب ضعف حکومت قاجاریه و تقویت نیروهای جدایی طلب در ایران شد‌. تجزیه قریب الوقوع ایران سبب شد نیروهای ملی‌گرا وارد مبارزه شوند و ضیاء الدین طباطبایی روزنامه‌نگار با پشتیبانی قزاق کلنل رضاخان که از قزوین به تهران آمده و پایتخت را به اشغال خود درآوردند. سپس رضاخان در کابینه طباطبایی وزیر جنگ و سردار سپه شد‌. او با الهام از نمونه ترکیه نوین به رهبری آتاتورک، کوشید که در ایران یک جمهوری غیر روحانی ایجاد کند‌، اما با مقاومت علما طرح‌های خود را تغییر داد. نویسنده سپس به ترک نجف و کربلا از سوی مجتهدان به علت آشوب‌گری‌های ضد انگلیسی و عزیمت به قم اشاره دارد و این‌که رضاخان به ملاقات آنان در این شهر رفته تا آن‌ها را متقاعد سازد که سعی ندارد یک جمهوری به تقلید از جمهوری ترکیه ایجاد کند: «رشته قوانینی قبلا در دوران نخست وزیری رضا خان به تصویب رسیده بود و امتیازات پیشین علما را تا حد زیادی کاهش داده بود، با این قوانین علما نه فقط بخش زیادی از نفوذ اجتماعی خود را از دست دادند، بلکه از یکی از مهم‌ترین منابع درآمد خود که حق‌الثبت بود‌، محروم شدند». اما همزمان نویسنده به تلاش رضاشاه برای تنظیم برنامه تحصیلات دینی‌، تاسیس دانشگاه الهیات در دانشگاه تهران‌، ایجاد قوانینی در رابطه با پوشیدن لباس به تقلید از نمونه آتاتورک‌، ممنوعیت پوشیدن چادر برای زنان‌، تلاش برای توقف حرکت دستجات عمومی و زنجیرزنی و نوحه‌خوانی در ماه محرم اشاره، و نتیجه گیری نموده است: «سیاست‌های رضا شاه با مقاومت یکپارچه و نیرومند روحانیون مواجه نشد و صرفا مخالفت‌های افرادی همچون مدرس و یا وعظ غضب آلود آیت‌الله بافقی علیه زنان درباری که بدون پوشیدن چادر به زیارت حرم معصومه(س) رفتند‌، دیده شد». وی سپس به نقش آیت‌الله حائری در پیشبرد اهداف مجتهدان شیعه در ایران اشاره می‌کند‌. از نگاه وی نتیجه اقدام او بود که مهم‌ترین حوزه علمیه شیعیان دوازده امامی ایران در شهر قم تاسیس شد و بر اثر فعالیت خستگی ناپذیرش این شهر دارای چندین مدرسه‌، یک کتابخانه‌، بیمارستان‌، زائر سرا و مقبره‌هایی شد‌. آیت‌الله حائری وارد سیاست نشد و مانند شاگرد و جانشین خود آیت‌الله بروجردی مظهر نوع سنتی یک عالم بود که در نظرش تمام امور دنیوی کراهت‌آمیز بود و حتی المقدور باید از آن دوری می‌شد. این پرهیز سیاسی علمای برجسته مسلمان دنبال کردن سیاست‌های تمرکز بخشی و غیر دینی کردن حکومت را برای شاه آسان تر می‌کرد. نویسنده سپس به تلاش آیت‌الله حسین علی طباطبایی بروجردی و دعوت ایشان از دو هزار تن از علما در مدرسه فیضیه قم و دعوت از آنها مبنی بر این که به هیچ حزبی نپیوندند و در امور سیاسی دخالت نکنند‌، اشاره و سپس ادعا می‌کند علما به سبب افکار آزاداندیشانه جبهه ملی و همکاری‌اش با جناح چپ، به آن بدگمان بودند و زمانی که مصدق در سال 1331 شمسی قانونی مربوط به حق رای بانوان تهیه کرد‌. مخالفت مجتهدان برجسته‌، شامل آیت بروجردی‌، سبب شکست این طرح شد‌. مولف هیچ اشاره‌ای به دلیل این اقدام روحانیت نکرده است‌. این درحالی است که روحانیت تا این زمان پشتیبان اصلی دولت ملی بودند‌. درواقع خطر برآمدن حزب توده که از یک سو با قدرت نمایی توده‌ای و از طرف دیگر با میدان دادن دولت ملی با آنان همراه بود‌. این ترس یا توهم را پدید آورد که بزودی کمونیست‌ها حکومت را به دست خواهند گرفت‌. فرار شاه و تهدید برخی از اعضای جبهه ملی به ویژه دکتر فاطمی برای از میان بردن سلطنت‌، به نوعی موید این مسئله تلقی شد‌. همه این‌ها فضایی را ایجاد کرد که طیفی از مذهبی‌ها و روحانیون ساکت بمانند‌. هرچند نویسنده خود اذعان دارد که نمی‌توان تجزیه و تحلیل علل گوناگون سیاسی‌، اقتصادی و اجتماعی انقلاب اسلامی در ایران را بطور کامل مطرح ساخت، اما تاکید دارد که روحانیت شیعه در ایران تحول ناگهانی و نقش عمده‌ای داشت و عاقبت تصور خود درباره حکومت الهی مطلق را به اجرا درآورد‌. نیروی محرکه این حادثه امام خمینی(ره) بود‌. ایشان مانند تقریباً تمام مجتهدان جناح طرفدار اصلاحات‌، تحصیلات خویش را منحصرا مرهون حوزه‌های علمیه روحانیت شیعی بود‌. ایشان در سال 1364ق‌، برای نخستین بار عقایدش را در نوشته‌ای مطرح و به صورتی انتقادی‌، اندیشه‌های ضدروحانی احمد کسروی و در نتیجه سیاست‌های غیر مذهبی رضا شاه را رد کرد‌. مهم‌ترین اثر امام خمینی(ره) با عنوان «حکومت اسلامی» در نجف انتشار یافت. این رساله براساس دو سخنرانی ایشان بود که شاگردانش به رشته تحریر درآوردند و رهبر انقلاب در آن کتاب بی دینی پادشاهان را آشکار و حکومت الهی آینده یعنی جمهوری اسلامی را پیش بینی کرد‌. ایشان و پیروانش موفق شدند به تدریج جمهوری اسلامی ایران را چنان که مورد نظر امام (ره) بود، تاسیس کنند‌. دلیل عمده توفیق آیت‌الله را مسلما باید در این حقیقت جستجو کرد که وی تنها فردی بود که توانست توده‌های عظیم مردم را بسیج و هدایت کند. نویسنده در بخشی از سرفصل « روحانیت شیعی و سلسله پهلوی» نقش دکتر شریعتی را مورد بررسی قرار داده و نتیجه گیری نموده است: «کوشش قابل توجه در مجامع اندیشمندان غیر روحانی به منظور نوین سازی سنت شیعی و مناسب‌تر کردن آن به چشم می‌خورد‌. کانون این فعالیت‌ها حسینیه ارشاد بود‌. محلی که به منظور ادای احترام به امام حسین(ع) در تهران بنا شده بود‌. دکتر علی شریعتی خیلی زود با سخنرانی‌ها و کتاب‌های خود در جمع این اندیشمندان مقامی برجسته یافت‌. او دانشمندی دینی و جامعه شناسی دارای گواهینامه دکتری از دانشگاه سوربن بود که اندیشه‌هایش نه فقط از تجدد گرایانی اسلامی چون اسد آبادی‌، محمدعبده‌ و محمد اقبال‌، بلکه کارل مارکس و ماکس وبر‌، سارتر‌، هربرت مارکوزه و فانون متاثر بود». شریعتی متقاعد شده بود در یک جامعه شیعی سنتی هرگونه کوششی برای رهایی مردم ناموفق خواهد بود مگر آن که نمادها و ارزش‌های‌های شیعی محترم شمرده شود‌. نوشته‌های او تا حد زیادی مورد توجه اندیشمندان ایران خاصه دانشجویان بود‌. اما انقلاب اسلامی ایران تفکرات او را که متاثر از اندیشه‌های غربی بود‌، در اندک زمانی پشت سر گذاشت‌.(منبع: محمود فاضلی/همشهری)

کتاب جغرافیای تاریخی و انسانی شیعه در جهان اسلام که در سال هزار و سیصد و هفتاد و یک چاپ شده می باشد. این اثر توسط رسول جعفریان نوشته شده است.که انتشارات آن انصاریان می باشد. با جلد شومیز منتشر شده است. هم اکنون گفته شده که در حجاز بعضی از قبائل شیعی در بعضی از منطقه ای کوهستانی سرنوشت داشته اند. شیعیانی همچنان در مدینه منوره وجود داشته اند.جزیره العرب از منطقه ی می باشند که دورانی تشیع در آن وسیع بوده می باشد. در قرون نخست و دوم هجری ائمه شیعه در مدینه سرنوش می کرده و این خود توانسته است و سبب و موجب بر حضور تشیع امامی در این سرزمین است. زیدیان همچنان که در سال صد و چهل و پنج هجری در مدینه قیام نموده اند و نمونه دیگری از حاضر بودن اندیشه ی شیعی زیدی در مدینه می باشند. در این بین زیادترین نفوذ را زیدی ها داشته اند که در حجاز و نقطه های گوناگون شورشهای مسلحانه ای به مسیز انداخته می باشد. تشیع در حرمین هم اکنون به طور گرایش زیدی به جای مانده است. برای خرید کتاب جغرافیای تاریخی و انسانی شیعه در جهان اسلام با ما تماس بگیرید.

پژوهشی در مورد میزان پراکندگی شیعه در نقاط مختلف دنیا و وضعیت شیعیان در نقاط مختلف جهان است. در ابتدی این نوشتار کلیاتی از ژئوپلتیک شیعه در جهان و منطقه خاورمیانه ارایه شده و پس از آن جمعیت شیعیان در آسیا، اروپا، اوراسیا، آفریقا و آمریکا و نیز وضعیت آنان در این مناطق مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. نویسنده به تفکیک کشورهای مختلف در قاره‌های نامبرده شده، به بیان وضعیت شیعیان در این کشورها و جمعیت آن‌ها پرداخته و ابعادی از فعالیت مذهبی، آزادی‌های مدنی، رعایت حقوق اجتماعی و میزان آزادی در فعالیت‌های علمی و فرهنگی شیعیان در این کشورها گزارش شده و فراز و نشیب‌های زندگی آنان مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

تشيع و تصوف تا آغاز سده دوازدهم هجری، از آثار استاد کامل مصطفی شیبی (متولد 1927 م.) است که آن را استاد علیرضا ذکاوتی قراگزلو (متولد همدان 1322 ش.) از عربی به فارسی به‌صورت روان و شیوا ترجمه کرده است. در این اثر، ثمرات ارتباط تشیع و تصوف تا قرن دوازدهم هجری بررسی شده است. تشیع و تصوف همواره با تاریخ اجتماعی ایران بعد از اسلام ارتباطی ناگسستنی داشته‌اند. در این کتاب به نکات بسیار ارزشمند و روشنگری برای تحلیل ارتباط متقابل تشیع و تصوف تا آغاز سده دوازدهم هجری پرداخته شده و سعی گردیده تا تصویری روشن و واقعی از این ارتباط ارائه شود. شایان ذکر است در مواردی که مؤلف به علت عدم اطلاع یا عدم دسترسی به منابع مورد وثوق موضوع مهمی را ناگفته گذاشته است، مترجم با اشاره‌ای مختصر و ارائه منابع لازم، سعی در جبران این نقیصه نموده است. مترجم همچنین با افزودن توضیحات ضروری به حواشی مفصل کتاب، برارزش متن افزوده و باهامات محتمل متن را زدوده است. در كتاب حاضر، از منظرهای متفاوت به موضوع تصوف پرداخته و تاریخ تصوف عمدتا براساس تقسیم‌بندی جغرافیایی روشن‌شده است. كتاب متشكل از 14 بخش است كه در آنها سلسله‌ها و فرقه‌های صوفیانه نیز معرفی و هم‌چنین گرایش‌هایی از موافقت‌ و مخالفت با تصوف در سیر پرپیچ و خم و گاه مبهم آن بیان می‌شود.

تشيع در مسير تاريخ، ترجمه فارسى كتاب «The Origins and arly Development of Shia Islam»، کتابی است درباره روند شکل‌‌گیری شیعه تا دوره امام صادق(ع) اثر سید حسین محمد جعفری به زبان انگلیسی كه ترجمه فارسی آن توسط سید محمد تقی آیت اللهی انجام گرفته است. بنابر آنچه در کتاب آمده است، ماجرای سقیفه عامل جدایی مسلمانان بوده و نخستین هسته شیعیان علی(ع) را کسانی تشکیل دادند که به همراه او از بیعت با ابوبکر خودداری می‌کردند. نویسنده، فاصله زمانی رویداد سقیفه (۱۱ق) تا انتخاب عثمان بن عفان به خلافت (۲۴ ق) را نخستین دوره شکل‌گیری تشیع می‌داند و معتقد است مرحله دوم تکوین تشیع با شهادت امام حسین(ع) آغاز شده است. او هم‌چنین دوران خلافت عثمان تا شهادت حضرت علی(ع) را نقطه عطف تاریخ تشیع می‌داند و بر آن است صلح امام حسن(ع) نیز نتایج درازمدتی در تکوین مکتب تشیع داشته است. به باور نویسنده، مکتب فقهی تشیع از زمان امام محمد باقر(ع) شکل گرفت و شیعیان تا پیش از آن در مسائل فقهی با اهل سنت تفاوت چندانی نداشتند. این کتاب به زبان‌های اردو و فارسی ترجمه شده است. نویسنده، تلاش كرده است فقط با تكيه بر منابع تاريخى قديمى، تاريخ تشيع را تحليل كند. كتاب با مقدمه مترجم، پيشگفتار و متن در ۱۱ فصل تنظيم شده است.