مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

«ولایت فقیه»، گفتمان، نظریه و نظامى سیاسى است. این نظریه و نظام سیاسى در راستاى گفتمان سیاسى «امامت» شیعى قراردارد و در گستره مکتب اسلام و سیاست و رهبرى در نظریه و نظام سیاسى اسلامى موضوعیت و مشروعیت مى یابد. ارتقاى کارآمدى سیاسى و ملى، مهم‌ترین چالش نظریه و نظام سیاسى ولایت فقیه در حال حاضر مى باشد و تبیین و تحقق توسعه مادى، اقتصادى و ابزارى مدرنیستى توامان با تعادل سیاسى و اجتماعى و در جهت تعالى فرهنگى، معنوى و اخلاقى انسانى و الهى چشم انداز آن را تشکیل مى دهد. بازکاوى خاستگاه، جایگاه و نقش فلسفى سیاسى ولایت فقیه، در بازیافت شالوده ها و شالوده شناسى‌آن، به‌ویژه در نظریه سیاسى فارابى، خواجه نصیرالدین طوسى و ملاصدرا تا علامه نایینى و حضرت امام خمینى(ره)، راهگشا خواهد بود.

فیلسوفان مشایى با طبقه بندى علوم به دانش‌هاى حِکَمى و غیرحِکَمى، بخشى از دانش سیاسى را در زمره دانش‌هاى حِکَمى تحت عنوان «سیاست مدن» قرار داده‌اند و بخش دیگر آن را که ذیل دانش فقه قرار مى‌گرفت با نام «سیاسیات» جزو دانش‌هاى غیرحِکَمى جاى دادند. هر چند هر دو دسته دانش‌هاى فوق براى «رئیس اول» و «رؤساى افاضل» بیانگر یک حقیقت به دو شکل متفاوت بود ولى «رؤساى سنت» حقایق سیاسى را نه براساس قواعد عقل که به وسیله قواعد زبان‌شناسى به دست مى‌آوردند؛ از این رو فرآیند سیاسى در مدینه‌هاى رئیس اول و رؤساى افاضل با آنچه در مدینه‌هاى سنت جارى بود تفاوت مى‌یافت، هر چند همه این مدینه‌ها فاضله تلقى مى‌شدند. فیلسوفان مشایى با تأسیس اصل «سعادت» زندگى سیاسى را بر اساس آن و نه «اصالت فرد» یا «اصالت جمع» یا «اصالت گروه» تحلیل مى‌کردند. طبقه بندى جوامع به فاضله و غیرفاضله و دسته بندى‌هاى درونى هر یک از آنها بر همین اساس انجام مى‌گرفت. «اصالت سعادت» براى آنها زوج مفهومى «سعادت حقیقى» و «سعادت پندارى» را فراهم مى‌آورد. این اصل همچنین در کاربردى تجویزى، آرمانشهر حیات سیاسى را ترسیم مى‌کرد.

آنچه مى‌خوانید چکیده‌اى از نشست علمى گروه علوم سیاسى پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسى پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى، با حضور دکتر عصاریان‌نژاد است که توسط آقاى مهدى صفرزاده بازنویسى و ویرایش شده است.

مباحث حاضر چکیده نشست علمى است که در قالب سلسله نشست‌هاى تحلیل مسایل سیاسى روز در گروه علوم سیاسى پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسى پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى در تاریخ 26/8/1384 برگزار گردیده است. ویرایش و بازنویسى متن حاضر توسط آقاى مهدى صفرزاده انجام شده است. از این‌که توفیق حضور در میان شما سروران و استادان محترم نصیبم شد، بسیار خوشحالم. چنین نشست‌هاى علمى، یک فرصت استثنایى به حساب مى‌آید؛ هم از این جهت که مخاطبان، با علاقه بحث‌ها را پى‌گیرى مى‌کنند و هم این‌که تبادل دیدگاه‌ها به افزایش آگاهى و معرفت انسان کمک خواهد کرد. از آن‌جا که موضوع سازمان تجارت جهانى، بسیار کلان و گسترده است و در فرصت کوتاه، ارائه چشم‌انداز کاملى از آن ممکن نیست، تلاش مى‌کنم تا بیشتر به محورها و سؤال‌هاى اصلى بپردازم. سازمان تجارت جهانى نهادى از نظام اقتصاد جهانى است، به تعبیر روشن‌تر، فرایند جهانى شدن ـ به‌عنوان تأثیرگذارترین فرایند تحولات جهانى ـ داراى نهادى به‌نام «تجارت» است و شناخت ماهیت سازمان تجارت جهانى بدون شناخت ساختار آن که همان فرایند جهانى شدن است، غیرممکن است.

میرداماد از فیلسوفان و متکلمان بنام شیعه در عصر صفوى است. آثار او را مى‌توان تبیین گر بسیارى از مقوله‌هاى بنیادین کلام شیعى تلقى کرد. در مقاله حاضر براى تبیین اندیشه‌هاى کلامى شیعه از دریچه آثار میرداماد، به بررسى موضوعاتى چون توحید، جبر و اختیار، نبوت و... مى‌پردازیم و آنها را به عنوان بنیادهاى کلام شیعى مورد امعان نظر قرار مى‌دهیم

پژوهش حاضر با هدف بیان مفهوم وسازوکارهاى تحقق عدالت اجتماعى تدوین شده است. در این پژوهش، نخست مفهوم عدالت ذیل چهار بُعد مورد بررسى قرار گرفته است تا تصویرى ملموس‌تر از عدالت حاصل آید وسپس سازوکارهاى تحقق عدالت اجتماعى با هدف تحقق ابعاد تعریف شده براى عدالت، علاوه بر سطح کارگزاران، در عرصه‌هاى سیاسى، اقتصادى و فرهنگى بحث شده است.

گرچه آزادى مطلوب همه آدمیان است و همه به نوعى علاقه دارند در زندگى فردى و جمعى خویش از آن بهره‌مند باشند، اما با همه مباحث انجام گرفته درباره آزادى، هنوز این مفهوم بار معنایى مبهمى دارد؛ به دیگر سخن، جامعه ما در طول یکصد سال اخیر نتوانسته است تکلیف خود را با مفاهیمى از قبیل آزادى روشن سازد. در واقع ابهام در مفاهیم و برداشت‌هاى خاصى که از آنها شده، در جامعه سر در گمى‌اى را به وجود آورده و مبناى رفتارها در جامعه مشخص نشده است. به طور قطع مى‌توان گفت منازعات حاضر در جامعه ما بر سر آزادى، ریشه در گذشته ما، و به ویژه در یکصد سال اخیر، دارد و هنوز درک روشنى از آزادى در میان نخبگان ما وجود ندارد. این وضعیت درباره آزادى سیاسى که «مادر آزادى‌ها» است روشن‌تر و برجسته‌تر است.

بى‏شک آیه‏الله سیدعبدالحسین لارى را مى‏توان یک مجتهد داراى اندیشه سیاسى با مبانى مشخص به شمار آورد. علاوه بر متن فتواى وجوب جهاد علیه انگلستان که صبغه سیاسى مشرب فقهى او را نشان مى‏دهد، پنج متن و رساله نیز از میان آثار قلمى متعدد او به بررسى مسائل و موضوعات سیاسى از منظر فقه شیعه اختصاص دارد، که یکى از این رساله‏ها به‏نام «آیات الظالمین» مى‏باشد. رساله «آیات الظالمین» در سال 1314 قمرى در شیراز با همت آقا محمدجواد صاحب خلف حاجى محمد باقر، طاب ثراه ـ در 78 صفحه به صورت سنگى به چاپ رسیده است. شیخ آقا بزرگ تهرانى در ذریعه (ج 1، ص 49 - 48) از این کتاب با نام «آیات النازلة فى ذمّ الظلم والجور» یاد کرده و نیز در نقباءالبشر (ج 3، ص 1049) به همین نام آن را ذکر کرده است. در «دوحه‏احمدیه» و «شجره طیبه» نیز این کتاب جزء فهرست آثار مؤلف ذکر شده است. «آیات‏الظالمین» به خط حسینعلى جهرمى‏نوشته شده است. شایان ذکر است که این کتاب ده سال پیش از انقلاب مشروطیت به طبع رسیده است.

امنیت از نیازهاى اساسى فرد و اجتماع است. در این مقاله سعى مى‌شود تا به موضوع امنیت در قرآن و ابعاد آن شامل عوامل ایجاد امنیت، تهدیدات امنیت و تعریف امنیت پرداخته شود. در ادامه مقاله به امنیت از بعد واحد امنیت و نیز انواع امنیت از حیث موضوع، محتوا و مفهوم پرداخته مى‌شود و در پایان مدل و الگوهاى امنیت مانند شهر امن و تشکیلات امن ارائه مى‌گردد.