مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

مشتمل است بر سلسله مباحث متفکر شهید مرتضی مطهری (1298-1358ش) در رابطه با موضوع و مسائل حکومت اسلامی، که در سال 1357ش در چند جلسه برای شاگردان خود ارائه کرده است.علت انتخاب این موضوع را باید تشدید نهضت اسلامی در آن ماه‌ها و احساس نیاز بیشتر به تبیین نظام حکومتی اسلام دانست. طرح استاد برای این بحث – چنان‌که از یادداشت‌های ایشان برمی‌آید - طرح گسترده و همه‌جانبه‌ای بوده، ولی به‌خاطر تقارن ایام با اوج‌گیری نهضت اسلامی و مسئولیت سنگین آن متفکر شهید در هدایت این نهضت و همراهی با امام خمینی(ره) و سپس شهادت آن بزرگ‌مرد، جلسات این درس ادامه نیافته است. بااین‌حال، همین مقدار بحث درباره حکومت اسلامی از آن اسلام‌شناس عظیم‌الشأن مغتنم است. البته در برخی آثار دیگر استاد مانند کتاب آینده انقلاب اسلامی ایران نیز مطالبی مرتبط با موضوع حکومت اسلامی هست که می‌تواند مکمل این مباحث باشد. این کتاب، نظر به اینکه ادامه جلسات چهارگانه مذکور مقدور نشده است، «مقدمه‌ای بر حکومت اسلامی» نام‌گذاری شده است‏.نویسنده بحث را با طرح پرسشی در رابطه با ماهیت حکومت اسلامی آغاز کرده است. او در آغاز چهار تعریف از حکومت به ‌دست می‌دهد: حکمرانی، مظهر اجرای قانون، مدیریت و مظهر ارشاد و هدایت جامعه. سپس ضرورت حکومت را مورد بررسی قرار می‌دهد. در ادامه با این فرض که حکومت برای هر جامعه‌ای یک امر ضروری است، به تبیین مسئله حق حاکمیت می‌پردازد؛ در این رابطه نیز به سه نظریه حق الهی، نظریه دموکراسی و نظریه افلاطون اشاره می‌کند‏.مقومات حکومت که هر حکومتی به آنها نیازمند است در بحث دوم مطرح شده است: دفاع از جامعه در برابر دشمن، حفظ امنیت داخلی، وضع قانون و نیز نقش‌های جدید حکومت چون آموزش‌وپرورش و فرهنگ و هنر‏.در انتهای کتاب تحت عنوان «یادداشت مسائل حکومت»، هفت مسئله تعریف و لزوم حکومت، حق حاکمیت، شکل و سیستم حکومت و ملاک مشروعیت آن و هدف حکومت به‌اختصار مطرح شده است

کتابی است کم‌حجم که سعی دارد به مقایسه دیدگاه‌های اسلام و مسیحیت در باب رابطه دین و سیاست بپردازد. مؤلف که از خاورشناسان معروف جهان است و تألیفات بی‌شماری درباره اسلام دارد، ابتدا با طرح این پرسش که آیا رابطه‌ای واقعی میان مذهب و سیاست وجود دارد یا نه؟ و اینکه هر کدام از مذهب و سیاست چه تعریف‌هایی دارند و آیا می‌توان تعریفی جامع و مانع از این دو پدیده به دست داد، بحث خود را آغاز می‌کند. سپس در ادامه به چگونگی برخورد این دو دین با پدیده‌های اجتماعی و سیاسی می‌پردازد و معتقد است که اختلاف سازمانی این دو دین از اختلاف وضع اجتماعی و سیاسی هر یک از آن‌ها به هنگام پیدایش و ظهور خود با آن‌ها روبرو بوده‌اند، سرچشمه گرفته است. از دیگر سو، مؤلف بر این باور است که این دو دین در اینکه به سازمان‌های سیاسی با نظر بی‌اعتباری می‌نگریسته‌اند، با یکدیگر اشتراکاتی دارند، اما در اینکه چگونه آن‌ها را بی‌اعتبار می‌دانسته‌اند، اختلاف نظر داشته‌اند. مؤلف در مباحث پایانی کتاب به وضعیت رویارویی این دو دین یه پدیده سیاست در جهان معاصر پرداخته و معتقد است که پیروان این دو دین قادرند با هم‌زیستی مسالمت‌آمیز با یکدیگر زندگی کنند و از مباحث تشنج‌برانگیز در این زمینه بپرهیزند.

این کتاب با موضوع حکومت دینی با استناد به آثار عمده‌ی فقهی در دو مکتب شیعه و سنی نگاشته شده و این مطالب را دربرمی‌گیرد: اصالت حاکمیت و سیادت در اسلام، دلایل وجوب برپایی حکومت اسلامی و نصب حاکم، شرط فقاهت حاکم، بیعت سیاسی، بیعت در سیره‌ی رسول خدا (ص)، ارکان شرایط بیعت، بیعت از دیدگاه فقهای اهل سنت، ولایت در عصر غیبت، نقد نظریه‌ی قرارداد اجتماعی، خطور کلی دولت اسلامی، شورا در قرآن و حدیث و سیره‌ی رسول خدا و اهل بیت (ع), احکام خمسه در شورا، اسلام و نصیحت، و نقش اسلام و نصیحت در تحکیم و حفظ پیوند.

فلسفه سیاسی ابن‌سینا دارای اصول و مؤلفه‌های منحصر به‌فردی است که به‌رغم نقش بی‌بدیل آن در تبیین فلسفه سیاسی اسلامی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. برای فهم و تبیین درست فلسفه سیاسی وی ضرورت دارد تا تمامی آثار وی بررسی شود. پژوهش حاضر، با روش توصیفی و تبیینی، به بررسی اصول و مؤلفه‌های فلسفه سیاسی ابن‌سینا پرداخته است. فلسفه سیاسی ابن‌سینا بر بستر بنیان‌های اساسی چون هستی‌شناسی، معرفت‎شناسی و انسان‌شناسی استوار است. ابن‌سینا در طرح فلسفه سیاسی خود منابع شناخت را متعدد می­داند و از روش­هایی چون، برهان، عقل، حس، تجربه و وحی یاری می­گیرد. توجه ویژه به رهبری جامعه، پیوند میان نبوت و سیاست، اصالت‌دادن به شریعت نسبت به سیاست و تبیین شیوه جانشینی نبی‏را می‌توان از مهم‌ترین شاخص‌های‌ فلسفه سیاسی وی به‌شمار آورد. ایشان راه نجات جامعه را استقرار نظام سیاسی عقلا‌نی برآمده از شریعت معرفی می­کند. او هیچ‌گاه واقعیت‌های خارج از ذهن را انکار نمی‌کند و تمامی حکومت‌های موجود را از نوع تغلبیه و مردود می­داند.

الملخص: أصبح من الضروري إهتمام الفلسفة بالمجال العملي لمجتمعاتنا العربية، والعمل على مقاربة قضاياها المطروحة في الوضع الراهن، وعلى رأسها المسألة السياسية التي لعبت دورا مهما في توجيه تاريخنا قديما وحديثا ولا تزال كذلك إلى غاية اليوم ، لكن على الفلسفة أن تنخرط في المقولات والخلفيات الثقافية لهذه المجتمعات، وتعمل على تفكيكها ونقدها والكشف عن محدوديتها ودورها في إعاقة إنتاج خطاب عقلاني حداثي في المجال السياسي بشكل يسمح بإعادة بناءه من جديد ليصبح متماشيا مع روح العصر المتشبع بقيم الحرية والعقلانية Abstract : It is necessary that philosophy gives importance to the practical field of the Arab societies, by working to approach the cultural issues according to its contexts and situations, such as the political issue, which plays an important role in guiding our ancient and modern history, and even nowadays. Whereas, the most important role of philosophy is to engage in the cultural statements and backgrounds of these societies in order to deconstruct and criticize its limitation and its role in impeding the production of modern rational discourse in the political field in a way that allows to rebuild it again, for the purpose to go hand in hand with the values of freedom, rationality and autonomy.