جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

الجاحظ ابوعثمان عمرو بن بحر بن محبوب کنانی لیثی است که در سال 160 هجری قمری / 775 میلادی در شهر بصره به دنیا آمد و در سال 255 هجری قمری / 868 میلادی در همان جا درگذشت. او به دلیل برآمدگی چشمانش به الجاحظ معروف بود. جاحظ به دلیل هوش و قدرت تفکر فوق العاده اش به یکی از بزرگترین ادیبان تبدیل شد. او در بصره که در آن زمان پر از ادیبان، نحویان و زبان شناسان بود، رشد کرد و در همه این زمینه ها نبوغ یافت. آثار جاحظ بزرگترین شاهد بر فرهنگ و عشق او به علم و دانش است، و به دلیل اینکه او به ادیبان دوره عباسی تعلق داشت، آثار او دایره المعارفی از دانش های پیشینیان و معاصرانش بود. جاحظ ه مانند دیگر ادیبان آن دوره، خطبه های امام علی (علیه السلام) را مطالعه میکرد ت ا بتواند از واژگان و کلمات ایشان ب هره برده و نوشته هایش را زیبا و عاری از خطاهای بلاغی کند و هر ترکیب ن ادرست را اصلاح کند. مطابق فرضیه مطالعه ما، دیدگاه جاحظ درباره امام علی (علیه السلام) به دو تجش تقسیم میشود: دیدگاه او درباره شخصیت امام علی (علیه السلام) و فضائل و سیره سیاسی و اجتماعی و دیدگاه های اعتقادی و کلامی ایشان. در این بجث از روش پژوهش، توصیفی-ثحلیلی و ترکیبی استفاده شده که هر دو را در بررسی نظر جاحظ درباره شخصیت امام علی (علیه السلام) به کار گرفته است، در فصل اول به زندگی جاحظ، رشد و تربیت او، و مدارسیکه در آنها ثجصیل کرده است، پرداخته ایم. در فصل دوم به زهد امام علی بن ابی طالب (علیه السلام) در دنیا، شجاعت او، فقه و بلاغت او، قضاوت او، حکمت و تدبیر و درستی نظر امام علی (علیه السلام) و رشد او در بیت نبوت پرداخته ایم. در فصل سوم به موضع و نظر جاحظ درباره سیاست امام علی (علیه السلام)، سیاست اداری او، و نظر جاحظ درباره سیره اجتماعی امام علی (علیه السلام) پرداخته ایم. در فصل چهارم و آخر، دیدگاه جاحظ درباره مسائل و آرای اعتقادی و کلامی امام علی بن ابی طالب (علیه السلام)، بهویژه در زمینه توحید، عدالت و امامت مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین با توصیف نتایج خود با تأکید بر چگونه بودن مسئله، به علاوه دنبال کردن دلایل آن و ثحلیل نظریات و مقایسه آنها، نتایج خود را اثبات کردهایم. و در پایان به برخی نتایج رسیدیم که عبارتند از: جاحظ نسبت به سیره امام علی بن ابی طالب موضع متناقضی دارد؛ از یک سو سخنان او را زیاد ذکر کرده و از سوی دیگر اهمیت آن را کاهش داده و برخی از آنها را ناقص بیان کرده است.

مصحف امام علی(ع) جزء اولین تألیفات دربردارنده آیات وحی و میراث فرهنگی مشترک مسلمانان، با اینکه علمای فریقین در صدر اسلام بر وجود، وبعضی ویژگی‌های آن اتفاق‌نظر داشتند، اما با گذشت زمان و احیاناً تأثیر تعصب‌های مذهبی، دیدگاه‌های نادری نسبت به آن بیان شده که جای بررسی وارزشیابی دارد. وجوب همگرایی در جوامع اسلامی به خصوص بین فرهیختگان فریقین با تبیین صحیح دیدگاههای آنان وبیان نقاط مشترک با محوریت رای مشهور علما شیعه واهل سنت ونقد آرا شاذ به ویژه از معاصرین در مورد مصحف امام علی بیانگر اهمیت بررسی تطیبیقی یکی از موضوعات مورد تمسک دشمنان اسلام واحیانا دوستان نا آگاه در ایجاد تشتت فکری واختلاف بین مسلمانان است. این تحقیق با بررسی توصیفی تحلیلی مصحف امام علی در منابع اصلی و آرای نخبگان فریقین امید وار است تصویری جامع از دیدگاه فریقین ارائه نماید، ویافته‌های تحقیق نشان می‌دهد اصل وجود مصحف امام علی در صدر اسلام و اشتمال آن برکل قرآنِ موجود، همراه با اضافاتی به‌عنوان تفسیر، مورد اتفاق فریقین است، وشبهاتی مانند: انکار وجود مصحف یا تلازم وجود مصحف با تحریف قران وغیر اینها ازنظر مشهور علما فریقین مردود است.

تا کنون پژوهش های دامنه داری پیرامون علم الهی امیرالمومنین علی × صورت گرفته است؛اما هنوز زوایای ناگفته بسیاری نزد محققان کلام اسلامی وجود دارد .آنچه در این وجیزه بررسی می شود نگاهی متفاوت به علم الهی ایشان است.زاویه ی متفاوت برگرفته از این مسأله است که چگونه می توان به شیوه برهانی وعقلی از رهگذر علم الهی دینی، امامت حضرت علی × را اثبات نمود؟ برهان علم از سه مقدمه تشکیل شده است :اول : اثبات علم الهی دینی امیرالمومنین × بر اساس نصوص معتبر ؛ دوم:عدم اعطای علم الهی به مدعی دروغین امامت ؛سوم:تنها حضرت علی × دارای علم الهی و مدعی امامت منصوص بوده است.مقدمه اول با ادله ی قرآنی و روایی اثبات شده ومقدمه دوم، بر اساس حکم عقلی مسلم است .مقدمه سوم نیز در گزارشات منابع معتبر شیعه و اهل سنت آمده است .بنابر مقدمات با روش های معمول روایی ،توصیفی –تحلیلی ، فرضیه پژوهش اثبات شده است.

جایگاه منحصر به فرد قرآن کریم و سنت نبوی(ص) سبب شده است تا استشهاد به آیات واحادیث نبوی(ص) از مهمترین و رایج ترین مستند در احتجاجات و مناظرات مسلمانان قرار گیرد. اما از آنجا که شناخت و بهره گیری ازاین ثقل اکبر به فراخور استعداد و فهم هرکس متفاوت است، بهترین شیوه الگوی استشهاد پیشوایان معصوم (ع) به ویژه امام علی (ع) است. آن حضرت با استشهاد به آیات قرآنی و روایات پیامبر(ص) توانسته است که نقش مهمی در به کارگیری استدلال آیات و تبیین مضامین سنت نبوی (ص) ایفا کند.از آنجا که همه جزئیات احکام و اعتقادات و اخلاقیات،در قرآن مطرح نشده،تفسیر و تبیین آنها بر عهده پیامبر گرامی اسلام (ص) نهاده شده است امام علی (ع) به عنوان وصی ویار صدیق نبی اکرم (ص)، از فرصت همراهی آن حضرت بهترین استفاده ها را برده که در گشودن ابهام‌های تفسیر، کارساز است. این پژوهش علمی، به موارد استشهاد امام (ع) اعم از خطب، نامه ها و حکمت ها پرداخته و سعی بر این شده که ارتباط بین وحی الهی و کلام علوی تبیین شود. استشهاد امام علی (علیه السلام) به شیوه مستقیم (صریح) و غیر مستقیم (غیرصریح) تقسیم بندی می‌شود با تکیه بر احادیث و سنت نبوی (ص)، شرایط فرهنگی اجتماعی عصر نزول، تبیین و تثبیت آموزه های دینی پرداخته است استشهادات امام علی (ع) به قرآن کریم و احادیث نبوی(ص) را می توان در دو دسته کلی مورد توجه قرار داد: یک دسته آن استناداتی است که به قرآن با توجه به معنای متفاهم عرفی آن صورت گرفته است. به بیان دیگر، همان معنای ظاهری قرآن که در دسترس همگان قرار دارد مورد توجه بوده است.دسته دوم استشهاداتی است که مبتنی بر معانی باطنی و عرفانی صورت گرفته است. بخشی از سخنان آن حضرت بیانگر آن است که آنان آیات قرآن را تفسیر و تأویل نموده و یا به بیان مصادیق آیات پرداخته‌اند. نتیجه محوری استشهاد امام علی علیه السلام به قرآن و سنت نبوی در نهج البلاغه تعریف، ترغیب و تبیین حقیقت قرآن کریم و سنت رسول اکرم (ص) از زبان علی بن‌ابی‌طالب(علیه‌السلام) است.

پژوهش حاضر با تمرکز بر تأثیر دیدگاه‌های کلامی علامه سید جعفر مرتضی عاملی بر تحلیل‌های تاریخی کتاب الصحیح من سیره الإمام علی (ع)، به بررسی تعامل پیچیده بین الهیات و تاریخ پرداخته است. هدف اصلی، ارزیابی میزان تأثیرگذاری باورهای کلامی، به‌ویژه در مسئله «عصمت امام علی (ع)»، بر نقد و اعتبارسنجی روایات تاریخی این اثر بوده است. پرسش محوری این است که آیا پیش‌فرض‌های اعتقادی می‌توانند معیاری برای نقد و تحلیل داده‌های تاریخی به‌شمار روند و این باورها تا چه حد متأثر از انگاره‌های شخصی مؤلف بر نقد روایات تأثیر گذاشته‌اند؟ این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی و منابع کتابخانه‌ای گردآوری شده است. ابتدا گزاره‌های کلامی مرتبط با عصمت در کتاب استخراج و با روایات تاریخی مورد استناد مؤلف تطبیق داده شد. سپس انطباق یا تعارض این گزاره‌ها با اصول نقد تاریخی سنجیده و جهت‌گیری‌های شخصی مؤلف در مقایسه با دیگر منابع شیعی و سنی تحلیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که بخشی از استدلال‌های مؤلف در تبیین عصمت امام علی (ع)، فاقد پشتوانه متقن در منابع معتبر است و بیشتر بر قرائت‌های خاص و تفسیرهای شخصی استوار است. همچنین، انگاره‌های کلامی مؤلف در توجیه رفتارهای سیاسی-اجتماعی امام علی (ع) موجب گزینش یا تأویل گزارش‌های تاریخی شده و انعطاف‌پذیری روش‌شناختی اثر را کاهش داده است. علاوه بر این، اجتناب مؤلف از ارجاع به منابع تاریخی غیرهمسو با باورهای کلامی، تعارضی با معیارهای نقد تاریخی ایجاد کرده است. نتایج نشان می‌دهد که رویکرد کلامی اگرچه می‌تواند به تبیین یکپارچه مفاهیم دینی کمک کند، اما کاربست غیرانتقادی آن، اعتبار علمی پژوهش‌های تاریخی را کاهش می‌دهد. ضرورت تمایز میان «مبانی کلامیِ مستند» و «برداشت‌های شخصی» در مطالعات سیره‌نگاری و طراحی چارچوبی روشمند برای تعامل انتقادی بین الهیات و تاریخ از جمله پیشنهادهای این تحقیق است.

حضرت از روش های گوناگونی برای پاسخ به شبهات استفاده کردهاند که برخی از این روشها عقلی و استدلالی است یعنی حضرت در پاسخ یک شبهه، استدلال خاصی را مطرح میکنند. گاه از روش برهان استفاده می کنند. در پارهای از موارد از روشهای نقلی مستند به آیات، روایات و تاریخ بهره میگیرند. لذا مسأله اصلی پژوهش، تبیین روشهای پاسخ گویی امیرالمؤمنین علی(ع) به شبهات اعتقادی در سه حوزه از پیش گفته شده از منظر نهج البلاغه است.

تربیت، مهمترین رکن در اندیشه‌ی اسلامی برای شکل دادن و جهت بخشی به فکر و عمل انسان بر اساس آموزه‌های دینی است که تربیت دینی در حوزه های فردی، اجتماعی و در شاخه های تربیت اخلاقی، تربیت عرفانی، تربیت کلامی، تربیت روحی جسمی و... وجود دارد. آبشخور تربیت اخلاقی، کلامی و جسمی؛ عقل معاش و انسانی و مخاطب آن، توده‌ی مردم است ولی تربیت عرفانی، از عقل الهی است و مخاطب آن، همه‌ی مردم بصورت مشکک است واصل ترتب اندارجی مقامات و منازل، مقابل متربی است. همچنین در تربیت عرفانی هدف قرب به خدا و انسان کامل شدن است و در سلوک‌عرفانی هدف، فناء فی‌الله است. در این میان تربیت عرفانی، لبّ اللباب و غایتِ همه‌ی انواع تربیت‌هاست که بواسطه‌ی آن، انسان با اصول و روش‌های معرفتِ‌الهی با هدف قرب به خدا آشنا می‌شود. رساله‌ی حاضر؛ پژوهشی با هدف شناخت ماهیت و ضرورت تربیت‌عرفانی از منظر امام‌علی(ع) و آشنایی با اصول و راهکارهای تربیت‌عرفانی بر اساس مأثورات امام‌علی(ع) با تأکید بر نهج‌البلاغه است. تربیت متربی بر مبنای شناخت صحیح خداوند به عنوان حقیقت وجود که تمام هستی را فرا گرفته است و تمام موجودات جلوه ‌های اویند و همچنین کمال محبت وبعد از ایندو، اطاعت کامل بر پایه‌ی شریعت و طریقت؛ به‌عنوان مهمترین اصولِ تربیت‌عرفانیِ امام‌علی(ع) در جایگاه امام و مصداق اتم انسان کامل است. فقدان هر یک از این سه اصل از اصول تربیت‌عرفانی ذکر شده در روش تربیتی امام‌علی(ع)، مانع تحقق تربیت‌عرفانی خواهد بود. در این شیوه‌ی تربیتی، متربی؛ سعی در سلوک بر طریق معرفتِ‌الهی برای قرب و فنای فی الهی دارد. بر مبنای اندیشه‌ی امام‌علی(ع)، خداوند متعال در انسان استعدادی قرار داده است که از یک جهت انسان را تا وصول به مقام انسان کامل و از جهت دیگر تا فنای فی الله پیش برد و هرکس به این نکته توجه نکند دچار خسارت شده و جلوگیری از این خسارت واجب است. این نکته بیانگر اهمیت و ضرورت، فراگیری اصول و روش‌های تربیت‌عرفانی بر مبنای مکتب اهل‌بیت(ع) است. روش‌های تربیت‌عرفانی عرفای اسلامی، به میزانی که به اصول و روش‌های تربیتی امام‌علی(ع) منطبق و با آن تنافی نداشته باشد، دارای ارزش و الگوگیری است.

انقلاب اسلامی ایران بر مبنای اصول حق و عدالت شکل گرفته است. با این وجود، از همان ابتدا، دشمنان این انقلاب با تحریف واقعیت‌ها، ایجاد شبهات و فتنه‌انگیزی در پی خدشه‌دار کردن ماهیت آن و ایجاد گسست بین مردم و انقلاب بوده‌اند. آن‌ها با فتنه‌انگیزی و دروغ‌پراکنی سعی دارند تا نه تنها در مسیر انقلاب اسلامی انحراف ایجاد کنند، بلکه علاقه‌مندان به این نهضت را نیز از آرمان‌های خود سرد کنند. در این میان، نقش رهبری انقلاب اسلامی به عنوان عنصر هدایت‌گر و بصیرت ‌بخش امت، اهمیتی ویژه دارد. این پژوهش با هدف بررسی و تبیین شاخص‌های بصیرت در ابعاد مختلف (فرهنگی، اقتصادی و سیاسی) از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای و ریشه‌یابی این شاخصه‌ها در کلام و سیره امام علی علیه‌السلام انجام شده است. از این رو، این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی، به بررسی این موضوع پرداخته است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که بصیرت، به عنوان یک مفهوم کلیدی، در ادبیات حکمرانی آیت‌الله خامنه‌ای جایگاه ویژه‌ای دارد. این مفهوم دارای ابعاد گوناگون است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: فرهنگ، سیاست و اقتصاد. هر یک از این ابعاد نیز دارای شاخصه‌های فرعی نظیر معنویت، عقلانیت و عدالت هستند که در تعامل و ارتباط متقابل با یکدیگر قرار دارند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که این شاخصه‌های اصلی و فرعی بصیرت، ریشه در سخنان و سیره امام علی علیه‌السلام دارند و این امر بر اهمیت و جایگاه این مفهوم در نظریه‌پردازی تمدن نوین اسلامی تأکید می‌کند. در واقع، این پژوهش نشان می‌دهد که رهنمودهای مقام معظم رهبری در زمینه بصیرت، برگرفته از آموزه‌های دینی و اندیشه والای امام علی علیه‌السلام است و می‌تواند راهگشای جامعه اسلامی در مواجهه با چالش‌های داخلی و خارجی باشد.

روایات تفسیری امام علی علیه السلام در تفسیر الکشف نقش مهم و حیاتی دارد، زیرا این روایات جزء لاینفک و جدایی ناپذیر میراث اسلامی و فرهنگی است که مسلمانان در طول قرون و اعصار حفظ کرده اند. این روایات درک عمیقی از قرآن کریم و مفاهیم دینی و معنوی را به همراه دارد. هدف این پژوهش شناسایی روایات تفسیری امیرالمؤمنین علیه السلام در تفسیر الکشاف و معانی و خطبه ها و فهم احکام فقهی و اخلاقی و فضایل آن است. سوره ها و آیات و نیز شناخت اعجاز گرافیکی از طریق قرائت و تبیین و تبیین مفاهیمی که آیات شریفه آورده و بیان و مضامین آنها را بیان کرده است.روایات امام علی علیه السلام. زمخشری در تفسیر خود، علیرغم اینکه عقیده معتزله را دارد، به این روایات استناد می کند، سندها و راه های انتقال روایات امام علی علیه السلام، چگونگی استخراج حدیث از منابع را مشخص می کند. جستجوی صحت سند و نیز ثقه بودن راویان و تشخیص روایات صحیح از روایات. روش مورد استفاده در این پژوهش، رویکرد توصیفی و تحلیلی است که از طریق آن به تحلیل روایات مندرج در تفسیر الزمخشری که به تبیین آیات اعتقادی، اخلاقی و فقهی ذکر شده در خصوص امام علی علیه السلام پرداخته و روایات معتبر از آن حضرت می پردازیم. زنجیره انتقال. در این تحقیق، یک سوال اصلی را مطرح کردم که نقش روایات تفسیری امیرالمؤمنین علیه السلام در تفسیر الکشاف چیست؟ از طریق این سؤال، سؤالات فرعی برای حصول نتیجه منشعب شد که برجسته ترین آنها این بود - معلوم شد که الزمخشری به ذکر فضیلت اهل بیت و روش هایی که الزمخشری دنبال می کرد بسنده نمی کند. روایات را منتقل کند معلوم شد که به وحی اهمیت نمی دهد، زمخشری به انتقال روایات به جنبه ادبی و زبانی اهمیت می دهد. الزمخشری به جمع آوری روایات امام علی (ع) که شامل قرائات بود، تکیه کرد و در تفسیر معانی و استنباط احکام و نیز آشکار ساختن قرائات از آن بهره برد تا عملکرد لفظی کلام را حفظ کند. قرآن کریم را از تحریف حفظ کند و سلسله صحیح انتقال را که به فرزند بزرگوار محمد (ص) متصل است حفظ کند. با تحقیق و تحلیل بینش زمخشری، مشخص شد که حضرت علی علیه السلام همان پیامبر اعظم است و همان صفات و اخلاقیات را دارد که رسول خدا آورده است و با این بینش روشن می شود که امام علی علیه السلام معصوم است. و شماری از منابعی که به دست من افتاد، اعم از چاپی یا خطی. در این مطالعه تعداد زیادی آیات قرآنی و احادیث نبوی که حاوی حقایق در مورد امام علی علیه السلام است یافتم و مانند دیگران در مورد آن حضرت متحیر شدم، چه کسی می تواند او را در نگارش و تحقیق برآورده کند؟ قرآن کریم آیات فراوانی را بیان کرده است که در آنها به مقام علی علیه السلام و میزان فضیلت آن حضرت برای امت، انسانیت به طور عام و اسلام به ویژه اشاره کرده است.

پرداختن به ابعاد وجودی انسان و عوامل ارتقای سلامت معنوی او در زندگی دنیوی و اخروی مبحثی بسیار اساسی و مهم است‌‌، به‌خصوص بعد معنوی انسان که اگر کمتر مورد توجه قرار گیرد‌‌، آسیب‌های جبران ناپذیری به‌دنبال خواهد داشت‌. حتی می‌توان گفت که سلامت و ارتقای بعد معنوی انسان‌‌، سلامت و ارتقای بعد دیگر انسان‌‌، یعنی بعد جسمی او را نیز فراهم می‌کند‌. در تحقیقی اجمالی مشخص ‌می‌شود که میل به سعادت و کمال میلی فطری است و خداوند در وجود انسان به ودیعه گذاشته است‌‌، خدای متعال راه‌ها و مسیرهای مختلف برای رسیدن به این مهم را با توجه به گرایشات و روحیات انسان‌‌، برای بشریت بیان نموده است‌. گرایش انسان به معنویت و امور غیر مادی‌‌، امری فطری و باطنی است‌. چارچوب نظری دراین پایان نامه همان روشی است که عوامل ارتقای سلامت معنوی در ابعاد بینشی‌‌،کنشی و گرایشی‌‌، سلامت معنوی را پوشش می‌دهد و در ارتباط با خدا‌‌،خود‌‌،دیگران و طبیعت قابل بررسی می‌باشد‌. در معارف علوی همه ابعاد جسمی‌‌، روحی و اجتماعی مورد تبیین قرار گرفته است‌. این پژوهش با روش اسنادی با استفاده از معارف علوی و به صورت کتابخانه انجام گرفته و از جهت نوع پژوهش به صورت کاربردی به موضوع مورد بحث پرداخته است‌‌، از جمله عواملی که این پژوهش به آن دست یافت می‌توان به خداشناسی‌‌، خودسازی‌‌، ایثار‌‌، ایمان‌‌، کمال طلبی‌‌، تقوا‌‌، تزکیه‌‌، شکرگزاری‌‌، حسن خلق‌‌، زیباگرایی‌‌، مسئولیت پذیری اشاره نمود و به سوال اصلی پژوهش که عوامل ارتقای سلامت معنوی از منظر امیرالمؤمنین علیه‌السلام است پاسخی ارائه نمود‌.