جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

وحی، به ‌عنوان عالی‌ترین مرتبة ارتباط انسان با خداوند، همواره کانون توجه فیلسوفان و عارفان مسلمان بوده است. ملاصدرا و ابن‌عربی هر یک با مبانی معرفت‌شناختی، انسان‌شناختی، و هستی‌شناختی خاص خود تبیین‌های متمایزی از کیفیت و مکانیسم نزول وحی ارائه داده‌اند. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی‌ـ تطبیقی به بررسی دیدگاه این دو اندیشمند می‌پردازد. بر اساس یافته‌های تحقیق، ملاصدرا نزول وحی را در پرتو نظریة حرکت جوهری و مراتب عقل تحلیل می‌کند و آن را فرایندی می‌داند که طی آن معارف الهی از عقل فعال به قوة متخیلة نبی منتقل می‌شود و در قالب الفاظ و صور محسوس ظهور می‌یابد. در مقابل، ابن‌عربی نزول وحی را در چارچوب نظریة تجلی و بر مبنای مراتب وجود و لطایف سبعه تبیین می‌کند؛ بدین ‌معنا که حقیقت محمدیه به‌ عنوان نخستین مظهر الهی واسطة اصلی در دریافت و انتقال وحی به پیامبران است. مقایسة تطبیقی نشان می‌دهد که هر دو دیدگاه بر چندمرحله‌ای بودن نزول وحی، نقش محوری قوة خیال، و جایگاه ممتاز نفس نبی تأکید دارند؛ با این تفاوت که ملاصدرا تحلیلی فلسفی و عقل‌محور و ابن‌عربی تحلیلی عرفانی و شهودمحور از این فرایند ارائه می‌دهند. بررسی تطبیقی این دو رویکرد تصویری جامع‌تر از مکانیسم نزول وحی در سنت اسلامی به دست می‌دهد.

انسان دارای دو ساحت بدن و نفس است. کمالاتی که انسان کسب می‏کند وابسته به رابطة میان این دو است. این رابطه را از جانب نفس می‏توان در مراحل مختلفی بررسی کرد؛ هنگام حدوث نفس، در زمان حیات، موقع مرگ، و پس از آن. مقالة حاضر بنا دارد با تمرکز بر اندیشه‏های ابوعلی مسکویه و با روش توصیفی‌ـ تحلیلی به پرسش از نفس و ویژگی‏های آن و رابطه‏ای که در مراحل چهارگانة فوق با بدن دارد پاسخ دهد. دستاورد این نوشتار هم آن است که نفس ذاتاً جوهری مجرد و مفارق با بدن است و با آن مباینت کامل در ذات، خواص، افعال، و آثار دارد. نفس در مرحلة نخست در رتبه‏ای متأخر از حدوث بدن حادث می‏شود. البته این تأخر به معنای آن نیست که نفس در بدن منطبع است؛ بلکه وقتی بدن به مرتبه‏ای از اعتدال مزاج رسید که اثر تدبیر مجرد در آن ظهور یابد نفس حادث می‏شود. بدن در مرحلة حیات صرفاً نقشی ابزاری برای تحقق ارادة نفس دارد و حیات ذاتاً برای نفس است و به‌تبع به بدن نسبت داده می‏شود. هنگام مرگ، نفس دیگر بدن را تدبیر نمی‏کند و از آن به عنوان ابزار برای تحقق مقاصدش استفاده نمی‏کند و اساساً بدن بودن بدن به آن است که تحت تدبیر نفس قرار بگیرد و نفس بودن نفس هم به آن است که بدن را تدبیر کند. با التفات به اینکه هنگام مرگ این ویژگی نفس و بدن از بین می‏روند، بعد از مرگ، بدن به جسمی تبدیل می‏شود که به واسطة آنکه تحت تدبیر نفسی قرار ندارد به زوال می‏رود. حیثیتی از نفس هم که صرفاً تدبیر بدن بود با زوال بدن از بین می‏رود و حیث لنفسهای نفس باقی می‏ماند.

هنــر آیینــی دریچه ای متفاوت برای مطالعۀ یک آیین می تواند باشــد. امامیه یا تشــیع می تواند از منظر توانمندی و دارایی های هنری و فرهنگی خود موردمطالعه قرار گیرد. فرهنگ شیعه به نمادها و نشانه های متعدد خود در زمینه های مختلف فرهنگی گره خورده اســت. زیارتگاه ها و نیز حســینیه ها و مراســم های عزاداری و ســرور، خاستگاه بســیاری از رســوم و آیین هــا هســتند کــه همــراه خــود رشــد هنــر و نشــانگان شــیعی را ارمغــان آورده انــد. تشــیع بر محور مفهــوم امامت از دیگــر مذاهب تمایــز و هویت یافته و عــزاداری و زیــارت دونقطه عزیمت اساســی در این فرهنگ هســتند. ضمن آنکه در خــود این مکتب، می توان به دنبال حکمت و ســازوکار حاکــم بر پویایی و تنوع هنری و نشــانگانی بود و بخش معظمی از حکمت هنر شــیعی را می توان از خود آیین تشــیع اســتنباط کرد. در کنار این مؤلفه های پژوهشــی، اســتاندارد دیگری هم وجود دارد که می تواند در تحلیل این پویایی به کار آید. در این مقاله سعی بر این است که حکمت هنر و نشــانگان شــیعی تحلیل شود و از هر دو ابزار پژوهشی و نیز کلامی _ الهیاتی بهره گرفته شود.

در عالم اسلام فکر اثرگذاری ویژه خداوند و به اصطلاح اندیشه (لا مؤثر فی الوجود الا الله) را هم در میان متکلّمان, هم فلاسفه و هم عرفا می بینیم. هرچند فلاسفه اسلامی در بعضی از اصول اثرپذیر از اندیشه وران یونان بوده اند, ولی تفکّر اسلامی و بویژه کلام و عرفان اسلامی, در اندیشه توحیدی بالا, به شدّت اثرپذیر از ظواهر قرآن و سخنان پیشوایان دین است. برابر این ظواهر و متون, خالق و رب و مدبّر همه چیز خداست. هیچ چیز از دایره قدرت و اراده اش بیرون نیست. پادشاه مطلق و فعّال مایشاء است. از طرف دیگر ما خود را با عالمی رو به رو می بینیم که دارای نظم و نظام قانونمندی است. ظاهر قرآن نیز این امر را تأیید می کند. هر معلولی علّت ویژه و روشن دارد که تا نباشد, معلول وجود نخواهدداشت و نیز هر موجود اثر و فایده خاصّ خود را دارد که در موجود دیگر یافت نمی شود. همچنین نفس خویشتن را چنین می یابیم که دارای اراده و اختیار است و قدرت انتخاب و عمل, اطاعت و عصیان دارد و درنتیجه مکلّف است. سؤالی که در این جا برای متفکّران اسلامی و برای هر متفکّری در هر نظام توحیدی مطرح است, این است: اگر جهان قانومند است, خداوند در آن چگونه عمل می کند و نقش خداوند در پیدایی و پاییدن و ماندن آفریده ها در این نظام قانونمند چیست؟اگر او تنها اثر کننده است, چگونه می توان غیراو را اثر کننده دانست؟ اصل علّیت 1 در این صورت چه مفهوم و جایگاهی خواهد داشت؟اگر از زمین و آسمان و آب و باد و آتش و سنگ و چوب نفی اثرگذاری کردیم, آیا خلاف وجدان عمل نکرده و خلاف قرآن سخن نگفته ایم؟ اگر فعل انسان با اراده خداوند انجام نگیرد, مفهوم آن غیراز دارای حد بودن اراده و قدرت خداوند چه می تواند باشد؟ و اگر آفریننده کارهای بشر نیز خداوند است, مسأله اختیار و تکلیف انسان به چه صورت درمی آید؟در عالم اسلام, فلاسفه, عرفا و متکلّمان هرکدام به گونه ای و براساس مبانی و روش خویش در صدد حلّ مشکل و پاسخ گویی به پرسشهای بالا برآمده اند...

در فضای اسلامی یکی از مهمترین منابع معتبر قرآن و سنت معصومین(علیهم السلام) است، یکی از مشکلات قابل توجه در حکمت اسلامی، ترجمه متون دینی است، در میان حکمای اسلامی روش های مختلفی در ترجمه متون دینی بکار رفته است، که یکی از روش های متداول میان حکما «قاعده ی وضع الفاظ برای ارواح معانی» است که می توان مبدع این روش را غزالی دانست و صدرالمتالهین از جمله کسانی است که با متناسب دانستن این قاعده، برمبانی فلسفی خود، از این قاعده بهره های بسیاری برده است. در این مقاله نظرات حضرت امام خمینی(ره) فیلسوف و عارف نامدار در عصر حاضر پرداخته شده است و نظرات و آراء ایشان از طریق روش کتابخانه ای تهیه و جمع آوری شده است. ایشان به تبعیت از حکمت متعالیه، بعد از بیان اینکه ترجمه متون دینی بالاخص قرآن که دارای بطون مختلف است، باید هدف و مقصود از نزول برای ما روشن شود و این امر جز عبور از ظاهر و رسیدن به باطن محقق نمی شود، و بهترین قاعده برای رسیدن به بطون الفاظ، قاعده ی وضع الفاظ برای ارواح معانی است، که باید بر اساس حقیقت تشکیکی معانی طولی در نظر گرفته شود و ظاهر الفاظ نیز باید حفظ شود و رسیدن به بطون جز توسط راسخان در علم و کسانی که منحرف و معوج نباشند، ساخته نیست.

ریشه اصطلاح پزشکی سازی اغلب به نقد پزشکی مدرن در دهه شصت و هفتاد میلادی و توسط کسانی چون ایوان ایلیچ، میشل فوکو، توماس سزاز و دیگران باز می‌گردد. بر اساس ادبیات این بحث برخی از مهم‌ترین نمونه‌های پدیده‌های پزشکی شده‌ عبارتند از کمرویی، اندوه، عشق، اعتیاد، مرگ، فقر، پیری، بارداری، یائسگی، زایمان، تغذیه نوزاد، عملکرد جنسی، خلق و خو، رفتار کودک، نژاد، جنایتکاری، زیبایی و طاسی. پرسش اصلی در نوشتار پیش رو این است که آیا می توان پزشکی سازی را در چارچوب مسائل اخلاقی تحلیل کرد؟ به تعبیر دقیق تر، آیا می توان از پزشکی سازی اخلاقی و غیراخلاقی یا بایسته های اخلاقی پزشکی سازی سخن گفت و برای آن معیار یا سنجه هایی مطرح نمود؟ اگر چنین است این معیار ها از چه قرار و به چه صورت هستند؟ در این مقاله با تبیین این نکته که پزشکی‌سازی درجاتی دارد و نیز امکان تفکیم پزشکی سازی مثبت از منفی، بر اساس عوامل و زمینه های این پدیده، تلاش شده با طرح چهار پرسش/ مرحله، چارچوبی اخلاقی برای پزشکی سازی پیشنهاد شود.

شناخت نظم‌یافتۀ روش‌های تفسیری معصومان (ع) در تفسیر آیات زمین‌شناسی و مساعی آنان در فرایند فهم آیات قرآن و رسیدن به مراد خداوند از طریق تبیین علمی، می‌تواند روش‌هایی کارآمد در استنطاق قرآن در این‌گونه آیات باشد.اهل بیت (ع) و صحابه در تفسیر آیات علمی قرآن غالباً سه رویۀ تبیین لغوی، تفسیر مفهومی و استناد به قرآن را پیش گرفته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند؛ البته تفسیر مفهومی فراوانی بیشتری را دارا بوده و تبیین لغوی بیشتر به معناشناسی واژگان اختصاص یافته است، ایشان ضمن توجه به آیات دیگر قرآن و استدلال عقلی خود به تبیین قرآن پرداخته و به آیات آفاقی و انفسی آن مانند؛ فرورانش، عدم معدومیت ماده، و موارد دیگر‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ اشاراتی داشتند. آنچه این نوشتار به آن پرداخته، دستیابی به نحوۀ مطالعه و رفتار ائمه طاهرین (ع) دربارۀ آیات زمین‌شناسی قرآن کریم است که با روش تحلیل محتوایی و گردآوری کتابخانه‌ای روایات را مورد واکاوی قرار داده و با سنجش آیات زمین‌شناسی و روایات علمی و علوم طبیعی به این نتیجه رسیده که معصومان (ع) نه تنها به علم روز زمان خود توجه داشتند؛ بلکه به بیان مواردی پرداختند که اندیشمندان آن زمان از آن آگاهی نداشته و قرن‌ها بعد توسط دانشمندان کشف گردیده است. آنان برای رساندن مفهوم آیات علمی از طرق مختلفی مانند، توضیح معنایی، تصویرسازی و بیان علت ، تأویل مفهومی و غیره بهره جسته‌اند

مستمندی به عنوان آسیب در زمره معضلات جوامع به شمار می‌آید که در مسائل اجتماعی بشری جایگاه ویژه‌ای به خود اختصاص داده است. در قرآن کریم، بائس قرینِ فقر برشمرده شده که حکایت از تمایز و تفاوت این دو طبقه مجزا دارد. تحقیق حاضر با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی با تکیه بر رویکرد اجتماعی و گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای به بررسی مفاهیم و مصادیق، عوامل ایجاد، تأثیر آن بر روابط اجتماعی و ساختار جامعه و راهکارهای برون‌رفت از این طبقه پرداخته است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که عوامل ایجاد طبقه اجتماعی بائس شامل اشکال در مدیریت‌های کلان، بی‌عدالتی، تبعیض، تصاحب حقوق و احتکار است که موجب لغزش در اعتقادات، تزلزل موقعیت اجتماعی، انحراف در اخلاق، ایجاد تشتت در اجتماع و در انتها نابودی جامعه می‌گردد. راه‌کار برون‌رفت از آن شامل راه‌کارهای کوتاه‌مدت نظیر: کاهش بیکاری، ساخت مسکن ارزان، اعطاء وام و حمایت‌های اجتماعی که زودگذر بوده و از آلام این طبقه می‌کاهد و راهکارهای بلند مدت نظیر: اصلاح ساختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور همچون اصلاح اخذ مالیات و مصرف آن، اصلاح نحوه توزیع ثروت و درآمد در راستای تحقق عدالت اجتماعی، حکومتداری صحیح و پیشرفت در برنامه اقتصادی، شایسته‌سالاری، اهتمام به کار، ارتقاء اخلاق عمومی، پرهیز از اسراف، سیاست‌های حمایتی و ارتقاء مهارت عمومی با هدف کاهش و امحاء می‌باشد که به کاهش اثرات منفی این طبقه و نابرابری‌ها کمک نموده و موجب بهبود جامعه می‌گردد.

زمینه: سخنی در حوزه حجاب مطرح شد که در اذهان مردم نگاه جدیدی را ایجاد نمود و دری را در جهت بیداری مردم گشود و آن حرمت سیاسی کشف حجاب بود. هدف: این مقاله با این فرضیه که حرمت سیاسی کشف حجاب ریشه در آیات قرآن دارد و مطابق با قرائن تاریخی است، به دنبال نگره‌پردازی(تئوریزه)کردن نظریه حرمت سیاسی کشف حجاب، می‌باشد. روش‌: پژوهش از روش نظریه‌پردازی داده محور استفاده نموده و ابتدا آیاتِ قرآن، کدهای لازم را دریافت، سپس سایر منابع از جمله احادیث، مقالات علمی، گزارشات و قرائن تاریخی کشف و کدگذاری شده و با کشف مقوله‌های فرعی نسبت به مقوله اصلی این مدل شکل گرفته است، لازم به ذکر است در اینجا روش گرندد تئوری بیشتر بر مبنای منابع محکم تاریخی و پژوهش های مبسوط، عمیق و دقیق دینی صورت گرفته است نه پژوهش هایی که غنای کافی ندارند. یافته‌ها: با بررسی داده‌ها در کدگذاری محوری علاوه بر مقوله اصلی، سه مقوله محوری، وجوب شرعی حفظ حجاب به دو صورت حداقلی و حداکثری در قرآن، و حجاب به عنوان قانونی اجتماعی، برای همه کشورهای اسلامی و برای همه شهروندان کشور اسلامی استخراج گردید. نتایج: مقوله هسته‌ای «قابلیت تئوریزه شدن حرمت سیاسی کشف حجاب» با فراهم شدن بسترهای لازم، پیامدهای خوبی را جهت التزام افراد به اجرای قانون حجاب با فهم ریشه‌دار بودن حرمت سیاسی کشف حجاب در آیات قرآن ایجاد می‌نماید و بالطبع موجبات جلوگیری از قبح‌شکنی را با بیشتر می‌نماید. با این وجود برای دست ‌یافتن به پیامدها به صورت کامل، راهبرد برنامه‌ریزی دقیق در مقابله با کشف حجاب به عنوان ابزاری جهت خدشه بر حکومت اسلامی نه فقط به عنوان یک واجب شرعی بلکه به عنوان علامت و شاخص نظام اسلامی توصیه می‌گردد.

کارکنان سازمان‌ها بیش از یک سوم زمان خود را در جهت پایداری کسب و کار در محیط کار سپری می‌کنند؛ لذا رهبران اخلاقی سازمان باید با در نظر گرفتن تمهیدات لازم رفتارهای کارکنان را در راستای اهداف زیست‌محیطی هدایت کنند. هدف این پژوهش، تبیین مدل ساختاری پیش آیندهای رفتار سبز کارکنان در جهت پایداری کسب و کار با تأکید بر رهبری اخلاقی است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی، ماهیت و روش، توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش 105نفر از کارکنان بانک توسعه تعاون استان کرمانشاه بودند که با استفاده از جدول مورگان 83 نفر انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‏ها پرسشنامه‏ بود و روایی (محتوا، همگرا و واگرا) و پایایی (بارهای عاملی، ضریب آلفای کرونباخ و ضریب پایایی مرکب) آن نیز نشان از وضعیت قابل قبول داشت. نتایج فرضیات توسط اسمارت پلاس حاکی از آن بود که رهبری اخلاقی بر رفتارهای سبز کارکنان مؤثر است و این رابطه توسط متغیرهای اشتیاق هماهنگ محیطی و شیوه های مدیریت منابع انسانی سبز تقویت می‌گردد. همچنین نقش تعدیل‌گر خلاقیت سبز بر رابطهٔ رهبری اخلاقی بر مدیریت منابع انسانی سبز، و جوّ روانی سبز بر رابطه مدیریت منابع انسانی سبز و رفتار سبز کارکنان تأیید شد. بنابراین اگر بانک بخواهد رفتار سبز کارکنان خود را در جهت پایداری کسب و کارش تضمین کند، بایستی بتواند پیش آیندهای لازم را (رفتار سبز کارکنان، مدیریت منابع انسانی سبز، اشتیاق هماهنگ محیطی، جو روانی سبز، خلاقیت سبز) به‌خصوص رهبری اخلاقی را به نحو احسن در جهت حفظ محیط زیست به کار برد.