جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

باورهای بنیادین از منظر اسلام و غرب تفاوت اساسی داشته و باعث تغییرات عمده در گرایش‌ها و رفتارهای انسان می‌شود. لذا مقالۀ پیش‌رو در پاسخ به این پرسش که تأثیر باورهای بنیادین بر گرایش‌ها و رفتارهای انسان چیست، ابتدا به تبیین چند مورد از مؤلفه‌های اصلی باورهای بنیادین مانند باور به خداوند و توحید، باور به مخلوق بودن نظام هستی، باور به عالم غیب و امدادهای غیبی، باور به معاد و عالم آخرت، باور به هدف‌مندی نظام هستی و پیوستگی دنیا و آخرت، باور به مخلوق بودن انسان و نقش او در تعیین سرنوشت پرداخته و سپس رویکرد کلی مکاتب غربی و اسلام را در مورد نگرش به آنها اجمالاً مقایسه می‌نماید. بدین منظور از روش تبیینی-تحلیلی، اسناد گردآوری شده و منابع معتبر علمی استفاده شده و با مقایسۀ صورت‌گرفته مشخص شد که نوع باورهای بنیادین از نگاه اسلامی و غربی باعث تغییرات اساسی در گرایش‌ها و رفتارهای انسان شده است؛ زیرا باورهای بنیادین از دیدگاه غربی، تحلیل صرفاً مادی شده و ورای آن فراتر از تجربه و حس، چیز دیگری وجود نداشته و اموری غیبی چون وحی، قیامت و معاد، روح و غیره احیاناً خرافه خوانده شده و بسیاری از رفتارهای انسان نیز قابل تفسیر نمی‌باشد؛ ولی از منظر اسلامی که مبتنی بر رویکرد عقل‌گرایی خلاقانه، قرآن کریم و سنت است، ورای ماده، امور غیبی بسیاری همچون خدا و خالق هستی، وحی، قیامت، ملائکه، روح و موارد متعدد دیگری قرار داشته و به انسان به‌عنوان موجودی چندبعدی نگریسته می‌شود که هویتش را از خداپرستی به دست آورده و زندگی او دارای ویژگی‌هایی است که با دیگران به‌شدت متفاوت بوده و همراه با نتایجی چون آرامش روحی، سلامت نفسانی، خوش‌بینی، امیدواری، اطمینان خاطر، احساس عزت، تکیه‌گاه محکم و فواید متعدد اجتماعی بوده و در نهایت، حیات طیبه را به دنبال دارد

تمدن‌سازی یکی از مسائل محوری اندیشۀ اسلامی معاصر است که در گفتمان انقلاب اسلامی با عنوان «تمدن نوین اسلامی» برجسته شده است. این مفهوم، تمدن را صرفاً در پیشرفت‌های مادی و فناورانه خلاصه نمی‌کند، بلکه آن را نظامی مبتنی بر جهان‌بینی توحیدی، ارزش‌های اخلاقی و عدالت اجتماعی می‌داند. در این میان، باور به مهدویت به‌عنوان یکی از ارکان اساسی تفکر شیعی، نقش مهمی در جهت‌دهی به این نگاه تمدنی ایفا می‌کند. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با استفاده از منابع اسلامی و بیانات رهبران فکری انقلاب اسلامی، به تبیین مفهوم مهدویت و بررسی نقش آن در شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اندیشۀ مهدوی، با تأکید بر انتظار آگاهانه و مسئولیت‌محور، زمینه‌ساز کنشگری اجتماعی و تلاش مستمر برای تحقق عدالت اجتماعی است. عدالت، در آموزه‌های مهدوی، نه‌تنها هدف نهایی ظهور منجی الهی، بلکه شرط بنیادین تحقق مدنیت و شکل‌گیری تمدن اصیل اسلامی به شمار می‌آید. بر اساس نتایج تحقیق، گفتمان انقلاب اسلامی با ارائۀ قرائتی پویا از انتظار، تلاش کرده است باور به مهدویت را به نیرویی فعال در مسیر عدالت‌خواهی و تمدن‌سازی تبدیل کند. از این رو، مهدویت می‌تواند به‌عنوان پشتوانه‌ای فکری و انگیزشی، نقش مؤثری در شکل‌گیری و پیشبرد تمدن نوین اسلامی ایفا نماید.

سکولاریزم خطری برای دین‌زدایی مردم دیندار و دنیاگرا کردن انسان‌هاست. ظهور و گسترش جریان سکولاریزم درپی شکل‌گیری عواملی است. با شناخت این عوامل می‌توان از شکل‌گیری یا حداقل از گسترش آن در میان جوامع دینی جلوگیری کرد. مسئله این نوشتار بررسی و شناخت عوامل شکل‌گیری سکولاریزم در مسیحیت است که می‌تواند همین عوامل در سایر جوامع نقش‌آفرینی کند. یافته‌ها حاکی از آن است که دو عامل اصلی الهیات و آموزه‌های مسیحیت و رخدادهای تاریخی و اجتماعی کلیسا در ظهور و گسترش سکولاریزم نقش مهمی را ایفا کرده است؛ گرچه علم‌گرایی و انسان‌محوری نیز زمینه‌ساز در شکل‌گیری سکولاریزم بوده است. این نوشتار یک تحقیق بنیادی، با رویکرد توصیفی و تحلیلی که با روش اسنادی (منابع مکتوب) به رشته تحریر درآمده است

این مقاله به بررسی رابطه میان ایمان تعبدی و مشروعیت دینی می‌پردازد. پرسش اصلی این است که ایمان تعبدی، به‌عنوان پذیرش بی‌چون‌وچرای باورهای دینی، چه جایگاهی در مشروعیت‌بخشی به دینداری فرد مؤمن دارد و چگونه با مبانی معرفتی پیوند می‌خورد؟ در این دیدگاه، مشروعیت ایمان دینی یک فرد، به معنای حقانیت باورها و اعمال او در پیشگاه خداوند است که ریشه در ایمان تعبدی دارد. ایمان تعبدی زیربنای پذیرش نصوص دینی و احکام الهی است، اما این به معنای نادیده گرفتن عقل نیست؛ بلکه عقل در کنار تعبد، ابزاری برای درک و التزام عمیق‌تر به باورهای دینی محسوب می‌شود. نتیجه آنکه مشروعیت دینی ایمان مؤمن، از تعامل ایمان تعبدی و معرفتی-عقلی حاصل می‌شود؛ ایمان تعبدی منشأ التزام به دین است و مبانی معرفتی عقلانی، زمینه‌ساز درک و پذیرش آگاهانه آن. این دو در کنار هم، دینداریِ توأم با تعهد و معرفت را شکل می‌دهند.