مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

کتاب «ویژگیهای فکری شیعه» ترجمه کتاب «عقائد الامامیة» نوشته محمدرضا مظفر، پژوهشی حدیثی اعتقادی در اثبات عقاید شیعه و فضایل اهل بیت كه عمدتاً با استناد به متون روایی اهل سنت انجام یافته است. ابتدا مقام اهل بیت و امامت، عصمت و مهدویت از دیدگاه فرقه‏ های اسلامی بررسی شده سپس برخی اتهامات اهل سنت به شیعه گزارش و نقد شده است. به دنبال این بحث نویسنده تلاش كرده با ارائه مستنداتی از كتب اهل سنت موضوعات فكری امامیه مانند شفاعت، توسل، متعه، زیارت قبور، جمع ‏بین دو نماز، تحریف‏ ناپذیری قرآن، علم امام، بداء، تقیه و رجعت را اثبات نماید در پایان تاریخ مختصری از شیعه و منابع و میراث فرهنگی آنها ذكر شده است.

یَنابیعُ المَوَدّة لِذَوی القُرْبی (چشمه‌سار دوستی و محبت به ‌ذوی‌القربی) کتابی درباره زندگانی اهل بیت پیامبر اسلام(ص)، فضایل آنان و ارزش مودت ایشان به خصوص حضرت علی(ع)، نوشته سلیمان بن ابراهیم قندوزی حنفی (متوفای ۱۲۹۴ق) از عالمان اهل سنت حنفی مذهب در قرن سیزدهم هجری. مؤلف، کتاب را در صد باب با موضوعات مختلف و بدون نظم خاصی آورده و در آن از منابع شیعی هم استفاده کرده. این اثر به فارسی ترجمه شده است. درباره مؤلف: سلیمان بن ابراهیم قندوزی بلخی از عالمان حنفی مذهب اهل سنت و صوفی است که در سال ۱۲۳۰هجری در قندوز (یکی از شهرهای افغانستان کنونی) در حوالی بلخ به دنیا آمد. پس از آموزش علوم اولیه به بخارا رفت و سپس به هند سفر کرد و در آنجا به اهل طریقت پیوست و در سیر و سلوک و تفقه در دین، به درجات عالی رسید. پس از مدتی به وطن خود بازگشت و به هدایت و ارشاد مردم پرداخت. در سال ۱۲۶۹ به عزم مکه حرکت کرد، اما در بغداد و قونیه متوقف شد و در آنجا به تحصیل و تدریس و ارشاد مردم پرداخت. مدتی هم مسند شیخ طریقت را عهده‎دار شد و سرانجام در سال ۱۲۹۴ق در قسطنطنیه از دنیا رفت.[۱] علت نام‌گذاری: در خطبه آغازین کتاب آمده است: «آن را به سبب ارتباط با خویشاوندان رسول اکرم(ص) ینابیع المودة نامیده؛ همان کسانی که اهل عبا و اسباب سعادت عُظمی و سرچشمه‌های برکات کُبرا هستند تا رضای خدا و شفاعت رسول خدا و اهل بیت او پی جویند.»[۲] انگیزه نگارش:مؤلف در مقدمه کتاب می‌گوید: «هدف از تألیف این کتاب، آن بوده است که خدای متعال در قرآن کریم اجر تبلیغ رسول اکرم (ص) را مودت اهل بیت قرار داده و آن را واجب کرده است.»[۳] این کتاب بدون آنکه تنظیم خاص و فصل‎بندی کاملی داشته باشد، مطالبی درباره مناقب امیر المؤمنین علی (ع) و چند تن از اهل بیت پیامبر (ص) مانند امام حسن (ع) و امام حسین (ع) و امام عصر (عج) نقل کرده است. منابع کتاب: شیوه مؤلف، نقل از منابع پیش از خود است. قندوزی کتاب خود را بر اساس منابع مهم اهل سنت نگاشته است. برخی از این منابع عبارتند از: صحاح سته، مناقب ابونعیم، مناقب ابن مغازلی، فرائد السمطین، مناقب خوارزمی، و الفصول المهمة.[۴] قندوزی در تالیف این اثر از منابع شیعه هم استفاده کرده است. محتوای کتاب: مجموع ابواب کتاب، صد باب است که هر باب به موضوع خاص یا مطالب کتابی خاص می‌پردازد. قندوزی از منابع مختلف و متعددی استفاده کرده و روایات خود را به آن کتب استناد داده و نام آنها را هم آورده است. مؤلف در موارد زیادی یک روایت را تکرار کرده است. در مجموع، کتاب ینابیع، به بخشی از زندگانی اهل بیت و آن هم مناقب آنان و از میان ایشان حضرت علی(ع) می‌پردازد و همه مطالب آن جمع‌آوری روایات پیشینیان است و ترتیب و تنظیم خاصی در کتاب دیده نمی‌شود؛ مثلا در بین نقل فضائل علی(ع) باب دیگری درباره فضائل همه اهل بیت آورده و دوباره به مهدی (عج) پرداخته است. از اینکه مطالبی درباره حروف و خواص آنها بیان می‌کند، پیداست که مؤلف علاقه‌ای به این موضوعات داشته است.[۵] نسخه، ترجمه و چاپ‌ها: ترجمه ینابیع المودة توسط محمدعلی شاه محمدی نسخه‌ای از این کتاب در کتابخانه دانشگاه برنستون در آمریکا با نام «ینبوع المودة و وسائل السعادة» موجود بوده که در جمادی الاولی سال ۱۲۸۸ق نگاشته شده است.[۶] از این کتاب، ترجمه‎ای با عنوان «علی و شکوه غدیر بر فراز وحی و رسالت» توسط محمدعلی شاه‌محمدی چاپ شده است. چاپ برای اولین بار در ۱۳۰۲ق در استانبول چاپ دیگری در استانبول چاپ سنگی در مشهد در سال ۱۳۰۸ق با تصحیح محمد شفیع اعتمادالدولة چاپ سنگی در بمبئی هند در سال ۱۳۱۱ق چاپ در تهران در سال ۱۳۱۲ق چاپ بیروت در ۳ جزء چاپ در نجف اشرف در سال ۱۳۸۴ق در چاپخانه حیدریه چاپ‌های متعدد دیگری از روی نسخه‌های اولیه صورت گرفته است.[۷] پانویس: 1- قندوزی، ترجمه کتاب ینابیع المودة. 2- قندوزی، ینابیع المودة، ج ۱، ص۳۲. 3- قندوزی، ینابیع المودة، ج ۱، ص۲۵. 4- قندوزی، ینابیع المودة، ج ۱، ص۲۷ - ۳۲. 5- کتابخانه دیجیتال نور. 6- طباطبایی، أهل البیت فی المکتبة العربیة، ص۶۶۶. 7- سید حبیب‌الله احمدپناه، قندوزی بلخی و ینابیع المودة.

مرحوم آیة الله شیخ علی نمازی شاهرودی از دانشمندان بزرگی است که در تبیین عقاید شیعه –از جمله موضوع امامت- گامهای موثری برداشته است. نویسنده در مقاله حاضر، به معرفی کتاب اثبات ولایت و دو رسالۀ "نورالانوار" و علم غیب" ایشان همت گماشته است. وی در راستای این هدف، پس از ارائه شرح حال مختصری از نویسندۀ کتاب و آثار وی، اطلاعات مبسوطی را دربارۀ کتاب مورد نظر ارائه می دهد و در ادامه، با بیان محتوای رساله های "نورالانوار" و علم غیب"، مقاله خویش را به پایان می رساند.

این كتاب مجلد اول از مجموعه‌ «الرسائل الاعتقادیة» به قلم اسماعیل بن محمد خواجوئی است كه به زبان عربی نوشته شده و محتوای آن پس از شرح حال مفصل نویسنده، شامل این مباحث اعتقادی است: معنی و مفهوم شیعه و اخبار منقول در فضیلت شیعه، فضایل و مناقب اهل بیت (ع)، اثبات فضل تعظیم فاطمیان و فرزندان فاطمه (س)، امتیاز فرقه‌ ناحیه (شیعه)، پژوهش درباره‌ واژه‌ «ناصبی»، بطلان امامت اهل فساد، بحث «اینیت» (كجا بودن) درباره‌ خدا، و سرانجام علت نام گذاری شیخ مفید به لقب «مفید».

کتاب «ضیاء العالمَین فی بیان إمامة الائمة المصطفَیْن» نوشته ابوالحسن بن محمد طاهر شریف عاملی فتونی، از فقیهان و محدّثان بزرگ قرن یازدهم و دوازدهم است که این کتاب را در آخرین سال های عمر خود نگاشت. این کتاب شامل هفت جلد است. مهمترين مباحث جلد پنجم كتاب شامل بیان فضایل و مناقب اهل بیت علیهم السلام است که امامت آن بزرگواران را در پی دارد. در اين جلد به آنچه متعلق است به امامان پنجم تا دوازدهم و فضايل حضرت فاطمه (س) و همچنين بزرگانی مانند حضرت خدیجه و حضرت ابوطالب پرداخته شده است.

«تکملة الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب: ثمرات الاسفار الی الاقطار» عنوان یک کتاب ۴ جلدی است که پس از درگذشت نویسنده الغدیر، بر اساس دست‌ نوشته‌ های وی چاپ شده است. دست‌ نوشته‌ ها در ۲ جزء بوده است: جزء اول دست‌ نوشته‌ ها یادداشت های امینی در سفر به سرزمین هند در سال ۱۳۸۰ق/۱۹۶۰م است که ۴ ماه را در آنجا گذرانده است و نسخه‌ های خطی و چاپی کتابخانه‌ های آنجا را مطالعه و از آنها یادداشت‌ برداری کرده است. جزء دوم دست‌ نوشته‌ ها یادداشت های امینی در سفر به سوریه در سال ۱۳۸۴ق/۱۹۶۴م است که کتاب های خطی کتابخانه‌ های آنجا را مطالعه و از آنها یادداشت‌ برداری کرده است. قصد نویسنده این بوده است که این دو جزء، به عنوان منبع ادامه مجلدات الغدیر باشد. تکمله الغدیر به ۴ باب تقسیم بندی شده است که در مجموع در ۴ مجلد به چاپ رسیده است: باب اول: در این باب، فضائل امیرالمؤمنین (ع) آمده است که در آغاز، آیات قرآنی نازل شده درباره وی را بیان می‌ کند. سپس مسائل مربوط به حدیث غدیر و سلسله اسناد گوناگون آن و اشعار راجع به غدیر و فضائل مشترک میان پیامبر (ص) و امام (ع) و احادیث مشهور امام (ع) را می‌ آورد. باب دوم: فضائل اهل بیت (ع) موضوع این باب است که آغاز آن با فضائل حضرت زهرا (س) است و در پی آن فضائل امام حسن (ع) و امام حسین (ع) و واقعه کربلا آمده است. همچنین در این باب، احادیثی درباره امام سجاد (ع)، امام باقر (ع)، امام صادق (ع)، امام مهدی (عج) آمده است. باب سوم: در این باب، احادیث مربوط به پیامبر (ص) و یاران اوست که به طور کلی، احادیثی کمیاب از سنت پیامبر (ص) و مسائل مربوط به یاران اوست. باب چهارم: در این باب، منابع کتاب در دو فصل ذکر شده است که فصل نخست، مربوط به سفر امینی به هند است، و دومین، مربوط به سوریه. در انتهای جلد چهارم، فهرست های آیات قرآن، احادیث، اعلام، منابع چاپی و خطی آمده است.

«تکملة الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب: ثمرات الاسفار الی الاقطار» عنوان یک کتاب ۴ جلدی است که پس از درگذشت نویسنده الغدیر، بر اساس دست‌ نوشته‌ های وی چاپ شده است. دست‌ نوشته‌ ها در ۲ جزء بوده است: جزء اول دست‌ نوشته‌ ها یادداشت های امینی در سفر به سرزمین هند در سال ۱۳۸۰ق/۱۹۶۰م است که ۴ ماه را در آنجا گذرانده است و نسخه‌ های خطی و چاپی کتابخانه‌ های آنجا را مطالعه و از آنها یادداشت‌ برداری کرده است. جزء دوم دست‌ نوشته‌ ها یادداشت های امینی در سفر به سوریه در سال ۱۳۸۴ق/۱۹۶۴م است که کتاب های خطی کتابخانه‌ های آنجا را مطالعه و از آنها یادداشت‌ برداری کرده است. قصد نویسنده این بوده است که این دو جزء، به عنوان منبع ادامه مجلدات الغدیر باشد. تکمله الغدیر به ۴ باب تقسیم بندی شده است که در مجموع در ۴ مجلد به چاپ رسیده است: باب اول: در این باب، فضائل امیرالمؤمنین (ع) آمده است که در آغاز، آیات قرآنی نازل شده درباره وی را بیان می‌ کند. سپس مسائل مربوط به حدیث غدیر و سلسله اسناد گوناگون آن و اشعار راجع به غدیر و فضائل مشترک میان پیامبر (ص) و امام (ع) و احادیث مشهور امام (ع) را می‌ آورد. باب دوم: فضائل اهل بیت (ع) موضوع این باب است که آغاز آن با فضائل حضرت زهرا (س) است و در پی آن فضائل امام حسن (ع) و امام حسین (ع) و واقعه کربلا آمده است. همچنین در این باب، احادیثی درباره امام سجاد (ع)، امام باقر (ع)، امام صادق (ع)، امام مهدی (عج) آمده است. باب سوم: در این باب، احادیث مربوط به پیامبر (ص) و یاران اوست که به طور کلی، احادیثی کمیاب از سنت پیامبر (ص) و مسائل مربوط به یاران اوست. باب چهارم: در این باب، منابع کتاب در دو فصل ذکر شده است که فصل نخست، مربوط به سفر امینی به هند است، و دومین، مربوط به سوریه. در انتهای جلد چهارم، فهرست های آیات قرآن، احادیث، اعلام، منابع چاپی و خطی آمده است.

«حدیقة الشیعة»، کتابى کلامى به زبان فارسى، تألیف ملا احمد بن محمد نجفى مقدس اردبیلى است. این کتاب داراى دو جلد است که درباره اهل بیت علیهم السلام و فضائل بى‏ شمار آنها بر اساس کتب معتبر اهل سنت و شیعه به بحث و بررسى مى‏ پردازد و دلائل عقلى و نقلى بر امامت ائمه اطهار علیهم السلام را با قلمى ساده و روان توضیح مى ‏دهد. این کتاب داراى مجلد دیگرى نیز هست که به زندگانى و حالات پیامبر اکرم (ص) مى ‏پردازد؛ اما تاکنون به چاپ نرسیده است. در حدیقة الشیعه، نویسنده به شرح معنى امامت و اوصاف و شرایط امامان پرداخته، آن‏گاه شرح حال یکایک امامان را از امیرالمؤمنین (ع) تا امام عصر (عج) ذکر مى‏ کند. در بخشى از کتاب مؤلف به ذکر مطاعن مشترک خلفاى سه‏ گانه پرداخته و در ادامه طى فصولى جداگانه و مستقل مطاعن ویژه هر یک از آنها را ذکر مى ‏کند. وى همچنین فصلى را به ذکر مطاعن ویژه معاویه و بنى ‏امیه اختصاص داده است. در فصلى دیگر از کتاب نویسنده معجزات و قضاوت هاى شگفت حضرت على (ع) را ذکر مى‏ کند. نویسنده ضمن بیان شرح حال و زندگانى امام جعفر صادق (ع) که همزمان با پیدایش تصوف اسلامى بوده است، به ذکر یکایک فرقه ‏هاى صوفى و افکار و اقوال و آراء ایشان پرداخته و با بیانى تند به رد و تشنیع و تقبیح ایشان مى‏ پردازد.

«إحیاء المیت بفضائل اهل البیت علیهم السلام» اثر سیوطی (متوفای ۹۱۱ ق) عالم اهل سنت، رساله‌ ای کوتاه شامل ۶۰ حدیث درباره خاندان پیامبر (ص) است. این رساله تنها به نقل احادیث پرداخته و مؤلف از خود اظهار نظری ندارد. سیوطی سلسله کامل اسناد هر حدیث را ذکر نکرده، اما در هر حدیث به منبع آن اشاره کرده و مصحح کتاب در پاورقی آدرس آن منابع را به طور کامل آورده است. بنا به شیوه حدیثی اهل سنت، آنچه در این رساله آمده از طریق صحابه یا یکی از اهل بیت پیامبر به آن حضرت مستند شده است. احادیث موجود درباره مجموعه اهل بیت است و کمتر از شخص خاصی سخن گفته است. رساله حاضر به دلیل کوتاه بودن، پیش‌ تر ضمن کتاب‌ های دیگر و در ادامه آنها مانند «الاتحاف» شبراوی و «العقیلة الطاهرة زینب بنت علی» (ع) منتشر شده است.