مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

این کتاب فرهنگنامه ‏ای منسجم و روشمند و تطبیقی از واژگان، ترکیبات و اصطلاحات فلسفه و کلام اسلامی است. مجموع لغات و مفاهیم این فرهنگنامه از متون کهن و منابع جامع فلسفه مشایی، اشراقی و حکمت متعالیه مخصوصا منابع فارسی گزینش شده است. اصطلاحات کلامی نیز مستند به آثار کهن و منابع تخصصی و عمومی است. فهرست این مآخذ و مراجع در پایان کتاب آمده است. در مقدمه‏ ای که سید حسین نصر نگاشته در خصوص سیر فارسی‏ نگاری متون و مفاهیم تخصصی فلسفه بحث شده است. در ادامه ویراستار کتاب روش انتخاب واژه و مراحل انجام کار، شناسایی منابع، واژه‏ گزینی و سبک ویرایش و معادل‏ یابی اصطلاحات را توضیح داده است. متن فرهنگنامه به ترتیب حروف الفبا ابتدا به زبان فارسی و معادلهای انگلیسی تنظیم شده، سپس ترتیب الفبایی اصطلاحات انگلیسی و معادلها و مترادفات فارسی هر واژه آمده است.

دانش اجتماعی که در دوره اسلامی شکل گرفته، در بخش مهمی از خود، تحت عنوان حکمت عملی شناخته شده است، آن نظامی از دانش که قانون‌ها، نظریات و مفاهیم ویژه‌ای برای شناخت اجتماعی فراهم ساخته است. شناخت این عناصر می‌تواند مسیر فهم زبان این دانش باشد. از جمله این نظریات، تفاسیر متعدد از اصلی است تحت عنوان «ترکیب» که با نظریه‌های مختلفی تفسیر شده است. ترکیب به‌عنوان اصلی متافیزیکی توانایی تفسیر اجزاء و عناصر مختلف طبیعیاتی و مابعدطبیعی را داراست. نمونه‌ای از این ترکیب‌ها در جهان انسان تحت عنوان جامعه شکل می‌گیرد. در این راستا با یک نگاه تحلیلی-تاریخی فرایند شکل‌گیری تفاسیر مختلف از نظریه ترکیب در خصوص واقعیت اجتماعی را بازخوانی کرده‌ایم و در نهایت دیدگاهی ابداعی در تبیین چیستیِ جامعه با استفاده از ترکیب اتحادی ماده و صورت در حکمت نظری و ترکیب انضمامی ماده و صورت در حکمت عملی ارائه شده است. در نتیجه ترکیب انضمامی آن، تفسیری از اصل ترکیب خواهد بود که تبیین هویت جامعه را عهده‌دار می‌شود. در یک توسعه نظری دیگر که با نظریه اعتباریات علامه طباطبایی در تبیین هویات اجتماعی پدید آمده، ترکیب انضمامی پیوند ویژه‌ای با اعتباریات برقرار می‌کند. در نهایت، آن نظام عامی که بتواند مفاهیم و نظریات علوم اجتماعی دوره اسلامی را بیان کند، حکمت عملی آن دوره خواهد بود.

یکی از مسائل مهم و کلیدی در بحث از حکمت عملی، شناسایی جایگاه آن در طبقه‌بندی دانش‌ها است چرا که تصویری کلان و روشن از موقعیت این علم در اختیار می‌نهد. نوشتار حاضر به جهت نقش ویژه‌ای که فارابی در نشان دادن هویت، روش و کارکرد حکمت عملی از راه بررسی دانشی آن دارد، به بیان نظام طبقه‌بندی علوم و جایگاه حکمت عملی در این نظام و نسبت این حکمت با شاخه‌های آن از نگاه فارابی پرداخته و در این باره با بررسی نگاشته‌های وی تلاش دارد به ترتیب وجود این سه دیدگاه در آثار فارابی اثبات گردند: 1. حکمت عملی یک دانش قیاسی است و با علوم غیر قیاسی و صرفا عملی (حِرَف و فنون و انواع هنر) متفاوت است. 2. حکمت عملی یک دانش قیاسی برهانی است و با علوم قیاسی غیر فلسفی که از روش برهان بهره نمی‌گیرند یعنی جدل، سفسطه، خطابه و شعر متفاوت است. 3. حکمت عملی دارای دو جزء اخلاق (صناعت خُلقیه) و سیاست (فلسفه سیاسیه) است و مراد از اخلاق نیز دانش بررسی کننده صرف اخلاق فردی نیست بلکه دانشی است که اخلاق انسان به ما هو انسان در همه حیطه‌های زیست ارادی بشر را بررسی می‌کند و مراد از سیاست هم تدبیر اجتماع مدنی مشتمل بر اجتماع‌های خُرد و منزلی است.

فلسفه، زیرساخت نظریات علوم انسانی و اجتماعی است و حکمت متعالیه به عنوان یک نظام فلسفی، ظرفیت تحقق این زیربنا را دارد. علوم انسانی متکفّل تبیین کنش‌های ارادی انسان‌اند و از دیدگاه علامه طباطبایی، کنش‌های ارادی انسان، تابعی از نظام اعتباری اوست، از این‌رو توجه به نظریه اعتباریات در مطالعۀ علوم انسانی سهم تعیین کننده‌ای دارد و با توجه به اینکه طرح نظام‌مند نظریه اعتباریات از سوی ایشان در حکمت متعالیه صورت گرفته است، مسئله این مقاله آن است که چگونه حکمت متعالیه با علوم انسانی به واسطۀ نظریه اعتباریات ارتباط پیدا می‌کند. این مقاله درصدد است که نشان دهد نظریه مزبور با توجه به مبانی معرفت‌شناختی و انسان‌شناسی فلسفۀ صدرایی، حلقۀ ارتباطی میان حکمت متعالیه و علوم انسانی است.

همایش روز جهانی فلسفه «حکمت و تمدن در اسلام» برپایی یک تمدن اسلامی پایدار مستلزم همگامی دانش با حکمت است حکمت اسلامی و مسأله پیشرفت تمدن حکمت مردمی؛ تأملی درباره نظام حکمی تمدنساز اندیشه ها و مدل تمدن ساز خواجه نصیر طوسی تمدن آرمانی، نماد «خیر کثیر» حاصل از حکمت حکمت، تمدن و معماری امکان تمدن اسلامی ------------------- همایش بزرگداشت مارتین لینگز با بررسی آرای او در باب هنر دینی چیستی عرفان و تصوف از منظر مارتین لینگز عرفان اسلامی از دیدگاه مارتین لینگز بیدهندی هنرهای مصحف شریف در نزد مارتین لینگز ارتباط عرفان و هنر از منظر مارتین لینگز هنر سنتی در رویارویی آن با صنعت مدرن دریچه گشوده در ساعت یازدهم: از رمز حقیقی تا حقیقت رمزاستاد مارتین لینگز و هنر نمایش - به سوی بوطیقای نمایش عرفانی تمثیل آب در سنت اسلامی و دائویی در پرتو تقریرات مارتین لینگز --------------------------- همایش سهروردی در متن آثارش «بزرگداشت روز شیخ اشراق» سهروردی در عقل سرخ تفسیر قرآن در آثار سهروردی الالواح العمادیه کلمة التصوف مقدمه حکمة الاشراق مهر رساله فی حقیقة العشق نیایشهای سهروردی -------------------------- همایش بزرگداشت روز ابن سینا ادراک عقلی در اندیشة ابن سینا روش شناسی حکمت سینوی بررسی دیدگاه ابن سینا دربارة معاد جسمانی مقایسه ای بین معاد سینوی و صدرایی دیدگاه ابن سینا دربارة قضایای اخالقی و مشهورات عشق در فلسفه ابن سینا ------------------------- نشست تخصصی ابن سینا حکمت یونانی، حکمت اسلامی بررسی مواضعی از إلهیات شفاء با نظر به متافیزیک ارسطو مواجهه ابن سینا با کتاب اثولوجیا آغاز تفکر فلسفی و نقش دیگری --------------------------- استاد مهدی حائری یزدی شخصیت و خدمات استاد مهدی حائری یزدی شخصیت اخلاقی استاد حائری یزدی شخصیت فلسفی استاد حائری: جامع الحکمتین دکتر سید محمود یوسف ثانی حائری و مابعدالطبیعه استاد بزرگ فلسفه اسلامی و فیلسوف معاصر عالم اسلام نقش مرحوم حائری در تثبیت و شرح مبانی و مبادی منطقی نقد دیدگاه استاد حائری درباره عوارض ذاتی نقش استاد در ترویج فلسفه تطبیقی -------------------------- نشست معرفی و نقد القانون فی الطب (الکتاب الاول) تصحیح انتقادی دکتر نجفقلی حبیبی سخنرانی افتتاحیه دکتر شهین اعوانی معاون پژوهشی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران سخنرانی دکتر سید عبدالله انوار سخنرانی دکتر سید مهدی محقق سخنرانی دکتر غلامرضا اعوانی سخنرانی دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی سخنرانی دکتر ملک احمدی ------------------------- دیدار و گفت و گوی رئیس مؤسسه و پروفسور کالوس مولر با حضرت آیت الله جوادی آملی (حفظه الله تعالی)