جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این کتاب در پنج مقدمه (هدف از تالیف رساله حاضر، حرمت و عدم جواز تقلید در اصول عقاید، ترجیح دیدگاه قطعی بر ظنی، درستی دیدگاه‌های امامیه، و ترجیح دیدگاه راجح بر مرجوح) و دوازده مساله تدوین گردیده است. شش مساله نخستین به برخی از مباحث خداشناسی اختصاص دارد. مساله هفتم دربار نبی شناسی، مساله هشتم امام شناسی و مساله معاد شناسی است. سه مساله پایانی مربوط به طهارت، نماز و روزه‌ است. در پایان کتاب نیز احادیثی درباره ترغیب به برخی مستحبات آورده شده است. گفتنی است کتاب حاضر براساس یک نسخه خطی موجود در کتابخانه آیت الله مرعشی به شماره 5137، تدوین گردیده است.

علامه حلی با استناد به آیۀ 23 سوره شوری (قل لا أسألکم علیه أجرا إلا المودة فی القربى) و روایات ذیل آن، «مودّت نسبت به اهل‌بیت؟عهم؟» را واجب دانسته و از وجوب این مودّت، وجود منصب امامت در میان اهل‌بیت؟عهم؟ را نتیجه گرفته است. از سوی دیگر، ابن‌تیمیه به برداشت معناییِ علامه حلی از واژگان آیه، و نیز به استناد علامه به روایاتِ مرتبط و دلالت آنها، اشکال وارد کرده است و در وجود روایاتی که در منابعِ مورد استناد علامه آمده، تردید روا داشته است. در تحقیق پیشِ رو، با روش کتابخانه‌ای و رویکردی توصیفی-‌تحلیلی، نشان داده شد که برداشت علامه از آیه و الفاظ آن، هم‌راستا با دیدگاه لغویان، مفسران، و محتوای روایات است. افزون بر این، روایاتِ ذیل آیۀ یادشده، نه‌تنها در منابعی که علامه به آنها استناد کرده، وجود دارند؛ بلکه از نظر سند و متن نیز، مطابق با معیارهای رجالی و حدیثی اهل‌سنت، بدون خدشه و قابل قبول‌اند.

تسليك النفس إلى حظيرة القدس، كتابى است كلامى كه توسط حسن بن يوسف بن مطهر، معروف به علامه حلّى به درخواست فرزندش محمد به نگارش درآمده است. كتاب حاضر به موضوعات ذيل پرداخته است: امور عامّه، تقسيم موجودات، بحث از اقسام موجودات، احكام موجودات، اثبات واجب‌الوجود و صفات او، عدل، نبوت، امامت و معاد. هر يك از اين موضوعات خود مشتمل بر مباحث متعددى است. نویسنده اثر حاضر را به مهم‌ترين مسائل كلامى اختصاص داده و آنها را در قالب‌هاى فلسفى و برهانى مورد بحث و بررسى قرار داده است. اين كتاب بسيار شبيه كتاب «تجريد الاعتقاد» استاد علامه حلّى؛ يعنى خواجه نصيرالدين طوسى است كه خود علاّمه به شرح آن پرداخته و آن را «كشف المراد» نام نهاده است. تفاوتى كه «تسليك النفس» با «تجريد الاعتقاد» دارد بيان ساده و روان آن است و حال آن كه «تجريد الاعتقاد» خواجه از عبارات و متنى صعب و دشوار بهره‌مند است. اما نقطۀ اشتراك استاد و شاگرد در اين دو اثر روش فلسفى و برهانى‌اى است كه در اثبات مسائل كلامى در پيش مى‌گيرند روشى كه نزد متكلمان متأخر مقبوليت يافته است. نسخه‌اى خطى از اين اثر در موزۀ بريتانيا در لندن موجود است. كاتب اين نسخه على بن الحسن بن الرضى الحسينى است كه از كتابت آن در /18صفر716/ق فراغت يافته است. نسخه خطى دوم در كتابخانۀ آيت‌اللّه حكيم در نجف اشرف به شماره 929م نگهدارى مى‌شود. ناسخ اين نسخه ناشناخته است؛ اما تاريخ اتمام استنساخ آن /22صفر722/ق قيد گرديده است. از هر يك از اين دو نسخه خطى، ميكروفيلمى در «مركز احياء التراث الاسلامى» قم موجود است اولى به شمارۀ 1804 و دومى به شمارۀ 689/2. نسخه حاضر در برنامه با تحقيق و پژوهش سركار خانم فاطمه رمضانى در قطع وزيرى با جلد گالينگور در 264 صفحه براى نخستين بار در سال 1426ق توسط انتشارات «مؤسسۀ امام صادق عليه‌السلام» قم، منتشر گرديده است.

الأئمة الاثناعشر في كتاب منهاج الكرامة للعلامة الحلي و نقد كلام ابن تيمية حولهم، تألیف سید علی حسینی میلانی، گزیده کتاب «شرح منهاج الكرامة في معرفة الإمامة» تألیف خود نویسنده است. کتاب «منهاج الكرامة في معرفة الإمامة» اثر علامه حلی (متوفی 726ق) است که توسط ابن تیمیه در «منهاج السنة النبوية» مورد نقد قرار گرفته است. در اثر حاضر، جایگاه ائمه اطهار(ع) از دیدگاه شیعه معرفی و نقد ابن تیمیه با استناد به منابع اهل سنت رد شده است. نویسنده در مقدمه درباره نگارش این اثر چنین می‌نویسد: «زمانی‌که شرح منهاج الکرامه علامه حلی را با رد بر کلام ابن تیمیه در منهاج السنة نوشتم، مناسب دیدم که بخش متعلق به شرح حال ائمه دوازده‌گانه را در کتابچه مستقلی جدا نمایم تا برای همه مفید واقع شود. در ابتدای کتاب بخشی از عبارات علامه حلی نقل شده است. این بخش که معرفی فشرده‌ای از ائمه معصومین(ع) است را علامه حلی در «منهاج الكرامة» در فصل دوم، وجه رابع و پس از آن نویسنده در شرح بر منهاج الکرامة.آورده‌اند. مطالب کتاب به تعداد ائمه اطهار(ع) در دوازده فصل نگارش شده است. شیوه نگارش مطالب بدین ترتیب است که در هر فصل ابتدا بخشی از کلام علامه حلی در رابطه با آن امام ذکر شده است. پس از آن کلام ابن تیمیه در نقد سخنان علامه حلی نقل شده است. در آخر نیز نقد و رد بر کلام ابن تیمیه با لفظ «أقول» ارائه شده است؛ به‌عنوان نمونه علامه حلی درباره امام صادق(ع) چنین می‌نویسد: «أفضل أهل زمانه و أعبدهم». ابن تیمیه در رابطه با این سخن علامه، امام صادق(ع) را از برگزیده‌ترین اهل علم و دین می‌داند که علمش را از جدش که پدر مادرش ام‌فروه دختر قاسم بن محمد بن ابوبکر است و از محمد بن منکدر و نافع و زهری و دیگران فراگرفته است. سپس نویسنده در نقد کلام ابن تیمیه چنین می‌نویسد که او نفیا و اثباتا توجهی به کلام علامه نکرده است. آنگاه عبارات بزرگان اهل سنت را که تأکیدی است بر کلام علامه ذکر می‌کند. وی در این‌باره سخنان مالک بن انس، ابوحنیفه، ابن حیان، ابن خلکان و دیگران را نقل کرده است. به‌عنوان مثال ابن حیان چنین می‌نویسد: «كان من سادات أهل‌البيت فقها و علما و فضلا». مستندات مطالب با ذکر جلد و صفحه در پاورقی‌ها و فهرست مطالب، در انتهای اثر ذکر شده است.

إسْتِقْصاءُ النّظَر فِی القَضاءِ و القَدَر کتابی کلامی و به زبان عربی در باب قضا و قدر از مسائل مهم علم کلام، تألیف علامه حلی عالم مشهور شیعه در قرن هشتم هجری. نویسنده در این اثر به تبیین دیدگاه‌های امامیه، معتزله و اشاعره پرداخته است. کتاب مشتمل بر دو رساله است: استقصاء النظر فی القضاء و القدر که علامه حلی در آن، به اهم دیدگاه‌های عدلیه در باب مختار بودن انسان پرداخته و آیات متعددی از قرآن کریم را دلیل می‌آورد. وی همچنین به نقد دیدگاه جبرگرایانه اشاعره پرداخته و به آنها پاسخ می‌گوید. الفرق بین کلام النبی و قول الوصی رساله‌ای مختصر در باب سه مسأله عقیدتی است که شخصی از خواجه رشیدالدین از شاگردان خواجه نصیر پرسیده و علامه حلی که در مجلس حضور داشته، آن مسائل را به تحریر در آورده است.

خبر موثق از انواع خبر واحد در استنباط فقهی جایگاه مهمی دارد. وثاقت و فساد مذهب راوی دو رکن اصلی در خبر موثق محسوب ‌می‌شود. نقش فساد مذهب راوی در سنجش اعتبار خبر موثق، همواره بحث‌ برانگیز بوده است. علامه حلی از جمله فقیهانی است که نقش فساد مذهب را در اعتبارسنجی خبر واحد مؤثر دانسته است. علامه حلی از جمله پیشگامان تقسیم خبر واحد به لحاظ صفات راوی، خبر موثق را به جهت فساد مذهب راوی معتبر نمی‌داند و در این زمینه با دیدگاه پیشینیانی مانند شیخ طوسی اختلاف نظر دارد. با بررسی آثار علامه حلی در حوزه‌های اصول، رجال و فقه، به نظر می‌رسد در نگاه اول تناقضی بین نظریه عدم اعتبار خبر موثق و عملکرد وی در به کارگیری این نوع خبر در استنباط فقهی وجود دارد. با این حال پژوهش حاضر با تحلیل دقیق تعامل دوگانه علامه حلی با خبر موثق در قالب رویکرد سلبی و ایجابی نشان می‌دهد که علامه حلی نه تنها در تطبیق نظریه‌های اصولی و رجالی خود پایدار است، بلکه در عمل، رویه‌ای مشابه فقهای پیشین همچون شیخ طوسی دارد.

کتا‌ب‌ حا‌ضر ترجمه‌ شرح‌ با‌ب‌ حا‌دی عشر تحت‌ عنوان‌ "النا‌فع‌ یوم‌ الحشر" فا‌ضل‌ مقداد است‌ که‌ خود شرحی‌ است‌ بر "البا‌ب‌ الحا‌دی عشر" علامه‌ حلی‌