جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

‫لقد كان لكم فى رسول اللَّه اسوة حسنة لمن كان يرجوا للَّه واليوم الآخر وذكر اللَّه كثيراً«. P ) سوره احزاب، آيه 21. P} »لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رؤف رحيم«. {P ) سوره توبه، آيه 128. P} نظام ومجموعه قوانينى كه رب العالمين براى هدايت بشريت تشريع كرده است اسلام نام دارد. دين اسلام، به عنوان شريعت جاودان پيامبر خاتم (ص) در دو بخش اساسى به انسانها عرضه شده است: كليات رؤس مسايل وريشه‏هاى احكام وبرنامه‏ها در قرآن كريم، كه هم الفاظ وعبارات وهم جميع معانى ومفاهيم آن از جانب خداوند ووحى الهى است. وتوضيح وشرح وتفصيلات مربوط به آنها در سنت وسيره رسول مكرم اسلام (ص) ارائه گرديده است. خداى متعال در كتاب آسمانيش فرمانبردارى از رسول را با اطاعت از خويش همراه وقرين آورده است ومى‏فرمايد: »يا أيها الذين آمنوا اطيعوا اللَّه واطيعوا الرسول...«. {P ) آيه 59 نساء، 92 مائده، 20 و46 انفال، 54 نور، 32 محمد، 13 مجادله به همين مضمون مى‏باشند. P} وهمچنين نافرمانى از پيامبر را هم تراز با نافرمانى خود دانسته چنانكه فرموده است: »ومن يعص اللَّه ورسوله فان له نار جهنم«. {P ) 24 جن، 42 نساء، 59 هود، 10 حاقه، 216 شعرا، 21 نوح، 36 احزاب، 14 نساء، 98 و100 مجادله به همين مضمون مى‏باشند. P} بنابراين گفتار وكردار رسول خدا (ص) حجت وخلق وبخشى از برنامه هدايت الهى به شمار مى‏رود ودر سايه اقتدا به اين پيشواست كه قيد مسلمانى شكل مى‏گيرد. به اين ترتيب سنت پيامبر اسلام (ص) كه اعم از قول وفعل وتقريرات ايشان در سراسر دوران نبوت مى‏باشد. براى همه مسلمانان در كنار قرآن مصدر اصلى شريعت اسلام بوده وعمل به آن الزامى است چنانكه شاطبى در كتاب الموافقات چنين بيان مى‏كند كه: »ان السنه تطاع لانها بيان القرأ فطاعه اللَّه عمل بكتابه وطاعة الرسول العمل بما بيّن به كتاب اللَّه تعالى قولاً أو عملاً أو حكماً.. ان السنه توضح المجمل وتقيد المطلق وتخصص العموم.. وان السنة بمنزلة التفسير والشرح لمعانى احكام الكتاب ودل على ذلك قوله تعالى: »وأنزلنا إليك الذكر لتبين للناس ما نزل إلهيم««. {P ) اضواء على سنه المحمديه، ابوريه، مؤسسه انصاريان. P} به عنوان نمونه روشن اين تبيين مى‏توان به ركعات نماز وكيفيت اذكار وشروط در اين حكم اساسى اشاره نمود كه همه از تعليمات رسول خدا (ص) است حال آنكه در قرآن به عباراتى كلى چون »اقم الصلوه...« اكتفا شده است. با اين توجه، ضرورت مطالعه وشناخت سنت رسول خدا (ص) وشخصيت الهى ايشان به عنوان الگوى عملى ديندارى كه ابعاد مختلف اسلام در لحظه لحظه حيات او تجسم يافته است، روشن مى‏گردد. از جمله اين ابعاد، رفتارها وعملكرد سياسى - اجتماعى پيامبر (ص) مى‏باشد كه در طول بيست وسه سال به تحول جامعه جاهلى به يك حكومت اسلامى منجر گرديده ودر واقع اجراى قوانين اسلام را در سطح اجتماع متحقق ساخته است، اگر امروز بعد از 1400 سال به تحليل ابعاد سياسى واجتماعى شخصيت رسول خدا (ص) مى‏پردازيم در جستجوى روشهاى يك انسان سياستمدار (هر چند موفق ومنحصر به فرد) در لابلاى صفحات تاريخ نيستيم بلكه معتقديم مجموعه اين رفتارها در تداوم جريان هدايت انسانها از طريق رب العالمين ودر متن آموزشهاى الهى به منصه ظهور رسيده است وما بايستى براى مشكلات امروز خود به مطالعه سياستهاى پيام‏آور وحى آسمانى پرداخته وبدان تمسك جوييم. در واقع سراسر سنت وسيره رسول خدا (ص)، تلاش براى ابلاغ رسالت الهى وارائه اسلام در چهار وجود (وجود اسمى، وجود مفهومى، وجود شخصيت اسلامى وجامعه اسلامى) بوده است. {P ) علامه عسكرى در كتاب نقش ائمه در احياء دين در اين مورد چنين نوشته‏اند: با تحليل دقيق از اسلام مى‏توان آن را به چهار وجود تقسيم نمود كه در جامعه انسانى به اين چهار نوع مى‏تواند حضور يابد. وجود اسمى كه مجموعه الفاظ با بار معنايى خاصى است ودر استخدام شريعت در آمده، وجود مفهومى كه اصطلاحات دينى را همراه مفاهيم حقيقى آنها تبليغ مى‏كند. وجود عملى يا شخصيت اسلامى كه در آن مجموعه رفتارهاى دينى در عملكرد يك فرد تجسم پيدا مى‏كند ووجود جامعه اسلامى كه احكام اجتماعى اسلام در آن به اجرا گذاشته مى‏شود وبه عنوان كامل‏ترين تجلى اجتماعى اسلام به شمار مى‏رود (نقش ائمه در احياء دين، ج 1، علامه سيّد مرتضى عسكرى، مجمع علمى اسلامى). P} لذا با توجه به اين هدف اساسى، جوانب مختلف شخصيت وعملكرد ايشان قابل تفكيك نيست چرا كه همه در يك راستا وبراى ارائه ودفاع از تداوم وبقاى دين الهى بوده‏اند. در اين نوشتار ما هرگز مدعى نيستيم كه شخصيت سياسى رسول خدا (ص) بطور كاملاً جداگانه بررسى وارائه شده باشد بلكه سعى داشته‏ايم تا آن بخش از رفتارها را كه در تحقق وجود چهارم يعنى تشكيل جامعه اسلامى وحفظ وتداوم آن نقش داشته است را تا حدى پر رنگ‏تر به تصوير كشيده و ارائه نماييم. و با عنايت الهى در اين راه از زلال هدايت » رحمة للعالمين« بهره‏مند شويم. والسلام

---

‫اين پژوهش در چهار فصل، در صدد رسيدن به پاسخ اين مسئله است که راهبردهاي نظري و راهکارهاي عملي قرآن براي پيشگيري از جرايم و انحرافات اجتماعي چيست؟ نويسنده در کليات، به نسبت شناسي جرم، انحراف و گناه و روش‌هاي پيشگيري از جرم و انحراف پرداخته است. اين روش‌ها عبارتاند از: پيشگيري کيفري، اجتماعي، وضعي و پيشگيري بر اساس آموزه‌هاي دين. سپس به مباني نظري جرم و انحراف در قرآن، پرداخته است. معيارهاي قرآن در ارزيابي عملکرد افراد بشر در حوزه بينش‌ها و رفتارها، عقايد توحيدي و دستورهاي ديني است. جرم و انحراف از نظر قرآن، نخست به دوگونه انحرافات اعتقادي و انحرافات رفتاري تقسيم شده است. انحرافات اعتقادي عبارتاند از: شرک، کفر، نفاق و ارتداد. انحرافات رفتاري بسيارند که برخي از مهم‌ترين آنها در حوزه دين، بدعت، افترا و شبهه افکني در دين، و سهل‌انگاري در حدود و هنجارهاي ديني است. انحرافات رفتاري در حوزه سياست، پذيرش ولايت ظالمين و کفار، و خودباختگي و استعمارزدگي است. در حوزه اقتصاد، تکاثر و فزون خواهي و سهل‌انگاري در اداي واجبات مالي مانند خمس و زکات است، و در حوزه اخلاق، ناهنجاري‌هاي جنسي و ازاله عقل با چيزهايي مانند مشروبات الکلي و مواد مخدر است. قرآن کريم نقش باورها و بينش‌ها را در ارتکاب ناهنجاري و همچنين پيشگيري از آن بسيار مهم دانسته و معتقد است که باورمندي به توحيد، معاد، عدل، نبوت و امامت، موجب مي‌شود تا انسان مرتکب ناهنجاري‌ها نشود. همچنين قرآن نقش برخي از فضايل اخلاقي مانند حکمت، عدالت و عفت را در بازدارندگي از جرم و انحراف ناديده نميگيرد. راهکارهاي عملي قرآن در مقابله پيشگيرانه با جرايم و انحرافات، در چهار محور راهکارهاي فردي، اجتماعي، وضعي و کيفري ارائه شده است. چند راهکار مهم فردي عبارتاند از: خود کنترلي دروني (تقوا)، پايبندي به الزامات ديني، ازدواج، اداي واجبات مالي. برخي از راهکارهاي اجتماعي عبارتاند از: تقويت نظام خانواده و دفاع اجتماعي از هنجارهاي جامعه (امر به معروف و نهي از منکر). راهکارهاي وضعي با سه عنصر بزهکار، بزهديده، و موقعيت و فرصت جرم مرتبط است. در راهکارهاي کيفري، پيشينه شناسي کيفر و مجازات در قرآن، انواع کيفر و روش‌هاي اجرايي آن در قرآن، و اهداف راهکارهاي کيفري بيان شده است. نتيجه اينکه قرآن کريم براي پيشگيري از جرايم و انحرافات اجتماعي، هم راهکارهاي نظري و هم راهکارهاي عملي را مؤثر دانسته است.