آثار مرتبط با شخصیت ها | کتابخانه مجازی الفبا

پلنتینگا و آیت الله مصباح(ره) به عنوان دو حکیم خداباور مسیحی و مسلمان با دو رویکرد متفاوت اما عقلی، به تحقیق درباره مسئله شرور پرداخته و شبهه ناسازگاری وجود شرور طبیعی و اخلاقی را پاسخ داده اند. این مسئله بر اساس روش توصیفی- تحلیلی به شیوه گردآوری کتابخانه ای، بررسی شده است. پلنتینگا مطابق نظریه اختیار، ادعای وجود تناقض منطقی بین مسئله شر و وجود خدا را نمی پذیرد. آیت الله مصباح ضمن پذیرش راه حل های فلاسفه مسلمان، از جمله عدمی بودن شرور، نسبیت شرور، مجعول بالعرض بودن شرور، غلبه خیرات بر شرور، بر راهکار غایت انگاری یا همان کمال و سعادت محور بودن همه افعال انسان، تاکید خاصی کرده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که اگر چه این دو متفکر، در اصل اعتقاد به خدای کامل مطلق(عالم، قادر و خیر محض) اشتراک نظر دارند، اما در روش و نوع مواجهه با نظریه عدل و حکمت الهی اختلاف نظر دارند. در عین حال دیدگاه سعادت انگارانه آیت الله مصباح پاسخ همه شرور طبیعی و اخلاقی را می‌دهد اما نظریه اختیارانگارانه پلنتینگا صرفاً شرور اخلاقی را پاسخگوست.

الوین پلنتینگا ظاهر بعضی باورهای دینی را با برخی یافته­های علم امروزی متعارض می­یابد، بنابراین پیشنهاد می­کند برای آنکه هم علم بتواند اشتباهات تفسیری ما را از متون دینی تصحیح کند و هم دین راهنمای علم در پرهیز از یکی انگاشتن نظریه­های علمی با حقیقت شود، باید به علمی روی بیاوریم که از هر آنچه می­دانیم در آن بهره ببریم: خواه آموزه­ها و باورهای دینی، خواه داده­های تجربی و یافته­های علمی. در این مسیر، یکی از مفروضات علم موجود مانع تحقق چنین علمی است: طبیعت­گروی روش‌شناختی قید روش­شناختی­ای است که دانشمندان را ملزم می­سازد در چارچوب مفاهیم، شواهد و تبیین­های طبیعی نظریه­پردازی کنند. به­علاوه، بسیاری از علوم (غالباً علوم انسانی) نیازمند تعاریف و مفاهیم هنجارینی هستند که نظام ارزشی دین می­تواند آنها را تأمین کند. به عقیدة پلنتینگا، می­توان با کنار هم قرار دادن یافته­های علمی و باورهای دینی (اعم از باورهای واقعاً پایه و قرائن هرمنوتیکی)، به همراه طرد طبیعت­گروی روش­شناختی و استفاده از مفاهیم و تعاریف هنجارین دینی، علم آگوستینی را پایه گذارد.

مساله شر امری بدیهی و انکار نشدنی است . طرح انداز مساله شر بعنوان برهانی علیه خدا توسط اپیکورس فیلسوف یونانی است. اما در پرتو رشد فلسفه و عقل، نوع مواجهه ها با اندیشه ها متفاوت گشت .در عصر جدید، فلسفه به تحلیل زبان و مفاهیم گرایش پیدا کرده. بنابراین نوع مواجهه با اندیشه دینی بصورت منطقی و تحلیل گزاره ها شده است. در دوره جدید، مساله شر را هیوم و بعد جی ال مکی بصورت برهانی قاطع علیه خدا مطرح می کند و ادعا می کنند که این مشکلی صرفا منطقی است و وجود خدا با وجود شر ناسازگار است و راه حل های ارائه شده نباید به انکار قضایای مقوم مساله شر منجر شود چون در این صورت مشکل حل شده می باشد.دیگر پلانتینگا می گوید که منشا شر از انسان است و خدا نمی تواند مانع انجام کار شر بشود همانطور که نمی تواند مانع انجام فعل نیک شود چون به انسان اختیار بخشیده است. در چشم انداز اسلامی شهید مطهری در مقابل فلسفه ی مصائب و بلایا جوابیه بر اساس تئودیسه یا عدل الهی دارند و می گویند خدا حکیم و قادر و خیر خواه و ... است و این بلایا و پستی و بلندی ها لازمه جهان است.و در نگاه کلان و کلی شرور به لحاظ علی و معلولی لازمه نظام احسن است. شر منشاءاش خود انسان است چون قابلیت دریافت صور کمالیه را ندارد و این برخلاف عدل خداوند است که بین موجودات تبعیض قائل شود بلکه این تمایزات بخاطر تفاوت است.و شرور از جهتی از لطف خداست در جهت پرورش روح آدمی.در راستای مساله شر نظریه های فراوان و نقدهای فراوانی وجود دارد که به سه فیلسوف ؛ جی ال مکی و پلانتینگا در تفکر غرب و شهید مطهری در سنت اسلامی اکتفا می کنیم تا به این پرسش مهم برسیم که مساله شر و پیامدهای ناشی از آن در تفکر غرب و سنت اسلامی چگونه تبیین میشود.بنظر میرسد پاسخ های ارائه شده دارای اشکالاتی است و از طرفی بین دیدگاه های پلانتینگا و شهید مطهری شباهت و تفاوت هایی وجود دارد. از این رو در این نوشتار سعی براین است تا با تدقیق و تبیین بیشتر و با روش تحقیق نظری در ذیل ترکیبی از روش های کتابخانه ای توصیفی تحلیلی و تطبیقی جهت نیل به نتیجه بهره ببریم.

اگر چه به نظر می رسد مفاهیم ضرورت و امکان (مفاهیم وجهی) مفاهیم جدایی ناپذیر مابعدالطبیعه هستند، فلاسفه تجربه گرا به طور سنتی این مفاهیم را مورد نقد قرار داده اند. در قرن بیستم نیز چنین انتقاداتی توسط کوآین(Quine) در قالبی جدید صورت گرفته است. با وجود این، طرح مفهوم تکثر جهان های ممکن در معناشناسی منطق موجهات، زمینه ساز این باور شد که می توان بر چالش تجربه گرایی غلبه کرد. در تبیین سرشت جهان های ممکن، دو رویکرد متفاوت وجود دارد. گروهی از فلاسفه از رویکرد نام گرایی تقلیلی در بیان مفاهیم وجهی استفاده می کنند و سایر مفاهیم وجهی را به مفهوم جهان های ممکن تقلیل می دهند و در مقابل، برخی از فلاسفه معتقدند مفاهیم جهان های ممکن، ضرورت، امکان، ذاتی و عرضی اجرای یک شبکه هستند. در این مقاله، پس از اشاره ای به رویکرد اول، انتقادی که پلتینگا به عنوان نماینده شاخص جریان دوم به رویکرد نام گرایی تقلیلی وارد کرده است و همچنین تبیین او از ماهیت جهان ممکن شرح داده می شود و نشان داده خواهد شد که مفهوم کلیدی در اندیشه پلانتینگا وضعیت امور است و وی یک جهان ممکن را وضعیت امری بیشینه می داند. این مسئله تبیین خواهد شد، که درک پلنتینگا از مفهوم جهان های ممکن، با مفهوم نفس الامر در نظر حکمای مسلمان قابل تطبیق است اگر چه تمایزات مشهودی نیز با آن دارد.

ملاصدرا به‌عنوان یکی از حکیمان متأله در سنت فلسفه اسلامی و پلانتینگا به‌عنوان فیلسوفی خداباور در ساحت تفکر فلسفه غربی، هرکدام با مبانی و تئوری‌های خاصی به تحقیق و تدقیق درباره مسئله شر پرداخته‌اند. ملاصدرا با استفاده از مبانی اصالت وجود و عدمی دانستن شرور، احسن بودن نظام خلقت و غلبه خیرات بر شرور، سعی کرده تا این مشکل را حل نماید. پلانتینگا نیز با دفاع مبتنی بر اختیار، اثبات می‌کند مسئله شرور با وجود خداوند در تناقض نیست. این دو متفکر علیرغم اعتقاد به اصل وجود خدا و قبول قدرت مطلق، خیریت محض و عالم مطلق بودن خداوند و اختیار انسان، در نهایت خلق شرور در عالم را پذیرفته‌اند. در پژوهش حاضر تلاش ‌شد تا با استفاده از آیات قرآن کریم و روایات معصومین، راه حل‌های جدیدی برای رفع معضل شر ارائه و با مهم‌ترین راه حل‌های دو فیلسوف مذکور مورد مقایسه قرار گیرد.

فاقد چکیده

یکی از مهمترین مباحث فلسفه دین، میحث منشأ اعتقاد به خدا است. درباره منشأاعتقاد به خدا دیدگاه های گوناگونی وجود دارد که مهمترین این دیدگاه ها، دیدگاهی است که منشآ اعتقاد به خدا را "فطری" می داند. در این پژوهش تلاش کرده ایم "فطری" بودن منشأ اعتقاد به خدا را از دیدگاه پلنتینگاو استاد مطهری -دو متفکر جهان غرب و اسلام- بررسی نماییم. این دو متفکر هر دو منشأ اعتقاد به خدا را غیربرهانی و "فطری" می دانند؛ با این تفاوت که پلنتینگا از فطری بودن منشأ اعتقاد به خدا، عقلانیت این اعتقاد و استاد مطهری حقانیت آن را نتیجه می گیرند.

در میان فیلسوفان مغرب زمین تعلق به دیرپایی نسبت به مباحث خداشناسی وجود داشته است. معقولیت اعتقاد به خدا، مساله ای است که الهیات طبیعی و الهیات اصلاح شده با رهیافت های مختلف به آن پرداخته ، با حفظ میانی معرفت شناختی خود به بحث گذاشته اند. نوشتار حاضر در یک مدخل و پنج فصل:‌1. الهیات طبیعی ، 2. مبانی معرفت شناختی الهیات طبیعی، 3.الهیات اصلاح شده، 4. نقد و ارزیابی الهیات اصلاح شده، 5. نتیجه گیری کلی سامان یافته است.

هدف از پژوهش حاضر گذر از انحصارگرایی دینی آلوین پلنتینگا ـ و محذوراتی است که این نوع انحصارگرایی برای باور دینی به وجود می آورد و بررسی امکان رسیدن به مدارای دینی براساس عقل گرایی انتقادی کارل پوپر است. در مسیر چنین گذری سوالات اساسی وجود دارد که برآنیم در این پژوهش به آن ها پاسخ دهیم؛ سوالاتی از این قبیل که چرا باید از انحصارگرایی دینی گذر نمود؟ در پس انحصارگرایی دینی پلنتینگا چه محذوراتی وجود دارد؟ آیا الهیات اصلاح شدۀ سنت مسیحی به بنیادگرایی دینی می انجامد؟ اگر پاسخ مثبت است الهیات اصلاح شدۀ مسیحی چگونه به بنیادگرایی دینی خواهد انجامید؟آیا میان انحصارگرایی دینی مطرح شده توسط پلنتینگا و بنیادگرایی دینی تلازمی وجود دارد؟ و آیا انحصارگرایی دینی در نهایت به بنیادگرایی دینی می انجامد یا خیر؟ انحصارگرایی دینی مطرح شده توسط پلنتینگا براساس چه ویژگی ها و شرایطی به بنیادگرایی دینی می انجامد؟ این دو رویکرد چه پیامدهایی برای دین به ارمغان می آوررند؟ راه حل گذر از این دو رویکرد چیست و آیا به واسطۀ مدارای دینی می توان از این دو رویکرد و پیامدهای آن ها دوری جست یا خیر؟ اگر گذر از چنین دیدگاه هایی به واسطۀ مدارای دینی ممکن است کدام معنای مدارا مورد نظر است؟ و آیا به واسطۀ مدارای تئوریک مطرح شده توسط پوپر می توان از چنین رویکردهایی گذر نمود؟ براساس چه مفاهیمی در دیدگاه پوپر مدارای دینی حاصل خواهد شد؟ آیا با توسل به مدل عقلانیت پوپر ـ عقل گرایی انتقادی ـ مدارای دینی حاصل خواهد شد؟ آیا با اتخاذ کثرت گرایی دینی لزوماً می توان به مدارای دینی رسید؟ و تفاوت کثرت گرایی دینی با مدارای دینی در چیست؟ آیا میان نسبی گرایی و مدارای دینی تلازمی هست یا خیر؟ و در نهایت براساس مدارای مطرح شده توسط پوپر امکان گذر از انحصارگرایی دینی و بنیادگرایی دینی وجود دارد یا خیر؟آلوین پلنتینگا از مهم ترین چهره های معرفت شناسی اصلاح شده است، دیدگاه های مطرح شده توسط پلنتینگا و نیز الهیات اصلاح شدۀ مسیحی لوازمی دارد که در نهایت به بنیادگرایی دینی منجر خواهد شد دیدگاه هایی مانند وجود باورهای پایه ، باور به مرجعیت کتاب مقدس، باور به تهدید دیدگاه هایی مثل کثرت گرایی دینی و... . در این پژوهش نشان داده خواهد شد که انحصارگرایی دینی چگونه به بنیادگرایی دینی می انجامد، این نوع بنیادگرایی دینی ایدئولوژی های بسته ای را به ارمغان می آورند که در نهایت منجر به خشونت می شوند، لکن تلاش ما بر آن است که چگونگی گذر از این تفکرات را براساس عقل گرایی انتقادی پوپر نشان دهیم و بررسی نماییم که آیا امکان رسیدن به مدارای دینی براساس چنین عقل گرایی امکان پذیر است؟ درنهایت با استفاده از مفهوم خطاپذیری و جست وجوی حقیقت به این نتیجه خواهیم رسید که با قبول اینکه انسان موجودی ممکن الخطا است و نیز دسترسی به حقیقت یقینی ممکن نیست مدارای دینی به این صورت تحقق می یابد که ادیان دیگر در کنار دین اتخاذ شده نزد شخص از مقداری حقیقت برخوردار هستند و شخص باورهایش را باید به صورت موقتی بپذیرد و احتمال ورود خطا به این باورها را بدهد. براساس چنین دیدگاهی مدارای دینی در جامعه تحقق می یابد و می توان از انحصارگرایی دینی و پی آمدهای بسیاری که دارد از جمله بنیادگرایی دینی، ایدئولوژی های دینی، جنگ¬های دینی و خشونت های برآمده ار آن و... گذر کرد.

مقالۀ حاضر دو هدف را پی می‌گیرد: نخست ارائۀ تبیین و تحلیلی از برهان وجودی آنسلم و پلانتینگا بر اساس تقریر «ویلیام رو»-خداناباور معاصر-و دوم تعیین جایگاه مغالطۀ «پنداشت پرسش» در این استدلال. «رو» پس از طرح نقدهایی که بر تقریر آنسلمی این استدلال وارد شده‌است، قرائت موجهاتی پلانتینگا را قانع‌کننده‌ترین روایت برهان می‌داند و معتقد است که تقریرهای پیشین با تکیه بر این اصل که «وجود در واقعیت» ویژگی برتری‌بخش است، گرفتار مغالطۀ منطقی هستند. تقریر پلانتینگا نیز بر این مقدمه که خدا «موجودی ممکن با حداکثر کمال است»، استوار است و این گزاره تنها در صورتی صادق است که خدا در جهان واقعی، وجود داشته باشد. در این پژوهش، با روشی تحلیلی-انتقادی نشان می‌دهم روایت آنسلمی و بازسازی این روایت از طریق پلانتینگا مغالطه آمیز است و روایت موجهاتی پلانتینگا نیز گرچه دارای ضرورت منطقی است؛ امّا ضرورت وجود خداوند در خارج را اثبات نمی‌نماید؛ زیرا کمال در این برهان به گونه‌ای تعریف شده که به مغالطۀ «پنداشت پرسش» دچار است.