مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

یکی از مسایلی‌که از دیر باز تاکنون از مباحث جدی و مناقشه برانگیز نزد متفکران معاصر، از جمله فلاسفه و اصولیین و به ویژه متکلمان بوده است مسأل? حسن و قبح در افعال شخص عاقل – به ویژه انسان- است.گذر زمان و طرح دیدگاه‌های جدید دربار? اخلاق و فلسف? اخلاق، ضرورت و اهمیتاین مسأله را پیش از پیش نمایان می‌سازد. پرسش اصلی این است که آیا حسن و قبح عقلی است یا شرعی؟ منظور از عقل، عقل نظری است یا عقل عملی؟مشهور است که عدلیه، هوادار عقلانیت حسن و قبح افعال و اشاعره پیرو شرعی بودن حسن و قبح افعال می‌باشند. در تاریخ تفکر مسلمانان، معانی متفاوتی برای حسن و قبح بیان شده است: 1- کمال و نقص 2- ملایمت و منافرت با نفس 3- استحقاق مدح و ذم. دو معنای نخست مورد اتفاق اشاعره وعدلیه و معنای سوم مورد اختلاف آنها می‌باشد. قاعده حسن و قبح ذاتی، در حل و فصل بسیارى از مسائل کاربرد دارد. مباحث ملازمات و استلزامات عقلى در اصول فقه، جاودانگى و پایدارى ارزش هاى اصیل انسان در علم اخلاق و مسائل مهم کلامى، از جمله: وجوب تکلیف، حسن عقاب الهى، لزوم بعثت انبیا، قاعده ى لطف و... به این مسئله مبتنى اند.محور پژوهش حاضر این است که، معانی اجماعی و مورد اختلافی در معنای حسن و قبح را بیان کرده و مراد از ذاتی و عقلی بودن این مسأله، دلائل قائلین و منکرین حسن و قبح و آثار و نتایج آن را از نظر متفکرین معاصر- آقایان، سبحانی، مظفر و مصباح- بیان کنیم.

حکیم سبزواری و علامهء طباطبائی از برجسته‌ترین فیلسوفان و متفکرین بعد از ملاصدرا هستند. هر دو فیلسوف صدرائی مشرب و از مهمترین شارحان و مفسران فلسفهء ملاصدرا می‌باشند. هم‌اکنون کتاب شرح منظومه سبزواری و "بدایه و نهایه" علامه طباطبائی متون اصلی درس فلسفه در مراکز آموزش فلسفه هستند. در این پایان‌نامه دو کتاب شرح منظومه و نهایه‌الحکمه مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته‌اند. این مقایسه در هشت گسترهء اصلی انجام گرفته که همین هشت گستره عناوین فصول پایان‌نامه نیز می‌باشند و در فصل نهم نتیجه نهایی اخذ شده است . این نتیجه‌گیری شامل محاسن و معایب این دو کتاب و همچنین پاسخ به سئوال مطرح شده در مقدمهء پایان‌نامه و یک پیشنهاد می‌باشد. سئوال مطرح شده در مقدمه چنین است : آیا یکی از دو کتاب شرح منظومه و نهایه الحکمه بر دیگری ترجیح دارد یا خیر؟ اگر دارد به چه دلیل؟ این دو کتاب از این هشت جهت با هم مقایسه و بررسی گردیده‌اند: -1 رعایت ضوابط کتاب درسی. -2 استدلال‌ها و براهین. -3 شیوهء بیان دو حکیم. -4 اختلافات موجود در مباحث ، مسائل و نظرات دو حکیم. -5 نقدهای واردشده دو حکیم. -6 بینش تاریخی دو حکیم. -7 ابتکارات مشهود دو حکیم و اختلافاتشان با ملاصدرا. -8 مبانی جهان‌شناسی.

موضوع این رساله تبیین و نقد تأثیر مبانی حکمت صدرایی بر تفسیر المیزان در حوزه‌ی مبدأ و معاد است. تحلیل نتایج این بحث در گستره‌ی دانش هرمنوتیک ارزیابی می‌شود. بر اساس این تحقیق می‌توان گفت: علامه طباطبایی از ‌اصل اصالت وجود،‌ تشکیک خاصی حقیقت وجود صرافت و بساطت حقیقت وجود، رابط بودن وجود معلول نسبت به علت و قاعده‌ی مهم بسیط الحقیقه در تفسیر آیات راجع به خداشناسی اعم از اثبات ذات و صفات کمالیه، عینیت ذات و صفت، احدیت ذات، توحید در مالکیت،‌ الهیت، ربوبیت و تشریع، بیان علم ازلی حق به جزییات عالم ماده، تبیین نسبت جهان به خداوند و نفی هرگونه استقلال در ذات و فعل از غیر خدا،‌ درعین پذیرش تأثیر غیر استقلالی برای اشیاء، با بیان احاطه‌ی قیومیه‌ی حق استفاده کرده و در نقد دیدگاه‌های کلامی معتزله و اشاعره برهمین اصول تکیه کرده است. علامه همچنین در تفسیر معانی آیات معاد از مفاهیم نفس شناسی صدرا؛‌ مانند جسمانیه الحدوث و روحانیه البقاء بودن نفس، حرکت جوهری نفس از انطباع در ماده تا تجرد تام و تجسم و عینیت ملکات نفسانی در قالب عذاب ها و پاداش‌های اخروی، محالیت رجوع فعلیت به قوه در نفی تناسخ، فنا ناپذیری نفس و مثلیت جسم و عینیت روح در تبیین معاد جسمانی بهره برده است علامه در بحث معاد با تصریح به این که نظام تجسم اعمال منافاتی با قرآن ندارد احتیاط کرده و بر اساس ظواهر آیات،‌ نظام پاداش و عقاب را در کنار نظام تجسم اعمال ذکر می‌کند. بررسی و ارزیابی براهین علامه (نقد) تحت عنوان تحلیل و بررسی در هر بحث جداگانه ذکر شده است و می‌توان گفت با توجه به دیدگاه معرفت شناسی علامه در حجیت برهان استفاده از مبانی حکمت متعالیه منافاتی با شیوه‌ی تفسیر قرآن به قرآن ندارد.

‫‫ف‍ارس‍ی‌ - ان‍گ‍ل‍ی‍س‍ی‌ رس‍ال‍ه‌ ح‍اض‍ر ب‍ه‌ ج‍م‍ع‌آوری‌ ان‍دی‍ش‍ه‌ه‍ای‌ ف‍ل‍س‍ف‍ی‌ ح‍ض‍رت‌ ام‍ام‌ رح‍م‍ه‌ال‍ل‍ه‌ از آث‍ار ف‍ل‍س‍ف‍ی‌، ک‍لام‍ی‌، ع‍رف‍ان‍ی‌، اخ‍لاق‍ی‌، ف‍ق‍ه‍ی‌، اص‍ول‍ی‌، س‍خ‍ن‍ران‍ی‌ و دی‍وان‌ اش‍ع‍ار ای‍ش‍ان‌ و ... پ‍رداخ‍ت‍ه‌ و م‍ق‍ای‍س‍ه‌ ب‍ی‍ن‌ ن‍ظرات‌ ای‍ن‌ ح‍ک‍ی‍م‌ ب‍ا ح‍ک‍م‍اآ دی‍گ‍ر ن‍م‍وده‌ اس‍ت‌ و در خ‍لال‌ ب‍ح‍ث‌ ه‍ای‌ خ‍ود اب‍داع‍ات‌ ح‍ض‍رت‌ ام‍ام‌ را ب‍ه‌ ن‍م‍ای‍ش‌ گ‍ذاش‍ت‍ه‌ و ن‍ق‍اط ق‍وت‌ و ن‍وآوری‌ ه‍ای‌ ای‍ش‍ان‌ را در ک‍ن‍ار ع‍ق‍ای‍د ف‍لاس‍ف‍ه‌ پ‍ی‍ش‍ی‍ن‌ از ج‍م‍ل‍ه‌ م‍لاص‍درا ب‍ی‍ان‌ ک‍رده‌ اس‍ت‌ پ‍ای‍ان‌ ن‍ام‍ه‌ در دو ب‍خ‍ش‌ ام‍ور ع‍ام‍ه‌ ی‍ا ال‍ه‍ی‍ات‌ ب‍ه‌ م‍ع‍ن‍ی‌ اع‍م‌ و ال‍ه‍ی‍ات‌ ب‍ه‌ م‍ع‍ن‍ی‌ اخ‍ص‌ ت‍دوی‍ن‌ ش‍ده‌ اس‍ت‌ ک‍ه‌ ه‍ر ک‍دام‌ از آن‌، خ‍ود ش‍ام‍ل‌ ف‍ص‍ل‍ه‍ای‌ م‍ت‍ع‍ددی‌ اس‍ت‌ ح‍ض‍رت‌ ام‍ام‌ رح‍م‍ه‌ال‍ل‍ه‌ ع‍ل‍ی‍رغ‍م‌ اح‍ت‍رام‍ی‌ ک‍ه‌ ب‍ه‌ ف‍ی‍ل‍س‍وف‍ان‌ و ع‍ارف‍ان‌ از ج‍م‍ل‍ه‌ م‍ی‍ردام‍اد و م‍لاص‍درا و اب‍ن‌ ع‍رب‍ی‌ و م‍ح‍م‍درض‍ا ق‍م‍ش‍ه‌ای‌ دارد، ول‍ی‌ در ب‍رخ‍ی‌ م‍وارد ب‍ه‌ ن‍ق‍د آراآ آن‍ه‍ا پ‍رداخ‍ت‍ه‌ و ن‍ق‍اط ض‍ع‍ف‌ ن‍ظرات‍ش‍ان‌ را ن‍م‍ای‍ان‌ س‍اخ‍ت‍ه‌ اس‍ت‌ رس‍ال‍ه‌ ح‍اض‍ر ت‍لاش‌ ک‍رده‌ اس‍ت‌ ک‍ه‌ ن‍ظرات‌ اب‍ت‍ک‍اری‌ ح‍ض‍رت‌ ام‍ام‌ رح‍م‍ه‌ال‍ل‍ه‌ را در م‍ق‍ای‍س‍ه‌ ب‍ا دی‍گ‍ر ف‍ی‍ل‍س‍وف‍ان‌ ن‍ش‍ان‌ ده‍د، و ب‍ه‌ ای‍ن‌ وس‍ی‍ل‍ه‌ م‍ی‍زان‌ ن‍وآوری‌ ام‍ام‌ و م‍ق‍داری‌ پ‍ای‌ ب‍ن‍د و ال‍ت‍زام‌ او ب‍ه‌ ح‍ک‍م‍ت‌ م‍ت‍ع‍ال‍ی‍ه‌ ن‍ش‍ان‌ داده‌ ش‍ده‌ اس‍ت‌ و ب‍ه‌ ای‍ن‌ وس‍ی‍ل‍ه‌ م‍ش‍خ‍ص‌ ش‍ده‌ ک‍ه‌ ام‍ام‌ چ‍گ‍ون‍ه‌ از م‍ب‍اح‍ث‌ ق‍رآن‍ی‌ و روای‍ی‌ و ع‍رف‍ان‍ی‌ و ک‍لام‍ی‌ ب‍رای‌ ب‍ازس‍ازی‌ ی‍ک‌ ن‍ظام‌ ف‍ل‍س‍ف‍ی‌ ب‍ه‍ره‌ گ‍رف‍ت‍ه‌ اس‍ت‌.

معرفت دینی شامل یافته هایی است که با فهم روشمند و پژوهش در منابع دینی حاصل می شود. این نوع معرفت مسبوق به مبانی ای است که بر پایه آنها سیر علمی در فهم دین آغاز و تا حصول نتیجه دنبال می شود. علامۀ فقید طباطبایی براساس مبانی خاصی برای فهم صحیح و ضابطه مند دین، تلاش خویش را در این زمینه متمرکز می کند و برای ورود به عرصۀ فهم دین، پیش فرض هایی را مطرح می کند که فهم معارف دینی با گذر از آنها ممکن خواهد شد. امکان و سنجش معرفت دینی از پیش فرض های معرفت شناختی و خداباوری، دین باوری، انسان باوری و جهان باوری از پیش فرض های هستی شناختی محسوب شده اند. این عالم دینی با گذر از این پیش فرض ها و با استفاده از منابع معرفت دینی فهم دین را ممکن می داند.