مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

ترجمه ماشینی: رادک کوند مفهوم تکامل در نظریه های تکاملی فرهنگی را با نظریه تکاملی نوداروینی مقایسه می کند تا ارزش مفهوم بیولوژیکی برای مطالعه فرهنگ را مشخص کند. نظریه‌های تکاملی معاصر فرهنگ و مطالعه دین، پیشینه تاریخی تکامل فرهنگی را که در مطالعه دین مورد استفاده قرار می‌گیرد، بررسی می‌کند و ایرادات عمده را به نظریه‌های کلاسیک قرن نوزدهم نشان می‌دهد. رادک کوند استدلال می‌کند که نظریه‌های معاصر تکامل فرهنگی اشتباهات مشابهی را تکرار نمی‌کنند، اما زمانی که آنها از نظر تناسب با الزامات اصلی انتخاب طبیعی نئوداروینی ارزیابی می‌شوند، واضح است که آن‌ها بسط‌های مشروع نظریه نئوداروینی نیستند. بلکه استعاره‌های ضعیف و تشبیه‌های گمراه‌کننده‌ای هستند که اندکی به آثار تاریخی علت و معلولی متعارف اضافه می‌کنند. این کتاب همچنین یک رویکرد تکاملی جایگزین را برای مطالعه فرهنگ معرفی می‌کند که ادعا نمی‌کند اصول تکامل نئوداروینی باید خارج از حوزه بیولوژیکی قابل اجرا باشد. رادک کوند نشان می‌دهد که این رویکرد تکاملی جایگزین، با این وجود، یک خط تحقیقاتی عمیقاً غنی‌کننده ارائه می‌کند که هم تاریخ تکامل زیست‌شناختی را به عنوان شکل‌دهنده تغییرات فرهنگی و هم فرهنگ را به‌عنوان نیرویی که بر ژن وارد می‌کند، در بر می‌گیرد.

از جمله مباحث مهم دین­شناختی، مسئله منشأ دین و راز پایایی و مانایی آن است. ریچارد داوکینز زیست­شناس فرگشتی معاصر دین را محصول جانبی تصادفی در فرایند تکامل زیستی به شمار ­آورده است. در این نگاه دین در پرتو انحراف و کج‌روی از چیزهای دیگری پدید آمده که آنها بر خلاف دین، به خودی خود ارزش بقا دارند. او کوشیده است آنچه را که دین می­تواند برون‌داد جانبی آنها تلقی شود، برشمارد و تبیینی از پیوند دین با آنها ارائه کند. مقاله پیش رو بر آن است با مراجعه به آثار داوکینز، تقریر و تبیین او در این زمینه را بررسی کرده، در بوته سنجش گذارد. حاصل مطلب این است که تبیین‏های وی افزون بر برخی اشکالات عام و فراگیر، هر یک به اشکالات خاصی نیز مبتلا بوده و از تبیین دین و ارائه تصویری علمی و اعتمادپذیر از منشأ آن ناتوان است.

این مقاله به تحلیل و ارزیابی ادله­ای پرداخته است که نظریات مطرح در باره تعدد قرائت­ها از دین به آن تمسک کرده­اند. با توجه به اینکه تعدد قرائت­ها از دین چالش­های مهمی را در حیطه قلمرو معرفت دینی پدید آورده است، ضرورت دارد که ادله مطرح شده ارزیابی شود. روش تحقیق در این مقاله تحلیلی، انتقادی است. نتایج این تحقیق حکایت از این دارد که مهم­ترین دلیل این نظریات، توجیه طبیعی بودن رخداد تعدد قرائت­ها از طریق مبانی کثرت­گرایی دینی «جان هیک» و هرمنوتیک فلسفی در نسبیت فهم است. لیکن با توجه به اینکه این مبانی، به نسبی­گرایی معرفت دینی منجر می­شود و این نظریات سعی کرده­اند از این لوازم فرار کنند، نظریات آن‌ها دچار تناقض درونی شده است. استدلال به تنوع معرفتی در اجتهاد و معارف طولی دین، نیز هر چند ممکن است مواردی از تعدد قرائت را به دنبال داشته باشد، اما چنین تنوع معرفتی با مدعای اصلی که مبتنی بر مبانی ذکر شده است، تفاوت بسیار دارد.

در دهه ‏های اخیر قبل از افول ستاره فلسفه دین تحلیلی در قرن بیست‌ویک میلادی ادبیات فلسفه دین با این چالش مهم مواجه شد که فلسفه‏ ورزی در باب دین منحصر به سنت فلسفی تحلیلی نیست و در نظام ‏های فلسفی دیگر هم وجود دارد. در این صورت تفاوت آن با دیگر نظام ها چیست؟ پاسخی که مقاله به آن رسیده است، این است که در فلسفه تحلیلی اصل با پرسشگری در باب مسیحیت است و این پرسشگری در اغلب موارد منجر به تعلیق جواب یا خدشه در معرفت ‎مندی باورهای دین می‎شود. در مقاله این موضوع بحث می‎شود که پرسشگری تمام فعالیت فلسفی نیست و صدق معنای فلسفه ورزی در باب دین آنجاست که ما به یک تعبیر فلسفی از یک عقیده دینی دست یابیم. از سوی دیگر در نظام هایی مثل حکمت اسلامی، در پی پرسش، تعبیری از آموزه و عقاید اسلام عرضه می‎شود که در آن سازگاری درونی، عقل ‏محوری و حقانیت دینی مفروض است و دنبال می‎شود. نوع دین و نظام فلسفی در اینجا بسیار تعیین کننده است. البته این دو نوع رویکرد، تفاوت نظام ‏مند داشته، تضاد بنیادی با یکدیگر ندارند؛ اما در مسئله تمامیت با یکدیگر متفاوت ‏اند.

ترجمه ماشینی: هرمنوتیک، یعنی نظریه عملیات فهم درگیر در تفسیر متون، آثار و افعال، سابقه ای طولانی دارد، حتی قدیمی تر از فلسفه. بیش از یک بار تأمل در اشکال متعدد هنر تفسیر با مشکل دین مواجه شده است. نه تنها پدیده‌های دینی نیاز به تفسیر دارند، بلکه تفسیر آنها مشکلات خاصی را ایجاد می‌کند، زیرا تفسیر از بسیاری جهات سازنده خود پدیده دینی است. در این منظر است که این کتاب به بررسی مشکلات عمده ای می پردازد که فهم گفتمان دینی برای لوگوس فلسفی ایجاد می کند. دو فصل اول دلایلی را توضیح می‌دهند که به نفع پارادایم جدید عقل، یعنی عقل هرمنوتیکی، که در قرن بیستم در دیلتای، گادامر، هایدگر و ریکور بیان فلسفی خود را یافت، توضیح می‌دهند. سهم آنها در تجدید فلسفه دین، در سه فصل آخر، با مواجهه با میراث سه گانه فلسفه های زندگی (برگسون)، تأمل (نابرت) و فلسفه دین، به تحلیلی عمیق ارائه شده است. فلسفه وجود (یاسپرس).