مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

نگارنده در کتاب حاضر، در قالب نظریة خودآگاهی (مهارت خودآگاهی) علم روانشناسی به معرفت نفس می‌پردازد و آن را اصلی‌ترین ابزار علم النفس و خودآگاهی می‌داند. مباحث کتاب عبارت‌اند از: معرفت الله، معرفت الاختیار، معرفت الرسول، معرفت الاسماء، معرفت العوالم، معرفت القرآن، معرفت المعاد، معرفت الامام، معرفت الشریعه، و معرفت الطریقه. به زعم نگارنده غایت و هدف خلقت «معرفت الله» است. طریق دست‌یابی به معرفت، تزکیه، و تهذیب نفس است و طریقی که دین برای تزکیه نشان می‌دهد. «اقوم طرق» است؛ یعنی، انسان را از آسان‌ترین و سریع‌ترین راه و در عین حال مطمئن‌ترین راه به مقصود می‌رساند. برای تهذیب و تزکیة نفس انجام واجبات و ترک محرمات لازم است، اما کفایت نمی‌کند و خیلی نکته‌ها باید در نظر گرفته شود و خیلی دقایق باید رعایت شود تا ابعاد مختلف روح سالک تکمیل و آمادة عروج شود. اما اساس کار یک چیز است و آن عبارت است از توجه به حضرت حق و «حضور» مدام در محضر او.

عرفان به معنی شناخت و منظور از عرفان اسلامی، همان عرفان حقیقی است که آغاز حرکتش بیداری انسان و آگاهی از وجودش در طول مسیر سیر و سلوک در عالم هستی است. مسیر حرکت این عرفان «حیات معقول» و مقصد آن «قرار گرفتن در جاذبۀ کمال مطلق» است. سه مرحلۀ عرفان اسلامی عبارت است از: شریعت، طریقت و حقیقت. بر اساس مهم‌ترین تقسیم‌بندی که برای عرفان اسلامی در بیش‌تر کتب عرفانی شده می‌توان آن را به عرفان عملی و عرفان نظری تقسیم کرد. عرفان اسلامی دارای ویژگی‌های عمده‌ای از این دست است: اصل حرکت عمل است؛ معتقد به این که جهان خارج دارای ظاهر و باطنی است و حقیقت محض و وحدت کامل در بطن این حقیقت است؛ و عشق که از مهم‌ترین این ویژگی‌ها به شمار می‌رود. در این کتاب، مرکب حرکت انسان در سیر و سلوک عرفان اسلامی بررسی و ضمن آن موضوعاتی نظیر علم اخلاق، عرفان اسلامی و انواع آن و جایگاه انسان در آن، مبانی نظری و عملی سیر و سلوک عرفان اسلامی، عشق تحقیقی و آثار آن، و عشق و محبت و انواع آن تبیین گردیده است.

آثار به جا مانده از صوفی «الله‌یار بن تیمور» ـ از عارفان قرن دوازدهم هـ .ق از توابع شهر سمرقند ـ نشان می‌دهد که بعد دینی و مذهبی وی بر دیگر جنبه‌های او برتری داشته است. اگرچه این صوفی در اواخر عمر، گرایش جدی به حوزه‌های معرفتی پیدا کرد تا جایی که در برخی از آثار غیرمعتمد، او را به نقشبندیه منتسب می‌دارند، اما تالیف «مخزن المطیعین»، «مسلک المتقین» و «ثبات العاجزین» ـ که هر سه در حوزۀ اعتقادی است- میزان توجه وی را به تعلیم اندیشه‌های دینی و مذهبی نشان می‌دهد. در «مراد العارفین» (کتاب حاضر) این چهره نمودی فراوان می‌یابد. علت تالیف این کتاب، آشتی دادن شریعت و طریقت است. او در کتاب قصد دارد تا بین تفرقه‌ای که برخی افکندند و راه اباهه‌گری و بدعت را پیش گرفتند و آن‌چه که اصل تصوف، شریعت و طریقت است، تفاوت قائل شود. کتاب حاضر مقدمه، تصحیح و تعلیق عباسعلی وفایی به چاپ رسیده است. برخی از عناوین کتاب عبارت است از: تسمیه و صفات صوفی؛ علوم صوفیه و حقیقت ایشان؛ شناختن حقیقت خود؛ شناختن دنیا؛ سلوک در راه طریقت؛ فهم معنی سخنان صوفیان.

در چهار فصل نخست این کتاب، مقدمات سیر و سلوک، مراحل سیر و سلوک، و ارکان اربعه‌ی آن، درجات و مراتب سالک تشریح گردیده و در فصل پنجم، نظریه‌هایی از عارفان درباره‌ی سیر و سلوک فراهم آمده است. در پایان کتاب نیز، آخرین و اولین منزل سالک معرفی شده است.

پنج رساله عرفانی در باب ((سیر و سلوک معنوی)) مطالبی است که در این مجموعه فرا روی مخاطب قرار می‌گیرد .رساله نخست :((سیر و سلوک)) یا ((زاد السالک)) از ملا محسن فیض کاشانی با مطالبی درباره مبدا و منتهی، توشه راه و رفیق و راهنمای سلوک در راه حق، همچنین 25اصل خودسازی .رساله دوم ((سیر و سلوک)) بصری که طی آن کیفیت تحصیل علم، کیفیت حلم، عبودیت، تسلیم و رضا و میزان شکیبایی و بردباری در برابر گفتار هرزه گویان بیان شده است .رساله سوم ((سیر و سلوک)) علامه قزوینی شامل بیست دستور اخلاقی و برنامه‌ای برای سیر و سلوک اهل ایمان به سوی خداست .رساله چهارم ((سیر و سلوک)) از علامه حسن زاده آملی که در آن به اختصار، نکاتی درباره سیر و سلوک معنوی گرد آمده است .((سیر و سلوک))، آخرین رساله این مجموعه، نوشتاری است از علامه محمد تقی جعفری.

کتاب حاضر، حاصل سال‌ها تحقیق و بررسی ده‌ها اثر تفسیری، روایی، عرفانی، فلسفی و حکمی اصیل است که زبده‌ترین حقایق عرفانی را بیان می‌کند. در این کتاب تلاش شده است که چکیده تمامی مباحث مرتبط با سیر و سلوک و تکامل انسان به‌خصوص اصول و فروع دین، اهمیت جسم، ازدواج، دیرآموز و هزاران، روایات و دینی و نظام آفرینش با بیانی عرفانی و دینی و در ابتدای هر مبحث علی‌رغم عمق مفاهیم با ادبیات عامیانه و در ادامه به‌طور تخصصی مطرح شود تا مورد بهره طبقات مختلف افراد قرار گیرد.

از قرن سوم هجری به بعد، ایران به صورت یکی از مراکز اصلی رشد عرفان اسلامی درآمد و نویسندگان و شاعران در این زمینه متون ارزشمند نظم و نثر گرانقدری به یادگار گذاشتند. کتاب‌های «منازل‌السائرین» و «مصباح‌الهدایه» جزء کتب ارزشمند صوفیانه است و نگارندگان آن‌ها که از بزرگان طریقت و عرفان بوده‌اند، همواره قدم برداشتن در جاده طریقت را بدون پیمودن در صراط شریعت غیر ممکن دانسته‌اند. در پژوهش پیش رو تلاش شده تا اصول عرفانی در این دو کتاب مورد بررسی قرار گیرد و سپس، در کتب صوفیانه دیگر باب‌های مورد نظر تحلیل شود.