مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

بحث از جایگاه پیامبر و حضرت علی در نظام تکوین، یکی از مباحث مهم هستی‌شناسی فلسفی و عرفانی است. روایات بسیاری نور محمدی را مخلوق نخستین معرفی نموده و احادیثی، از وحدت نور نبوی و علوی سخن گفته‌اند. این پژوهش درصدد آن است که دیدگاه حکمت متعالیه پیرامون جایگاه این ذوات قدسی در بدو و ختم دایره هستی و در هنگام تعلق به ماده را تبیین نموده و سازگاری مبانی فلسفی را با منابع نقلی شیعه به اثبات رساند. بنابر مهم‌ترین یافته‌های این تحقیق، حکمت صدرایی (برخلاف مشّاء و اشراق) توانسته است این جایگاه را با مبانی عقلانی خود تحلیل کرده و میان عقل و نقل آشتی برقرار کند. از نظر صدرالمتألهین، صادر نخست، روح پیامبر و حضرت علی است که در مرتبه عقل اول متحدند. میان جسمانی‌الحدوث بودن نفس جزئی پیامبر و امیرالمؤمنین در عالم ماده و تقدم روحشان در ابتدای آفرینش، منافاتی وجود ندارد؛ زیرا روح قدسی، غیر از نفس و مربوط به عالم امر ‌است. این دو ذات مقدس با وجود اینکه در بدن جسمانی از هم جدا شدند، اما با پیمودن مسیر تکامل در سیر صعودی، به اصل خویش بازگشته و محاذی جایگاه خود در قوس نزول با یکدیگر متحد می‌شوند.

این پژوهشیک پیشگفتار و سه بخش داردکه در مقدمه به موضوع ، روش ، پیش فرض ها ، دشواری ها و نوآوریهای پژوهش اشاره شده است . در بخش اول از حقیقت و چیستی عصمت و تاریخچه آن بحث شده است . در بخش دوم عصمت برعقل عرضه گردیده است و مباحث آن در چهارفصل سامان یافته است . در بخش سوم که درباره عصمت و اختیار است مباحثی از قبیل منشاء جبری پنداشتن عصمت و پیامدها و مفاسد آن ، منشاء اختیاری عصمت ، اکتسابی یا موهبتی دانستن منشاء عصمت ، عصمت در کودکی و نسبت عصمت از سهو و نسیان با اختیار مورد تحلیل و بررسی قرارگرفته است . در بخش سوم عصمت برآیینه نقل عرضه گردیده است .