جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

کتاب «اخلاقیات امر واقعی: کانت، لاکان» نوشته آلنکا زوپانچیچ، بررسی تطبیقی نظریۀ اخلاقی کانت با نظریات روانکاوانه لاکان است. زوپانچیچ، فیلسوف برجسته اسلوونیایی، به این می‌پردازد که چگونه می‌توان این دو متفکر به‌ظاهر متفاوت را در یک گفت‌وگوی سازنده، به‌ویژه از طریق مفهوم «امر واقعی»، قرار داد. اخلاق کانت مبتنی‌بر ایده یک قانون اخلاقی جهان‌شمول و ضروری است. این قانون مشروط به امیال یا تمایلات شخصی نیست، بلکه از خود عقل ناشی می‌شود. به عقیده کانت رفتار اخلاقی واقعی از پایبندی به این قانون اخلاقی ناشی می‌شود که او آن را در یک امر مقوله‌ای گنجانده است: فقط براساس آن اصل عمل کنید که به موجب آن می‌توانید در‌عین‌حال اراده کنید که این قانون به یک قانون جهانی تبدیل شود. محور اخلاق کانت مفهوم خودمختاری است. برای کانت، اخلاقی‌بودن یعنی خودمختار‌بودن و عمل‌کردن بر‌اساس قوانینی که عقل برای خود تعیین کرده است. این خودمختاری اساس کرامت انسانی و ارزش اخلاقی است. از طرف دیگر مفهوم امر واقعی لاکان یکی از چالش برانگیزترین و جذاب‌ترین ایده‌های اوست. واقعی چیزی است که خارج از زبان و نماد است، قلمرویی که در‌برابر ادغام در نظم نمادین زبان مقاومت می‌کند که با تروما و محدودیت‌های تجربه انسانی همراه است. در‌واقع لاکان با تأکید بر نقش زبان در شکل‌گیری سوژه، نظریه‌های فروید را بازتفسیر می کند. میل از نظر لاکان صرفا یک انگیزه بیولوژیکی نیست، بلکه براساس نظم نمادین و میل دیگری شکل می‌گیرد. کار زوپانچیچ در این کتاب به‌دلیل ترکیب خلاقانه این دو چارچوب قابل‌توجه است. او استدلال می‌کند‌ مفهوم لاکان از واقعیت، یک پنجره جدید برای تفسیر مجدد اخلاق کانتی فراهم می‌کند. به بیان او، هم کانت و هم لاکان راه‌هایی را برای اندیشیدن در مورد اخلاق ارائه می‌کنند که بر مفهوم از پیش تثبیت شده‌ای از «خیر» متکی نیست. از نظر کانت، قانون اخلاقی از هیچ مفهوم خاصی ناشی نمی‌شود، بلکه از شکل (صورت) خود قانون ناشی می‌شود. به‌طور مشابه، اخلاق لاکان در‌صدد دستیابی به یک وضعیت هماهنگ از وجود نیست، بلکه شامل رویارویی با واقعیت، هسته غیرممکن امیال ما‌ست. زوپانچیچ با آوردن امر واقعی لاکان در اخلاق کانتی، اهمیت پذیرش محدودیت‌های چارچوب‌های نمادین ما را برجسته می‌کند. کنش اخلاقی، در این دیدگاه، متضمن رویارویی با امر واقعی است، با چیزی که نمی‌تواند به‌طور کامل در طرحواره‌های اخلاقی موجود ما بیان یا ادغام شود.

این کتاب، می کوشد تا: - دیدگاه های اصلی و مفاهیم کانونی (فرانسیس بیکن) و نقش این مفاهیم و دیدگاه های سازنده در ساخت جهان بینی مدرن را مورد بحث و تحلیل قرار دهد. - به آراء و مفاهیم بنیادین (رنه دکارت) فرانسوی بپردازد به ویژه قضیه بنیادین کوگیتو و نتایج، آثار و پیامد های آن را تحلیل کند. - (توماس هابز) و فلسفه سیاست مدرن او و دیدگاه ها و کلیدی ترین مفاهیم هابز که بیانگر مبانی نظری فلسفه سیاسی اوست را مورد کاوش و تحقیق قرار دهد. - (جان لاک) و اندیشه های محوری، تاثیر گذار و لیبرالی او را مورد بحث قرار دهد و به مفاهیم مرکزی لاک که عناصر سازنده فلسفه سیاسی لیبرالی او یا لیبرالیسم کلاسیک است، بپردازد. - مبانی انسان شناختی و بنیادهای فلسفی مدرنیته سیاسی و گفتمان حقوق بشر در فلسفه عملی، فلسفه اخلاق و حقوق (ایمانوئل کانت) را مورد تحلیل و تفسیر قرار دهد و...

کتاب « اسپینوزا، کانت، هگل» نوشته « اسلاوی ژیژک» به همت نشر شب خیز منتشر شده است. ژیژک مدیر بین‌المللی انستیتوی علوم انسانی بیرکبک در دانشگاه لندن، استاد مدعو در دانشگاه نیویورک و محقق ارشد در گروه فلسفه دانشگاه لیوبلیانا است. او عمدتا بر روی فلسفه قاره ای (به ویژه هگلیسم، روانکاوی و مارکسیسم) و نظریه سیاسی و همچنین نقد فیلم و الهیات کار می کند. ژیژک مشهورترین همکار مکتب روانکاوی لیوبلیانا، گروهی از دانشگاهیان اسلوونیایی است که روی ایده آلیسم آلمانی، روانکاوی لاکانی، نقد ایدئولوژی و نقد رسانه ای کار می کنند. کار موفقیت‌آمیز او در سال 1989، موضوع عالی ایدئولوژی، اولین کتاب او به زبان انگلیسی بود که در معرفی افکار مکتب لیوبلیانا به مخاطبان انگلیسی‌زبان تعیین‌کننده بود. او بیش از 50 کتاب به زبان های مختلف نوشته است. سبک خاص حضور در جمع، مقالات مکرر مجلات و آثار آکادمیک، که با استفاده از شوخی‌های زشت و نمونه‌های فرهنگی پاپ، و همچنین تحریکات سیاسی نادرست مشخص می‌شود، باعث شهرت، جنجال و انتقاد او در داخل و خارج از دانشگاه شده است. .

در کتاب حاضر، مؤلف ابتدا نگاهی اجمالی به مفاهیم تربیت و هدف‌های آن و ارتباط آن با اخلاق، پیشرفت، خلاقیت و هنر انداخته است و سپس به بررسی رابطه آزادی و انضباط از دیدگاه مربیان بزرگ، «کانت» و «روسو» پرداخته و دیدگاه‌های هرکدام در مورد آزادی و انضباط و وجوه اشتراک و افتراق هرکدام درباره آزادی و انضباط، همچنین با توجه به مقتضیات مورد بررسی قرار داده است. در این راستا، مؤلف ابتدا تعاریف مختلف آزادی و انضباط و سپس دیدگاه‌های مختلف و متعدد مکاتب، روانشناسان و صاحب‌نظران در تعلیم و تربیت به‌خصوص «کانت» و «روسو» را یادآور شده و نقاط ضعف و قوت هرکدام از این دو موضوع را بررسی کرده است و سپس به تحلیل آرا، مفاهیم و مقایسه آن‌ها و برقراری ارتباط مفهومی پرداخته است.

دو مفهوم کلیدی در فلسفۀ کانت و هایدگر، دو تن از تأثیرگذارترین فلاسفۀ مدرن، «خیال» و «اگزیستانس» است که اندیشه‌های این دو فیلسوف را به هم پیوند می‌زند. کتاب «خیال و اگزیستانس» اثر فرنک شلو، استاد فلسفه و متخصص هایدگر در آمریکا است. وی در این کتاب به بررسی تفسیر هایدگر از اخلاق کانت باتوجه به نقش قوۀ خیال در کنش اخلاقی انسان می‌پردازد. ایدۀ محوری فرنک شلو در تدوین این کتاب را می‌توان اینگونه شرح داد که به عقیدۀ او هستی‌شناسی هایدگر، از اگزیستانس انسانی مبتنی‌بر تفسیر مجدد قوۀ خیال استعلایی کانت است. در‌واقع شالو در‌صدد است که نشان دهد چگونه هایدگر خیال را به‌عنوان ریشۀ نهایی عقل بشری و نیز به‌عنوان منبع محدودیت‌های انسان و خطاهای او مورد بررسی قرار می‌دهد. به لحاظ مفهومی می‌توان گفت شلو کتاب را در سه بخش نوشته است. بخش اول کتاب به توضیح و شرح نظریات کانت در باب قوۀ خیال پرداخته و رابطۀ آن با قوۀ ادراک، قوۀ فاهمه و عقل عملی در سیستم فلسفی کانت نشان‌داده می‌شود. شالو توضیح می‌دهد که چگونه کانت خیال را به‌عنوان یک نیروی مولد و ترکیب کننده می‌بیند که به واسطۀ آن ما می‌توانیم مفاهیم، احکام و اصول خود را شکل داده و همچنین امکان یک قانون اخلاقی و یک ارادۀ آزاد را تصور کنیم. شلو سپس به نقد و بررسی هایدگر از فهم کانت از قوۀ خیال می‌پردازد. او برای این کار به آثار مختلف هایدگر مانند هستی و زمان و مسئلۀ متافیزیک ارجاع می‌دهد. به‌طور خلاصه می‌توان گفت هایدگر خیال را به‌عنوان ساختار زمانی و وجودی انسان بازتعریف می‌کند که معنا و حقیقت اگزیستانس را در حالات و ابعاد مختلف آن آشکار می‌گرداند. همچنین شلو تفسیر هایدگر از شاکله‌سازی (شماتیسم) کانت به‌عنوان قوۀ اصلی برای ایجاد تصورات کلی از تصورات جزئی را بیان می‌کند. در بخش‌های آخر کتاب، پیامدهای بازنگری هایدگر از اخلاق کانت در مباحث معاصر فلسفۀ اخلاق بررسی می‌شود و دیدگاه‌های بدیل اخلاق کانتی مانند فایده‌گرایی و فضیلت‌گرایی با توجه به اخلاق وظیفه‌گرای کانتی شرح می‌گردد. در خاتمه باید گفت که کتاب «خیال و اگزیستانس»، یک بررسی بدیع و معاصر در حوزۀ عقل عملی انسان با نظر به دو تن از بزرگترین فلاسفۀ تاریخ است که می‌تواند مرجعی معتبر برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به این حوزه باشد

فیلسوفان ایده‌آلیست آلمان نقطۀ عطف بزرگی در مسیر تاریخ فلسفه به وجود آوردند. «ولف»، گرچه فیلسوفی ایده‌آلیست و معتقد به این است که جهان مخلوق خداوند می‌باشد، ولی در زمرۀ فیلسوفان عقل‌گرا نیز به شمار می‌آید. افکار او در شکل‌گیری آراء کانت بسیار موثر بوده است. ولف در باب قانون طبیعی و حقوقی عقیده دارد که خرد به طور مضمونی چیستی حق اجتماع را بیان می‌کند. چند سال پس از مطرح کردن این عقیده، کانت اصلی جدید یعنی قانون‌گذاری صرفا صوری را مطرح کرد. به عقیدۀ وی وحدت جهان حاصل تاثیر متقابل نیروهای نامتناهی جوهرها است. کانت در تئوری‌ نژادها معتقد است که تمام نژادها، جنسی طبیعی و واحد را تشکیل می‌دهند، زیرا تمام نژادها بین خود قادر به تولید نسل هستند. نوکانتی‌های مستقل، مکتب ماربورگ، ارنست کاسیرر و مکتب جنوب غرب آلمان از پیروان جدید کانت هستند. نویسنده در کتاب حاضر فلسفۀ ولف، کانت، شلینگ و روح‌گرایان را بررسی و پیروان هم‌عصر و جدید کانت را معرفی کرده است.