جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

غریب الحدیث نویسی، در آغاز سده سوم هجری، آغاز گشت اما حاصل کارهای فکری آغازین در شرح واژه های غریب حدیث معدود بود شروحی که غالبا بدون ترتیب منطقی، مکتوب شده و بسیاری از آنها در طول تاریخ، مفقود گشته‌اند. امّا باید توجه داشت که هرچه بیشتر پیش می‌رویم، انس و آشنایی با واژه های پیشین، کمتر می شود و هرچه کاربرد حدیث، گسترده تر شود و در جوامع گونه‌گون بشری، جا باز کند و پرسش های بیشتری درباره آن مطرح گردد، نیاز به کاوش‌های لغوی افزون خواهد شد. عالمان گذشته خصوصا اهل سنت اهتمام بسیاری در شرح و توضیح الفاظ غریب روایات داشته و آثار متعددی را تدوین کرده‌اند. اما متاسفانه در شیعه آثار غریب الحدیث کم‌شمار است. مجمع البحرین طریحی تنها اثر مستقل غریب الحدیثی چند قرن اخیر به شمار می‌رود. در دوره معاصر نیز کارهای معدودی در حوزه غریب الحدیث شیعی انجام شده است. از جمله «غریب الحدیث فی بحار الانوار» اثر حسین حسینی بیرجندی و نیز «غریب الحدیث فی الکتب الاربعه» اثر مرحوم مدیرشانه چی و جمعی از نویسندگان که در شرح واژگان کتب اربعه گرداوری شده است. پژوهش حاضر در صدد است تا کلیه واژگان عمدتاً غریب که فیض کاشانی از ابتدایکتاب المطاعم و المشارب و التجملات ابواب19 تا پایان باب 135 الوافی به شرح آنها پرداخته است شناسایی و ریشه‌یابی کرده و نیز منابعی را که ایشان برای بازشناسی و شرح واژگان غریب در این جلد از آن استفاده کرده است مشخص نماید. در این پژوهش تمام واژه های شرح‌شده با تأکید بر واژگان غریب از میان شرح ایشان بر روایات استخراج و بر اساس حروف الفبای ریشه ها تنظیم خواهد شد.

عنوان تحقیق: بررسی دیدگاه فیض کاشانی درباره امامت با تأکید بر صفات، شئون و ادله امامت ائمه دوازدهگانه هدف پژوهش: این تحقیق به دنبال تحلیل نظام فکری فیض کاشانی (قرن 11 هجری) در مسئله امامت به عنوان یکی از مباحث کلیدی کلام شیعه است. هدف اصلی، تبیین دیدگاههای او درباره تعریف امامت، ضرورت وجود امام، صفات و شئون امام، و ادله اثبات امامت ائمه دوازدهگانه از طریق مطالعه آثارش مانند *الشافی* و *قره العیون* است. پرسشهای اصلی: 1. تعریف و ضرورت امامت از نگاه فیض کاشانی چیست؟ 2. صفات و شئون امام (مانند عصمت، علم، انتصاب الهی) چگونه در آثار او تبیین شده است؟ 3. ادله امامت ائمه دوازدهگانه و مبانی مهدویت از دیدگاه او کدامند؟ روش تحقیق: پژوهش حاضر با روش کتابخانهای، توصیفی-تحلیلی و با ابزار فیشبرداری از متون اصلی فیض کاشانی انجام میشود. دادهها با رویکرد تحلیلی و در چارچوب مبانی کلام شیعه بررسی خواهند شد. نوآوری و اهمیت: - این تحقیق اولین مطالعه مستقل درباره امامت در اندیشه فیض کاشانی است. - نتایج آن میتواند به غنای مطالعات کلام شیعه و تاریخ اندیشه اسلامی کمک کند. کاربردهای عملی: - تدوین کتاب و مقالات علمی-پژوهشی. - ارائه الگویی برای پژوهشهای مشابه درباره متکلمان شیعه.

مسئله خداباوری یکی از بنیادی‌ترین مباحث در فلسفه و کلام اسلامی است که همواره ذهن متفکران را به خود مشغول کرده است. در این راستا، دو شخصیت برجسته و تأثیرگذار در تاریخ تفکر اسلامی، ملاصدرا و ملا محسن فیض کاشانی، هر یک به نحوی خاص به چالش‌های خداباوری پرداخته‌اند. ما قصد داریم در این نوشتار از میان روش های مختلف خداشناسی به دو روش کلامی و فلسفی و بررسی نظرات این دو متفکربزرگ بپردازیم

غزالی و فیض کاشانی از صاحبنظران در زمینه تعلیم و تربیت جهان اسلام و ایران هستند که با اندیشه‌های اسلامی خویش پیشاهنگان افکاری دینی و تربیتی محسوب می‌شوند. با توجه به اینکه غزالی و فیض در دو مقطع زمانی متفاوت و دارای مذهب و گرایشات فکری متمایزی بوده اند این مسئله مطرح می شود که اصول و مبانی تربیت اخلاقی، ، اهداف تربیت اخلاقی، فضایل و رذایل اخلاقی و راه‌های دست‌یابی به فضیلت اخلاقی از منظر این دو شخصیت چه تفاوتها و شباهتهایی داشته است؟ یافته های پژوهش بیانگر آن است که گرایشات فکری و تفاوتهای فقهی دو عالم دینی باعث شده است که در کنار وجوه تشابه زیاد، تفاوتهایی نیز داشته باشند. هردو در کلیت مبانی اخلاقی، اصول آن، روشهای دست یابی به فضایل اخلاقی و معرفی فضایل و رذایل اتفاق نظر داشته اند. با توجه به رویکرد انتقادی فیض نسبت به تصوف و مذهب اهل سنت اغلب روایاتی که به این دو گروه منسوب بوده حذف شده است و در مقابل از امامان (ع) و بزرگان شیعه روایت شده است. فیض با سخت‌گیری‌ها و ریاضت‌های صوفیانه توصیه شده غزالی موافق نبود و رویکردی عقلانی تر و مردمی تر برای دوری از رذایل داشت.

این پایان نامه به مفهوم عمیق معرفت نفس که توسط دو فیلسوف برجسته اسلامی ابوحامد غزالی و فیض کاشانی تبیین شده است می پردازد. این مطالعه از طریق بررسی عمیق آثار آنها، تلاش می‌کند تا لایه‌های پیچیده درک پیرامون خودآگاهی را در چارچوب فلسفه اسلامی باز کند. غزالی که به‌خاطر مشارکت‌های پربارش در اندیشه اسلامی شهرت دارد، بینش‌هایی درباره ماهیت و اهمیت خودشناسی ارائه می‌دهد و مراحل مختلف روشنگری معنوی و موانعی را که در طول مسیر با آن مواجه می‌شود، ترسیم می‌کند. در مقابل، کاشانی با جهت گیری عرفانی خود، دیدگاهی را ارائه می دهد که بر کار معنوی درونی و درون نگری به عنوان ابزار اولیه تحول خود تاکید دارد. این رساله از طریق تحلیل تطبیقی آرای غزالی و کاشانی، هر دو جنبه همگرا و واگرای فلسفه های آنها را روشن می کند و ماهیت چندوجهی خودشناسی در اندیشه اسلامی را روشن می کند. علاوه بر این، این مطالعه به بررسی زمینه‌های تاریخی و فرهنگی می‌پردازد که دیدگاه‌های غزالی و کاشانی را با توجه به تأثیر ماندگار آموزه‌های آنها بر اندیشه و عمل اسلامی بعدی شکل داده است. هدف این تحقیق با بررسی مشارکت آنها در چشم انداز وسیع تر فلسفه اسلامی، غنی سازی درک ما از خودشناسی به عنوان یک جنبه اساسی از رشد معنوی در اسلام است. علاوه بر این، به دنبال روشن کردن ارتباط معاصر بینش‌های غزالی و کاشانی است و بینش‌های ارزشمندی را در مورد پیگیری خودآگاهی و رشد شخصی در دنیای مدرن ارائه می‌کند. این پایان نامه از طریق کاوش در تقاطعات بین معنویت، فلسفه و روانشناسی انسانی، تلاش می کند تا به گفت و گوهای مداوم در مورد ماهیت خود و رابطه آن با امر الهی در سنت اسلامی و فراتر از آن کمک کند.

حقیقت فعل اخلاقی در نظام اخلاقی اسلام را میتوان با توجه به انسان شناسی اسلام و جایگاه و نقش عمل و اوصاف آن در آیات و روایات مبتنی بر آرای فیض کاشانی و علامه طباطبایی اینگونه بیان کرد که در نگاه اسلام آن چیزی که حقیقتاً متصف به ارزش اخلاقی میشود ملکات و گرایش های نفسانی انسان است که شاکله شخصیت او را تشکیل میدهد و فعل بدنی و خارجی معمولاً از آن منتشر و منبعث میشود این ملکات و گرایش های درونی در قالب نیت در افعال بروز میکند و در حقیقت فعل خارجی تبلور بخش همان نیات و حالات پنهان نفس انسانی است البته افعال خارجی در رسوخ و تثبیت این گرایش ها و صفات درونی نقش مهمی دارند یعنی هر فعلی هنگامی که تکرار شود باعث میشود ملکه متناسب با آن فعل در درون انسان شکل گرفته و تثبیت شود در متون اسلامی شواهد بسیاری دال بر این مطلب وجود دارد که حقیقت وجود انسان که در اخلاق مورد بررسی قرار میگیرد همین ملکات و صفات درونی است مثل اینکه هنگام سخن از جزای اعمال به تجسم اعمال در قیامت اشاره میکند یا اینکه میفرماید "یحشر الناس علی نیاتهم" یا اینکه در تفسیر "فتاتون افواجا" میفرماید در قیامت فقط یک گروه از مردم به شکل انسان محشور میشوند و سایر متون دینی که دلالت میکند که حقیقت فعل اخلاقی همان گرایش ها و نیات و ملکات درونی است.

بی‎تردید شناخت مبانی نظری اخلاق و نقش آن برای دست‎یابی به دستورالعمل‎های اخلاقی ضروری است. مبانی جهان شناختی از جمله مبانی مطرح در حوزه فرا اخلاق است که نگرش اندیشمندان به عوالم وجود و اصول حاکم بر آن را بازتاب می‎کند. از آنجایی که اعتقاد یا نفی عالم ذر و عوالم پس از دنیا در حیطه‎های معرفت شناسی اخلاقی، هستی شناسی اخلاقی و انگیزش اخلاقی تأثیر گذار است؛ این مقاله که به روش توصیفی – تحلیلی و با تکیه بر آثار و اندیشه‎های فیض کاشانی به نگارش در آمده، درصدد تبیین مبانی جهان شناختی و اثر بخشی آن در اخلاق است، و به دستاوردهایی چون معناداری اخلاق با توجه به اعتقاد به عالم ذر، و انگیزش اخلاقی در اثر باور به عوالم پس از دنیا و پاداش و کیفر اخروی رسیده است. همچنین در اثر باور به ناظمی بصیر و صاحب قوانین و سنت‎ها در دنیا به توجیه چرایی زیست اخلاقی، اشاره نموده است.

بینامتنی رابطه دو لفظ و در مفهوم عمیق‌تر، رابطه میان دو یا چند متن با یکدیگر است. یکی از علل پرمحتوایی و غنای شعر فارسی بینامتنیت‌های قرآنی در شعر شاعران و نویسندگان است. از جمله این شاعران نامور، مرحوم ملا محسن فیض کاشانی است که از سرآمدان علم و فقاهت و تفسیر در دوره صفوی بوده است. در حقیقت می‌توان از فیض به عنوان دانشمندی نام برد که در عرصه‌های مختلف علمی صاحب سبک بوده است. در این نوشتار به دنبال میزان بینامتنیت‌ها و آمیختگی اشعار این فیلسوف بزرگ با قرآن کریم هستیم. ماحصل این پژوهش آن شد که فیض کاشانی کاشانی تأثیرپذیری‌های فراوانی از آیات قرآن داشته و ديوان شعر فيض در حقيقت تفسيري بر قرآن كريم و روايات است به گونه‌ای که در جای جای آثار وی اشارتی قرآنی وجود دارد. وی در بینامتنیت‌های قرآنی بیش از همه از شیوه ترجمه به آن هم به صورت واژگاني و گزارشي بهره و در تضمین‌ها هم بیشتر آیات مشهور و پرکاربرد را به کار برده است.

اصالت وجود، مهم‌ترین رکن در حکمت متعالیه است که آثار زیادی هم در فلسفۀ اسلامی و هم در توضیح و تفسیر متون دینی داشته است. فیض کاشانی از جمله کسانی است که از این مسأله بهره برده و با رنگ و بوی وجودی به شرح متون دینی پرداخته است. یکی از جاهایی که ایشان برای تفسیرش از این مسئلۀ فلسفی استفاده می‌کند روایت امیرالمؤمنین علی7 است که می‌فرماید: «اعْرِفُوا اللهَ بِاللهِ...». فیض می‌گوید: هر ممکن الوجودی مرکب از وجود و ماهیت است. وجود، حقیقت شیء و همان وجه الله یا جنبۀ الهی آن است که فناء نمی‌پذیرد. معنای این روایت این است که خدا را به آن جنبۀ الهی هر شیء بشناس؛ یعنی وجود اشیاء که عین ربط به حق تعالی است آیه‌ای برای شناخت حق و اوصاف کمالیۀ اوست. این پژوهش در صدد است تا با روش تحلیلی-توصیفی تأثیر اصالت وجود در تفسیر این روایت را از منظر فیض کاشانی تحلیل و بررسی کند. پرداختن به این مسأله از این جهت مهم است.که اولا اهمیت و جایگاه فلسفه در تبیین متون دینی را روشن می‌کند؛ ثانیا ایشان این روایت را به گونه‌ای متفاوت از بیان محدثین تفسیر کرده است؛ ثالثا این تفسیر آثار تربیتی و سلوکی متعددی دارد.