جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

«هرمنوتیک دین و اخلاق» مجموعه‌ای از مقالات هانس-گئورگ گادامر است که به بررسی نقاط تلاقی هرمنوتیک با دین و اخلاق می‌پردازد. گادامر، یکی از چهره‌های برجسته در حوزه هرمنوتیک قرن بیستم، در این مجموعه فراتر از اثر مشهور خود، حقیقت و روش، به پژوهش در زمینه‌های فلسفه اخلاق و الهیات پرداخته است. او در این مقالات نشان می‌دهد که تفسیر تنها یک تلاش روش‌شناختی نیست، بلکه عمیقا تحت تأثیر سنت، زبان و آگاهی تاریخی قرار دارد. گادامر به اهمیت فهم فرآیندی گفتگومحور تأکید می‌کند که به تعامل میان مفسر و متن و تأثیر متقابل آنها بر یکدیگر وابسته است. موضوعات مهم مطرح شده در این کتاب عبارتند از: آگاهی متأثر از تاریخ (Wirkungsgeschichtliches Bewußtsein): گادامر معتقد است که فهم انسان از متن‌ها و مفاهیم تحت تأثیر پیشینه‌های تاریخی و فرهنگی اوست. این پیشینه‌ها علاوه بر شکل‌دهی به تعصبات و پیش‌داوری‌های ما، در فهم ما از هر موضوعی نقش دارند. ادغام افق‌ها: او مفهوم «ادغام افق‌ها» را معرفی می‌کند که به معنای این است که فهم از طریق تلاقی دیدگاه مفسر با دیدگاه متن شکل می‌گیرد. این فرآیند منجر به کشف معانی جدید و گسترش افق‌های فکری می‌شود. گفتگو و زبان: گادامر با تأکید بر اهمیت گفتگو در تفسیر، اظهار می‌کند که معنا تنها در نتیجه تعامل زبانی و تبادل نظر میان دو طرف پدیدار می‌شود. این فرآیند به شکلی است که هر دو طرف قادر به تغییر و تحول از طریق این تبادل هستند. پیامدهای اخلاقی: مقالات گادامر بررسی می‌کنند که چگونه هرمنوتیک، می‌تواند فهم اخلاقی ما را تحت تأثیر قرار دهد و بر اهمیت همدلی، گشودگی و به رسمیت شناختن دیدگاه دیگران در فرآیند تأمل اخلاقی تأکید دارد. برای علاقه‌مندان به مبانی فلسفی تفسیر و ارتباط آن با دین و اخلاق، کتاب «هرمنوتیک دین و اخلاق» گادامر، فرصتی استثنایی برای درک عمیق‌تر فرآیند فهم و چگونگی تأثیر تاریخ، زبان و گفتگو در شکل‌دهی به معنا و اخلاق.

در این پژوهش، سعی شده است، دیدگاه­های رایج ناظر به قلمرو دین در حوزه اخلاق با تمرکز بر اخلاق اجتماعی مورد تبیین و بررسی قرار گیرد. هدف از این پژوهش، بررسی دیدگاه­های مطرح­شده در باره دین و اخلاق برای دست یافتن به دیدگاه صحیح در باره قلمرو دین در حوزه اخلاق اجتماعی، با توجه به اهمیت دینو اخلاق اجتماعی در زندگی انسان وسعادت اجتماعی او است. بدین منظور، ابتدا به تعریف دین، اخلاق و اخلاق اجتماعی و سپس به بررسی معرفی دیدگاه­ها و رویکردهای مختلف در باره رابطه دین و اخلاق و قلمرو دین در حوزه اخلاقپرداخته است. با بررسی دیدگاه­ها در این باره، روشن می­گردد که دین و اخلاق در اصول کلی مستقل از یکدیگرند و عقل بشر توانایی درک کلی مفاهیم اخلاقی را دارد، امابه لحاظ معرفت­شناختی، مفاهیم و گزاره‏های دینی و اخلاقی، از جهت محتوا، متعلّق، آثار و آنچه بدان ناظر هستند، اتحاد دارند و اخلاق جزیی از دین به شمار می­آید. افزون برآن، اخلاق و دین، در جهات بسیاری، با هم تعامل دارند و به یکدیگر وابسته هستند؛ اخلاق برای شناخت مصادیق و ضمانت اجرایی آنها نیازمند به دین است و دین نیز در خداشناسی، پذیرش و تبلیغ دین به اخلاق وابسته است. دین اسلام، تأکید فراوانی به ارزش­های اخلاقی دارد، به طوری­که بسیاری از احکام و آموزه­های متون دینی به ارزش­های اخلاقی، به ویژه اخلاق اجتماعی اختصاص یافته است. بنابراین، قلمرو دین در حوزه اخلاق اجتماعی بسیار گسترده است.

از دیرباز دین و اخلاق دو عنصر مهم و اساسی در زندگی آدمی تلقی شده اند و نسبت بین این دو نیز همیشه مسئله ای بحث برانگیز بوده و هست. از منظر علمی و منطقی نسبت هایی میان این دو پدیده مفروض بوده است از جمله وابستگی دین به اخلاق و وابستگی اخلاق به دین. این دو مفروض در واقع این پرسش مهم و محوری را مطرح می¬کند که آیا دین به اخلاق وابسته است یا اخلاق به دین؟ مسئله اصلی و عمده این رساله نیز بر محور همین پرسش اساسی استوار است و در همین راستا به بحث از استدلال های موجود در نظریه اخلاقی کانت درباره وابستگی دین به اخلاق و نیز استدلال های آدامز و کوئین در نظریه امر الهی درباره وابستگی اخلاق به دین می پردازد. در نهایت نیز گزارشی مختصر از ارزیابی وین رایت در باب دلایل له و علیه این دو نسبت و به طور اخص این دو نظریه به دست داده شده است.

بدون شک، اخلاق دینی یکی از مهم ترین مؤلفه های حیات انسانی است که بدون آن، جامعه بشری هویت حقیقی خود را از دست خواهد داد، اما امروزه نقد اخلاق دینی و تلاش برای کنار زدن گزاره‌های اخلاقی برآمده از دین، دستمایه بسیاری از مخالفان دین و سردمداران الحاد برای اثبات برتری اخلاق سکولار بر اخلاق دینی و حتی توجیه الحاد قرار گرفته است. جی. ال. مکی، فیلسوف خداناباور، از جمله کسانی است که با این هدف به نقد اخلاق دینی پرداخته است؛ در این مقاله به برررسی آراء او در این زمینه می‌پردازیم. بر‌ پایه یافته‌های این مقاله که به روش توصیفی تحلیلی به نگارش درآمده است، اشکالات مکی تا حدودی بر پیش‌فرض‌های نظری او درباب خدا مبتنی است. علاوه بر این، نقدهای او بیش از آن‌که متوجه اخلاق دینی باشد متوجه گزاره‌های اخلاقی اصحاب کلیسا است. اخلاق اسلامی به عنوان نمونه کاملی از اخلاق دینی، به خوبی قادر است تمام اشکالات مکی را پاسخ دهد.

ترجمه ماشینی : این جلد، کاوش بسیار تحسین شده ایزابل ریورز در رابطه بین دین و اخلاق از اواسط قرن هفدهم تا اواخر قرن هجدهم را تکمیل می کند. او به بررسی این موضوع می‌پردازد که چه اتفاقی افتاده است که تلاش‌هایی برای جدا کردن اخلاق از دین، و یافتن پایه‌های اخلاقیات در ساختار طبیعت انسان صورت گرفت. کتاب او توجه زیادی به حرکت ایده ها در جزایر بریتانیا دارد و تأثیر عظیم اندیشه اخلاقی شفتسبری را نشان می دهد. این مطالعه که به دقت تحقیق شده و به طور قابل دسترس نوشته شده است، سهمی حیاتی در درک ما از تفکر قرن هجدهم دارد.

سم هریس، یکی از سردمداران خداناباوری جدید، به تعارض رابطه دین و اخلاق معتقد است. بر خلاف آنچه عموم متدینان فکر می‌کنند، او دین را نه مبنای اخلاق، بلکه ویرانگر آن می‌داند. برای اثبات این مدعا، او به دو طریق عمل می‌کند. نخست، تمسک به بررسی‌های میدانی و استنباط این که در کشورهای دین‌دار اخلاق نوعاً در سطحی نازل قرار دارد و بالعکس در کشورهای خداناباور در وضعیت مناسبی است. او در شیوه اول از معیارهایی همچون رفاه مادی، حقوق زنان، رعایت مسائل بهداشتی، رعایت حقوق بشر، دسترسی همگانی به آموزش و غیره به عنوان شاخص‌های یک جامعه اخلاقی نام می‌برد. در اینجا او به کمک آمارهای میدانی به دنبال القای آن است که کشورهای خداناباور در شاخص‌های فوق در موقعیت به مراتب بهتری نسبت به کشورهای خداباور قرار دارند، و در نتیجه این خداناباوری است که جامعه را اخلاقی‌تر کرده است. دوم، از طریق بررسی آموزه‌های دینی و توجه به آموزه‌هایی همچون جهاد و شهادت و تأکید بر خشونت‌بار بودن آن، که در این صورت دیگر جایی برای دفاع از منبعیت دین باقی نمی‌ماند. در این مقاله به طرح و بررسی مدعیات سم هریس راجع به رابطه دین و اخلاق پرداخته‌ایم و به این نتیجه رسیده‌ایم که این مدعیات دچار اشکالات مهمی از جمله تلقی نادرست از اخلاق و ارزش‌ها و مبانی آنها، عدم تعیین دقیق معنای خداباروی و خداناباوری، عدم توجه به شاخص‌های مختلف در حیات اخلاقی انسان، رویکرد غیرعلمی در ارزیابی شاخص‌های اخلاقی کشورهای خداباور و خداناباور، بی‌توجهی به جنایات خداناباوران در طول تاریخ و نیز نگاه سطحی و نادرست به آموزه‌های دینی است.