جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

«دانش معرفت‌شناسی به پژوهش در نحوه «علم» و «معرفت» و «شناخت» آدمی و مبادی و مبانی و آثار و لوازم آن می‌پردازد. اینکه خود «شناخت» و «معرفت» چیست و تحت کدامین مبادی و مبانی‌ای به بار می‌نشیند و دارای کدامین لوازم و آثار است، مهم‌ترین دغدغة دانش «معرفت‌شناسی» است.» کتاب حاضر، شامل مجموعه مقالاتی است که به مناسبت همایش «قرآن و معرفت‌شناسی» فراهم آمده است. در این اثر بیست‌ودو مقاله است که در شش فصل تفکیک شده‌اند. این مقالات با همکاری تعدادی از محقّقان حوزة مطالعات قرآنی و معرفت‌شناسی تهیّه شده است. کتاب «قرآن و معرفت‌شناسی» اثر علیرضا قائمی‌نیا پژوهشی در حوزه فلسفه قرآن و معرفت‌شناسی دینی است که به بررسی مبانی شناخت از منظر قرآن کریم می‌پردازد. نویسنده با بهره‌گیری از مباحث فلسفه اسلامی و نظریه‌های معرفت‌شناسی معاصر، به تحلیل منابع معرفت، نقش عقل و وحی، جایگاه تجربه و فطرت، و موانع شناخت انسان در آموزه‌های قرآنی می‌پردازد. این اثر تلاش می‌کند چارچوبی نظری برای فهم دیدگاه قرآن درباره حقیقت معرفت، اعتبار شناخت و رابطه میان ایمان و عقل ارائه کند و از منابع قابل توجه در مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن، فلسفه دین و معرفت‌شناسی اسلامی به شمار می‌آید.این اثر را می‌توان در کنار کتاب‌هایی مانند «معناشناسی شناختی قرآن» از همین نویسنده قرار داد؛ با این تفاوت که «قرآن و معرفت‌شناسی» بیشتر به مبانی فلسفی شناخت در قرآن می‌پردازد، در حالی که «معناشناسی شناختی قرآن» بر ساختارهای معنایی و زبان‌شناختی قرآن با استفاده از علوم شناختی تمرکز دارد.

کتاب «دین در قرآن» اثر مسلم خدری پژوهشی در حوزه معارف قرآن و دین‌شناسی قرآنی است که به بررسی مفهوم دین و ابعاد مختلف آن از منظر آیات قرآن کریم می‌پردازد. نویسنده با تحلیل آموزه‌های قرآنی، حقیقت دین الهی، ارتباط آن با فطرت انسان، نقش پیامبران در هدایت بشر و تأثیر دین در سامان‌دهی حیات فردی و اجتماعی را بررسی می‌کند. این اثر با رویکردی تفسیری و موضوعی، تصویری جامع از جایگاه دین در منظومه فکری قرآن ارائه می‌دهد و برای پژوهشگران علوم قرآن، تفسیر و اندیشه اسلامی قابل استفاده است.

کتاب «الإنسان والدين الإلهي» اثر فلاح سبتی به بررسی یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های فلسفه دین می‌پردازد: چرا انسان به دین الهی نیازمند است؟ نویسنده با تکیه بر مبانی انسان‌شناسی، فلسفه اسلامی و الهیات عقلی، رابطه میان حقیقت وجود انسان و ضرورت هدایت الهی را تحلیل می‌کند و نشان می‌دهد که دین الهی صرفاً مجموعه‌ای از احکام و مناسک نیست، بلکه پاسخی به نیازهای وجودی، معرفتی و اخلاقی انسان است. در این اثر، ضمن تبیین مفهوم فطرت، عقل، اختیار و هدف آفرینش، دیدگاه‌های رقیب درباره منشأ دین، از جمله تبیین‌های طبیعت‌گرایانه، جامعه‌شناختی و روان‌شناختی، نقد و ارزیابی می‌شوند. نویسنده همچنین به نسبت عقل و وحی، جایگاه پیامبران در هدایت انسان و نقش دین در دستیابی به کمال و سعادت می‌پردازد و تلاش می‌کند با استدلال‌های فلسفی، ضرورت دین الهی را در زندگی انسان معاصر اثبات کند. این کتاب از آثار پژوهشی معاصر در حوزه فلسفه دین و کلام اسلامی به شمار می‌آید و برای دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به مباحث الهیات، فلسفه اسلامی و کلام جدید قابل استفاده است.

ترجمه ماشینی : در سال 1633، تفتیش عقاید رومی، گالیله را به دلیل دفاع از نظریه نجومی مبنی بر حرکت زمین، و به طور ضمنی این اصل الهیاتی که کتاب مقدس مرجع علمی نیست، به عنوان یک بدعتگذار مظنون محکوم کرد. این رویداد بحث‌برانگیز موج‌هایی را در قرن‌ها به راه انداخته است و تجسم مبارزه بین متفکری است که به عنوان پدر علم مدرن شناخته می‌شود، و نهادی که هم یکی از بزرگترین ادیان و هم یکی از کهن‌ترین سازمان‌های جهان است. این محاکمه هم به عنوان نشانی آشکار از ناسازگاری علم و دین و هم به عنوان نمونه ای خیره کننده از عقلانیت، روش علمی و تفکر انتقادی ذکر شده است. در مورد محاکمه گالیله مطالب زیادی نوشته شده است، اما بیشتر آثار از دیدگاه خاصی استدلال می کنند - از دیدگاه علم سکولار علیه کلیسا، یا توجیه موضع مذهبی. هدف موریس فینوکیارو ارائه یک گزارش تاریخی متوازن است که ظرایف فرهنگی را ترسیم می کند. او با افشای روایت جذاب محاکمه گالیله، آن را در برابر پس زمینه فکری و فلسفی معاصر آن قرار می دهد. به طور خاص، فینوکیارو بر استدلال‌ها و شواهد معاصر موافق و مخالف حرکت زمین تمرکز می‌کند، که مبتنی بر مشاهدات نجومی، فیزیک حرکت، اصول فلسفی در مورد ماهیت دانش، و اصول الهیاتی در مورد حجیت و تفسیر کتاب مقدس بود. فینوکیارو به دنبال هر دو طرف مناقشه و تأثیر فلسفی گسترده آن، رابطه پیچیده بین علم و دین را آشکار می کند و نشان می دهد که چگونه گالیله به عنوان مدلی از استدلال منطقی شناخته شد.

مسئلة پژوهش حاضر این است که راهکار حلّ مشکل سوگیری‌های شناختی در تجربة دینی مدرن چیست؟ با روش توصیفی‌ـ تحلیلی و با تحلیل اندیشه‌های نظریه‌پردازان حوزه‌های مرتبط با مسئله، به‌ویژه ویتگنشتاین، برای پاسخ به این سؤال از یک سو باید دانست که بین باور کلّی برآمده از متافیزیک دینی و باور شخصی ناشی از تجربة دینی رابطة تعاملی برقرار است و از سوی دیگر میان متافیزیک دینی و صورت حیات دینی رابطة تعاملی در کار است. در نتیجه، اگر تجربة دینی بر اساس صورت حیات خاص شخصِ تجربه‌گر و شخصِ مفسّر واکاوی نشود، می‌تواند موجب سوگیری‌های شناختی شود. بنابراین تفاسیر تجربة دینی مغایر صورت حیات می‌تواند برای خود تجربه‌گر از نظر اول شخص غیرشفاف و بی‌معنا باشد. همچنین، برای شخص مفسّر از نظر سوم شخص به نحوی بدعت‌آمیز شناخته شود.

تکیة کانت در فلسفة نقادی خود به برخی مبانی عقل‏ عملی، همانند جاودانگی نفس و وجود خداوند و در رأس همة آن‏ها خیر اعلی به‏ مثابة غایت قصوای اخلاق، با دو مؤلفة اساسی‏اش، یعنی فضیلت و سعادت، مُهر تحویل مطلق دین به اخلاق را بر پیشانی فلسفة او زده است. مطابق این نگرش گویی کانت کل دین را به اخلاق فرومی‏کاهد و از هیچ جنبه‏ای از دین ‏جز جنبة اخلاقی آن دفاع نمی‏کند و وجود سایر جنبه‏ها و ابعاد را زائد می‏داند. در حالت ضعیف‏تر، فلسفة کانت با مُهرنشان معتدل‏تری از فروکاهی با عنوان تحویل تفسیری دین به اخلاق روبه‌روست. مقالة حاضر می‏خواهد با تکیه بر اقسام مختلف تحویل‏گرایی نشان دهد که در نظام فکری و فلسفی کانت اگرچه دین یک عنصر ضروری تکمیل‏کنندة هدف غایی اخلاق است، خود کانت برای دین شأنی غیر از اخلاقی ‏بودن نیز قائل است. بنابراین، این دو قرائت رایج از نسبت دین و اخلاق در فلسفة کانت خالی از دشواری نیست.

ایده علم دینی در نیم قرن گذشته در فضای علمیِ نه تنها جهان اسلام، که حتی در دیگر ادیان مطرح بوده است. اساتید و پژوهشگران بسیاری از ابعاد مختلف به بررسی این ایده پرداخته‌ و در باب معناداری، امکان یا امتناع؛ ضرورت، مطلوبیت و چگونگی دست‌یابی به علم دینی بحث کرده‌اند. علیرضا شجاعی‌زند از اساتیدی است که در آثار مختلف، به خصوص در مقاله «نقد درون گفتمانی ایده علم دینی» به نقد ایده علم دینی به معنای عام و علوم انسانی اسلامی به معنای خاص پرداخته ‌است. در این مقاله پس از طرح ادله ایشان در نقد ایده علم دینی، ملاحظاتی چند در ارتباط با آن مطرح می‌گردد و نشان داده می‌شود که هیچ یک از این ادله نمی‌تواند امکان یا مطلوبیت ایده علم دینی به معنای عام را نفی کند و نقد‌های شجاعی زند تنها به یک تقریر خاص از ایده علم دینی وارد است.