جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

إبطال التأويلات لأخبار الصفات، از آثار کلامی متکلم، قاضی و مفتى حنبلى بغداد در قرن پنجم هجری قمری، ابویعلی محمد بن حسین بن محمد بن خلف بن احمد، معروف به ابن فراء (380-458ق)، است که صفات خبری خدای متعال را با همان معنای ظاهری می‌پذیرد و توضیح چگونگی آن را به خدا وامی‌گذارد و به مخالفت با اشاعره، معتزله و جهمیان می‌پردازد و تأویل این صفات الهی را ناروا می‌شمارد. پژوهشگر معاصر ابوعبدالله محمد بن حمد حمود نجدی، این کتاب را تصحیح و تحقیق کرده و نویسنده و کتابش را شناسانده و به روش‌شناسی اثر حاابوعبدالله محمد بن حمد حمود نجدی، بعد از بحثی مبسوط درباره عقیده نویسنده و نقل سخنی از ابن تیمیه (در تأیید از جهتی و نقد از جهتی دیگر بر ابن فراء)، خودش نیز چنین گفته است: این مرد از بزرگان حنابله و تابع پیشوای اهل‌سنت و جماعت، احمد بن حنبل است و صفات خبری را برای خدای متعال ثابت می‌کند و در برابر نصوص، تسلیم است و هیچ‌یک از تعطیل، تشبیه، تحریف و تأویل را نمی‌پذیرد و بلکه همین کتاب او برای نفی و انکار نافیان صفات و تأویل‌گران آن و تحریف‌گران معانی آن، یعنی جهمیه، معتزله، اشاعره و تابعانشان تألیف شده است. ولیکن در مواردی اندک، که با متکلمان موافقت کرده و به نفی، اثبات و تفویض پرداخته و با کتاب و سنت رسول خدا(ص) و اصحاب و تابعان مخالفت کرده، سخن قاضی ابویعلی را نمی‌پذیریم و کلام او یا دیگری در صورتی معتبر است که دلیلی متین داشته باشد.در این اثر 2 جلدی در مجموع 469 حدیث آمده و برای نقد کتاب مشكل الحديث و بيانه نوشته ابن فورک تألیف شده است. ضر نیز پرداخته و نقدهایی را به آن وارد دانسته است. محقق یادآور شده که انتشار کتاب حاضر در زمان مؤلف باعث فتنه شد؛ به‌صورتی که این اثر جمع‌آوری گردید و بر استناد او به احادیث واهی و ساختگی اشکال گرفتند و فتنه‌هایی واقع شد، ولی سرانجام به صلح و آشتی انجامید. قاضی ابویعلی، روایتی با سند نقل کرده است که پیامبر(ص) در پاسخ به پرسش عائشه درباره مقصود از مقام محمود، آن را «نشستن بر عرش» شمرده است!.

أصول‌الدين للرازي و هو الكتاب المسمی معالم أصول‌الدين، اثر فخرالدین محمد بن عمر رازی، معروف به فخر رازی (متوفی 606ق)، کتابی است کلامی در بحث پیرامون اصول دین که با تحقیق طه عبدالرئوف سعد به چاپ رسیده است.کتاب با مقدمه محقق آغاز و مطالب در ده باب و هر باب در چندین مسئله، ارائه شده است. در مقدمه، به شرح حال فخر رازی پرداخته شده و اطلاعاتی پیرامون ولادت، نسب و لقب، نظر علما درباره او، اساتید، برخورد وی با کرامیه، وصیت، وفات و آثار وی، در اختیار خواننده قرار گرفته است. باب نخست، به طرح مباحث مربوط به علم و نظر، اختصاص یافته است؛ ازاین‌رو ابتدا به تعریف تصور و تصدیق پرداخته شدهو سپس، ضمن اعتراف به وجود تصورات و تصدیقات بدیهی، مباحثی همچون تعریف نظر و فکر افاده علم توسط نظر، چگونگی رسیدن به مجهولات از طریق معلومات، رسیدن به علم یقینی، حالات مختلف مرکب بودن دلیل از مقدمات عقلی و نقلی و مفید یقین نبودن دلایل نقلی، مطرح گردیده است. در باب دوم، به بحث پیرامون احکام معلومات پرداخته شده است. مؤلف در این باب، ابتدا به حکم صریح عقل به موجود یا معدوم بودن معلوم اشاره نموده و سپس، مفهوم مشترک بودن مسمی وجود بین تمام موجودات را توضیح داده و در ادامه به موضوعاتی همچون زاید بودن وجود بر ماهیات شیء نبودن معدوم، حکم صریح عقل به اینکه هر موجودی یا واجب ذاتی است یا ممکن ذاتی، قائم به نفس بودن یا قائم به غیر بودن ممکن و... پرداخته است. باب سوم، درباره اثبات علم به صانع است و در آن، مسائلی همچون: جسم نبودن خدا، جوهر نبودن وی، مکان نداشتن او محال بودن حلول بر خداوند امتناع قیام حوادث به ذات او و... بررسی شده است. در باب چهارم و پنجم، مسائلی مورد بحث قرار گرفته است که به صفت قدرت، علم و سایر صفات خداوند مربوط می‌شود. از جمله این مسائل عبارتند از فاعل مختار یا موجب بالذات بودن خداوند، انکار علم خداوند به جزئیات توسط فلاسفه، علم خداوند به همه معلومات قدرت او به همه ممکناتو متکلم بودن خداوند. باب ششم، به بحث پیرامون جبر و قدر اختصاص یافته و در باب هفتم، مسئله نبوت، مورد بحث قرار گرفته است. مؤلف پیرامون دین پیامبر(ص)، پیش از بعثت، معتقد است که: «محمد(ص) پیش از نزول وحی پیرو هیچ‌یک از انبیا(ع) نبود؛ زیرا ادیان پیش از دین عیسی(ع)، به‌وسیله دین وی منسوخ شده بود و دین عیسی(ع) هم منقطع گردیده بود؛ چراکه ناقلین آن، به‌خاطر اعتقاد به تثلیث کافر شده بودند و نقلشان فاقد حجیت بود؛ تنها عده بسیار اندکی از مسیحیان بر شریعت حضرت عیسی(ع) باقی مانده و از تثلیث برائت جسته بودند که آنها هم به جهت قلت عدد، نقلشان حجیت نداشت؛ بنابراین پیامبر(ص) پیش از بعثت، بر دین هیچ‌کس نبوده است». در باب هشتم، از نفس ناطقه سخن به میان آمده و در باب نهم، احوال قیامت، مورد بحث قرار گرفته و آخرین باب، به مسئله مهم امامت و بررسی اقوال مختلف، پیرامون چگونگی نصب امام و وجوب یا عدم وجوب عصمت در او، اختصاص یافته است. از جمله مطالب مطرح‌شده در این باب، عبارت است از: جواز اثبات امامت به‌واسطه نص، اعتقاد امامیه به نص پیامبر(ص) بر امامت حضرت علی(ع) افضلیت ابوبکر پس از پیامبر(ص) دلیل امامت امام علی(ع) و اتفاق نظر اهل دین بر تعظیم طلحه، زبیر و عایشه.

أصول‌الدين کتابی است که اصول دین اشاعره را به معرض نمایش گذاشته است. این اثر، با نام «التبصرة البغدادية» نیز شناخته می‌شده است. در رساله «اصول دین‎»، محتوای این کتاب را در قالب اصل‎، به‌عنوان مذهب اهل سنت آورده است.

این اثر از کتاب های کلامی اشعری است که مولف آنرا نگاشته است. کتاب مذکور شامل پانزده اصل است که هر اصل راجع به موضوعی خاص صحبت می کند. برای مثال: اصل اول درباره علم و تعریف و بیان اقسام آن است. اصل دوم شامل در اثبات حدوث عالم است. اصل سوم با برهان حدوث وجود صانع را اثبات كرده و بعد به اثبات بعضى از صفات او مى‌پردازد.

این کتاب در موضوع الهيات، به معناى اخص؛ شامل بخش‌هاى واجب، صفات و افعال او و نبوّت و معاد مى‌باشد.

این کتاب به بررسی تطبيقى و مقايسه‌اى سه نظام حكومتى: دموكراسى، شورايى، و ولايت فقيه پرداخته است. نظام دموكراسى، مدل حكومتى اكثر كشورهاى غربى است و نظام شورايى، نظامى است كه از سوى اهل سنت پيشنهاد مى‌شود و ولايت فقيه نيز نظريه حكومتى شيعه در دوران معاصر است. مؤلف، جهان كنونى را غرق در ظلمت و عذاب مى‌بيند و معتقد است على‌رغم آن‌كه انديشمندان غربى همواره روش‌ها و اسلوب‌هاى مختلف حكومتى را براساس آخرين تجربه‌هاى اجتماعى مطرح مى‌كنند باز هم گرفتار مشكلات و معضلات زيادى هستند. مشكل اساسى آنان این است كه در مباحث فلسفه سياسى خود از دو عنصر اساسى غافل هستند: رسيدن به سعادت اخروى، و برآورده ساختن رضايت الهى. تجربه‌هاى طولانى بشر اثبات كرده است كه سعادت دنيوى تأمین نخواهد شد مگر آنكه مدل حكومتى مبتنى بر اصول وحيانى باشد.