جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در کتاب حاضر، ضمن آشنایی اجمالی با نهج‌البلاغه، سعی بر آن بوده تا براساس روش‌ اسنادی، به بررسی شیوه‌های تربیت خویشتن در نهج‌البلاغه پرداخته شود. از این رو خطبه‌ها، نام‌ها و سخنانی که به گونه‌ای در ارتباط با تربیت انسان بودند از نهج‌البلاغه استخراج و پس از طبقه‌بندی موضوعی با استناد به تفاسیر گوناگون و کتاب‌های روان‌شناسی، اخلاقی و عرفانی، مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. در این بررسی راه‌های تربیت، موانع موجود در آن، ویژگی انسان کامل و چگونگی پرورش ابعاد گوناگون وجودی فرد، مدّنظر بوده است.

بررسی آراء حکما و فلاسفه اسلامی، از جمله سهروردی و ابن‌سینا، نشان می‌دهد که در فلسفه نیز ـ‌همانند عرفان‌ـ موضوع عشق و زیبایی و نسبت آنها با یکدیگر، مورد توجه و تأمل بوده است. در این راستا می‌توان از سهروردی و ابن‌سینا به‌عنوان مهم‌ترین اندیشمندانی نام برد که به‌طور خاص به این موضوع پرداخته‌اند. مطالعه و تحقیق در آراء این‌دو حکیم و متفکر مشهور تاریخ فلسفه، درباره جایگاه و نسبت عشق و زیبایی، نتایجی مهم را فراپیش ما قرار می‌دهد؛ از جمله اینکه به‌رغم وجود اختلافات جدی موجود در مبانی فکری آنها و حتی نحوه توضیح و تبیین خود موضوع، شباهت‌هایی در خور تأمل در نتایج پژوهش پدیدار می‌شود و آنگاه که این دیدگاه‌ها از منظر افلاطون در رساله مهمانی مورد مداقه قرار می‌گیرد، این واقعیت آشکار می‌گردد که گویا حقیقت عشق و زیبایی، در همه زبان‌ها و بیان‌ها، ناظر به امری یگانه است. پژوهش حاضر می‌کوشد با ابتناء به منابع اصلی این فلاسفه، نشان دهد که صرف نظر از اختلافات گاه بنیادین که بین نظرات فلسفی این اندیشمندان وجود دارد، آنگاه که پای عشق و زیبایی به‌میان می‌آید، اختلافات کاهش می‌یابد و مشابهت‌ها ظاهر می‌شوند؛ به‌ویژه این حقیقت کتمان‌ناپذیر که عشق همانند نور و وجود، از منشأ عالم که واجب‌الوجود (ابن‌سینا) و نور الانوار (سهروردی) است، در سرتاسر هستی ساری و جاری است و پیوندی جاودانه با جمال و زیبایی دارد؛ همان‌گونه که در نگاه افلاطون، خیر که همان زیبایی و حقیقت است، خود را در زیبایی‌های جهان محسوس هویدا می‌کند و عشق که همواره عشق به زیبایی است، مسیر تقرب به زیبایی مطلق را می‌گشاید.

کارل پوپر، فیلسوف مشهور فلسفه علم، ایده «مشاهده ناب» را به‌طور جدی به‌چالش کشید. از نظر وی مشاهدات تجربی عاری از مفروضات نیستند. این نقد پوپر به‌طور اساسی ایده جمع‌آوری داده‌های تجربی به‌طور منفعل، بی‌طرف و مستقل از ساختار مفهومی ذهن مشاهده‌گر را به‌چالش می‌کشاند. هدف پژوهش حاضر بررسی پیامد اخلاقی نقد پوپر بر مشاهده ناب در علوم تجربی است و به‌دنبال این نتیجه است که چگونه این نقد معرفت‌شناختی بر مشاهده ناب، به نتایج اخلاقی مهمی منجر خواهد شد. با اتکا بر روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و رویکرد انتقادی و میان‌رشته‌ای، نویسنده در مقاله پیش رو استدلال خواهد‌ کرد که چگونه ایده گرانبار «از نظر بودن» نزد پوپر، نه‌تنها به درکی مهم از معرفت دانش تجربی منجر می‌شود، بلکه مبنایی مهم برای معرفت اخلاقی نیز فراهم می‌سازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که پذیرش عدم وجود مشاهده محض، سه پیامد اخلاقی کلیدی را در پی دارد: اول، مسئولیت نقد مداوم باورها و ارزش‌های شخصی؛ دوم، ضرورت فروتنی فکری به‌عنوان یک فضیلت اخلاقی در مواجهه با ادعاهای معرفت‌شناختی؛ سوم، اهمیت گشودگی به گفتگوی انتقادی در حوزه عمومی. این مقاله از طریق تحلیل فلسفه علم پوپر، چارچوبی بدیع برای پیوند معرفت‌شناسی و اخلاق ارائه می‌دهد؛ چارچوبی که هم برای مباحث نظری در فلسفه علم و هم برای چالش‌های عملی در حوزه‌های علمی و اجتماعی معاصر، اهمیتی قابل توجه دارد.

«شروح على أرسطو مفقودة في اليونانية: ورسائل أخرى» مجموعه‌ای از متون فلسفی است که توسط عبدالرحمن بدوی تصحیح، تحقیق و با مقدمه‌ای علمی منتشر شده است. این اثر دربرگیرنده شرح‌ها و رسائلی از شارحان متأخر ارسطو است که نسخه‌های اصلی یونانی برخی از آن‌ها از میان رفته و تنها ترجمه‌های عربی‌شان باقی مانده است. بدوی با بررسی نسخه‌های خطی، مقابله متون و ارائه مقدمه‌ای تاریخی، نقش سنت ترجمه و شرح‌نویسی فلسفه یونان در تمدن اسلامی را نشان می‌دهد. این کتاب از منابع مهم در پژوهش‌های مربوط به فلسفه یونان، تاریخ انتقال علوم، فلسفه اسلامی و مطالعات ارسطویی به شمار می‌آید و برای پژوهشگران فلسفه باستان، تاریخ فلسفه و میراث فلسفی اسلامی اهمیت ویژه‌ای دارد.این کتاب یکی از مهم‌ترین آثار متن‌پژوهی عبدالرحمن بدوی است و در کنار آثاری مانند التراث اليوناني في الحضارة الإسلامية و أرسطو عند العرب، از منابع مرجع برای مطالعه انتقال میراث فلسفی یونان به جهان اسلام محسوب می‌شود.