جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

ضروت و مسئله تحقیق: بی‌تردید رشد و ارتقای فرهنگی و تربیتی افراد جامعه وابسته به وجود مربیان شایسته و نیک است. بر این اساس ترسیم ویژگی‌های مربی شایسته از اهمیت و تأثیر بسزایی برخوردار است. اگرچه تاکنون پژوهش‌های گوناگونی در خصوص این مسئله انجام شده است، ولیکن با استفاده از روش‌های تحقیق نوین و میان‌رشته‌ای می‌توان ضمن بازخوانی و اصلاح نتایج تحقیقات پیشین، مدل پارادایمی و گام به گام برنامه‌ریزی جهت تربیت مربیان شایسته را نیز ترسیم کرد. روش تحقیق: در این پژوهش که با روش تحقیق متن محور «داده بنیاد» یا «نظریه زمینه‌ای» انجام شده، مجموعه کاملی از نصوص دینی شامل آیات قرآن و احادیث معصومین(ع) درخصوص ویژگی‌های معلم شایسته، استخراج و تحلیل کیفی شده است. نتایج تحقیق: یافته‌های تحقیق بیانگر آن است که دغدغه اصلی نصوص دینی برای معرفی مربی شایسته در دو حوزه فراگیر صلاحیت‌ها و توانمندی‌ها قابل طبقه‌بندی است. در حوزه صلاحیّت‌ها به ترتیب فراوانی و اولویّت پنج مقوله اخلاقی، اعتقادی، عاطفی، معرفتی و نفسانی مطرح بوده و در حوزه توانمندی‌ها نیز به ترتیب فراوانی و اولویّت چهار مقوله رفتاری - عملیاتی، پرورشی - تربیتی، علمی - آموزشی و یاددهی مطرح است. جزئیات هر مقوله و مدل پارادایمی مربی شایسته براساس آموزه‌های دینی در این پژوهش معرفی شده است.

ترجمه ‌قرآن به سبب بلاغت اعجازآمیز آن و به دلیل قرار گرفتن در مجموعه متون دینی و ارتباط عمیق آن با اعتقاد مسلمانان از حساسیت و دشواری فوق‌العاده‌ای برخوردار است. اضافه برآن پیچیدگی متن برخی از آیات و عدم سازگاری ترجمه سطحی و ظاهری آن با اصول و محکمات قطعی اسلامی بر دشواری این کار افزوده ‌است. آیه دوم سوره فتح از جمله این آیات است که به سبب ارتباط با عصمت پیامبر (ص) و اجماع مسلمانان در این زمینه نیاز به دقت و بررسی فزون‌تری دارد. عبارت «ما تقدم و ما تاخر» در آیه شریفه از نظر اکثر مترجمان قرآن به گذشته و آینده ترجمه شده ‌است و مضمون آیه را اینگونه ترجمه کرده‌اند که خداوند گناهان گذشته و آینده پیامبر(ص) را مورد آمرزش قرار می‌دهد. آمرزش گناهان گذشته امری مقبول و معقول است اما آمرزش گناهان آینده، امری ناپذیرفتنی می‌نماید. پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی درصدد است برای حل این مشکل، ترجمه صحیح و دقیق این عبارت را با استفاده از نظریات مفسران و روایات واکاوی کند.

نسبت بین کلام شیعه و کلام معتزله، و بطور خاص مسألۀ تأثیرپذیری کلام امامیّه از نظام کلامی معتزله، در زمرۀ بحث‌برانگیزترین مسائل تاریخ کلام شیعه بوده و هست و آراء مختلف و گاه متضادّی نیز در باب آن ابراز شده است. در این نوشتار، نخست، دیدگاههای گوناگونی که در چند دهۀ گذشته از سوی محقّقان مختلف در خصوص این مسأله بیان گردیده بطور خلاصه تدوین و گزارش شده است و پس از آن، نویسنده، دیدگاه منتخب خود در این باره را توضیح داده است. به باور نگارنده، متکلّمان رسمی امامیّه بطور خاص از زمان شیخ مفید (د: 413 ه‍.ق.)، به‌تدریج، در مرحله تبیین و تحریر مسائل اعتقادی و پرداخت به مباحث کلامی، تحت‌تأثیر «گفتمان کلامی معتزله» قرار داشته‌اند؛ یعنی در کلام‌ورزی خود، از ذهن و زبان و بیان و نظام کلامی معتزله بهره گرفته‌اند، و به شیوۀ نگرش و نگارش خاصّ آنها مسائل و مباحث کلامی را ارائه نموده‌اند، در عین حال که از حیث آموزه‌ها و اصول اعتقادی مستقلّ بوده‌اند. این اثرپذیری، هم بنا به اقتضای دانش کلام مرسومِ زمانۀ آن متکلّمان بوده که ایجاب می‌کرده متکلّمان امامی نیز به همان زبان و بیان و سبک معتزلی، کلام‌ورزی و تکلّم کنند، و هم به سبب انتخاب آگاهانۀ روش کلامی اعتزالی به عنوان برترین روش رایجِ عصر در پرداخت به علم کلام.

أعلامُ الطرائِق فی الحُدود و الحقائِق از جمله آثار پرارج ابن شَهرآشوب سَرَوی مازندرانی است که در باب تعریف و توضیح اصطلاحات علوم مختلف، از جمله علم کلام، به نگارش درآمده است. در این نوشتار به وجوه گونه گون اهمیت این کتاب و به ویژه جنبه های کلامی آن پرداخته شده است. بررسی این اثر نشان می دهد که أعلام الطرائق هم به لحاظ گستردگی و تنوع اصطلاحاتِ موضوعات و علوم مختلف و هم از حیث شمار اصطلاحاتِ شرح شده در هر موضوع و هم از جهت میزانِ توضیحات ارائه شده برای هر واژه، در بین آثار مشابهِ موجود در این زمینه کم نظیر است. وسعت و غنای مطالب مطرح شده در این کتاب نیز حکایت از سعۀ اطلاعاتی و دامنۀ مطالعاتی ابن شهرآشوب دارد. أعلام الطرائق یک اصطلا حنامۀ صرف نیست؛ بلکه دائر ةالمعارفی است پر نکته و مأخذی غنی از مطالب ناب و کمیاب. این کتاب همچنین منبعی ارزشمند برای آشنایی با دیدگا هها و آراء ابن شهرآشوب در زمینۀ مسائل طبیعی و کلامی به شمار می آید.

یکی از تألیفات ارزشمند علامه حسن بن یوسف بن علی بن مطهر حلی، اثری است چنددانشی و در عین حال نسبتاً مختصر به نام «الرساله السعدیه » که گاه آن را «السعدیه » نیز خواند هاند. این رساله با بیان مقدماتی از دانش اصول فقه آغاز م یشود و پس از آن، فصلی در باب اصول پن جگانه اعتقادی آمده که همراه آن، چند موضوع فقهی نیز مطرح شده است. در نهایت، رساله، با دو فصل کوتاه در خصوص ترغیب به انجام برخی از اعمال عبادی و اخلاقی و تحذیر از ارتکاب پار های از منکرات خاتمه م ییابد. بدی نسان، رساله سعدیه مشتمل است بر مباحثی چند از علوم اصول فقه و کلام و فقه و اخلاق. علامه، چنانکه در دو موضع از مقدمه رساله تصریح کرده، این اثر را برای سعدالدین محمد بن علی ساوجی (آوجی) نگاشته و ثواب نگارش آن را به همو تقدیم کرده است. نا مگرفتن رساله مزبور به عنوان «سعدیه » نیز طبعاً به همین مناسبت است. نویسنده، نوشتار حاضر را با هدف معرفی رساله مذکور و بیان برخی از ویژگی ها و مختصات نگارشی آن، به رشته تحریر درآورده است. وی در راستای این هدف، نخست مسئله انتساب رساله سعدیه به علامه حلی و تاریخ نگارش آن را مورد دقت نظر قرار داده است. در ادامه، مباحث مربوط به ساختار، محتوا، نسخه ها، ترجمه ها، شروح و منتخبات، و چاپ ها را مطرح می نماید. در نهایت، ویراست دوم تصحیح عبدالحسین محمدعلی بقال از رساله سعدیه را در بوته نقد و بررسی قرار داده و با ارائه شاهد مثال هایی، نمونه هایی از این اغلاط را بازگو می کند.

نویسنده در نوشتار حاضر به معرفی و نقد تصحیحی از کتاب تذکره الواصلین فی شرح نهج المسترشدین نوشته عبدالحمید بن اعرجی حسینی که شرحی بر رساله کلامی نهج المسترشدین علامه حلی است، می پردازد. کتاب مذکور با تحقیق طاهر السلامی از سوی المرکز الاسلامی للدراسات الاستراتیجیه در سال 1436 ه.ق. به زیور طبع آراسته شده است. نویسنده نوشتار در راستای هدف مذکور، نخست نکاتی پیرامون کتاب تذکره الواصلین و نویسنده آن و همچنین دست نوشتهای بازمانده از آن بیان می کند. پس از آن به ارزیابی و نقد ویراست ارائه شده از این اثر می پردازد. وی با ارائه شاهدمثال هایی از متن تحصیح کتاب، کاستی های آن را بر می شمرد.

«نگرشی بر نگارشهای کلامی» عنوان کلی مجموعه یادداشتهای سلسله واری است که در راستای تعریف و بازشناسی میراث کلامی اسلامی منتشر خواهد شد. نویسنده در این گفتارها می کوشد متون کلامی مهمّ فرقه‌های مختلف اسلامی بویژه مکتب تشیّع را معرّفی و ابعاد گونه‌گون آنها را بررسی نماید. وی همچنین از خصائص ساختاری و محتوائی متون سخن به میان آورده و جایگاه و اهمیّت آنها را در منظومه نگارش‌های کلامی تشریح می کند. در نهایت، ویراست یا ویراست‌های مختلف این آثار را توصیف و در بوته نقد و ارزیابی قرار می دهد. نویسنده در نخستین نوشتار از سلسله نگارش های مذکور، کتاب نهج المسترشدین فی اصول الدین علامه حلی و شروح نگاشته شده بر آن را مورد مداقه قرار می دهد.