جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

از میان مباحث اصول فقه مبحث اصول لفظیه و مصادیق مهم آن یعنی اصالة الظهور، اصالة العموم، اصالة الاطلاق و مفاهیم به دلیل کاربرد گسترده در استنباط در فقه از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند لکن متاسفانه پیرامون حجیت و کاربرد این قواعد در کتب اصول فقه تنها ناظر به استنباطات فقهی بحث شده و نسبت به میزان اعتبار آنها در دیگر بخش ها از جمله آیات و روایات اعتقادی علی رغم اهمیت بالای این حوزه و کثرت متون اعتقادی بحث خاصی صورت نگرفته است.این مقاله درصدد اثبات حجیت و اعتبار این قواعد در استنباط معارف اعتقادی از منابع نقلی دین می باشد و ضمن پاسخ به اشکال یقینی نبودن دلالت اصول لفظیه و ایراد تعبدی نبودن حوزه اعتقادات،اعتبار آنها را در استنباط معارف اعتقادی در برخی بخش ها ثابت کرده و تفاوت کاربرد آنها در علوم فلسفه،کلام و تفسیر را روشن ساخته و نمونه هایی از استفاده علماء از این قواعد در حیطه اعتقادات را ذکر کرده است. همچنین بر رعایت قواعد اجتهادی و مقدّم بودن احکام یقینی عقل تاکید شده است. قابل توجه آنکه دلیل محوری ای که پایه اعتبار این اصول قرار گرفته می تواند مبنای اعتبار آن در استنباط سایر بخش های معارفی دین همچون: اخلاق،آموزه های مرتبط با علوم انسانی روز،تاریخ،علوم طبیعی و... نیز قرار گیرد.روش تحقیق در این نوشتار به صورت تحلیلی-توصیفی و با رجوع به منابع اصول فقه، کلام، فلسفه، تفسیر و حدیث و بیان نمونه هایی از استفاده از این قواعد در کتب تفسیری به خصوص تفسیر المیزان علامه طباطبایی می باشد.

هدف: هدف از انجام این پژوهش، ترسیم کاربست روش‌شناسی کلامی آیت‌الله مکارم شیرازی در مسائل اعتقادی دینی بود. روش: برای دستیابی به هدف پژوهش، از شیوۀ توصیفی- تحلیلی با تکیه بر اطلاعات کتابخانه‌ای و نرم‌افزار مکتوبات آثار استاد مکارم شیرازی و اسناد نوشتاری ایشان استفاده شد و با نگاه درجه دوم، پردازش و تحلیل داده‌ها در عملیات اندیشه‌ورزی آثار اعتقادی وی صورت پذیرفت. یافته‌ها: مسائل کلامی در اندیشۀ آیت‌الله مکارم، روشمند و مدلّل و مبتنی بر روش‌شناسی بود و این پژوهش، الگویی نمونه در عملکرد سایر متکلمان شمرده شد. نتیجه‌گیری: کاربست روش‌شناسی کلامی استاد مکارم، در چهار گام تبیین، تنظیم، اثبات و دفاع، با شیوه‌های تبیین، نظیر تبیین واژه‌ها و بیان تاریخچه مسئله؛ شیوه‌های تنظیم، همچون ترتیب منطقی و تقدّم آموزه‌های عقلی بر نقلی؛ شیوه‌های اثبات، مانند ارائۀ انواع دلیل به لحاظ مقدمات یا انواع دلیل از نظر صورت و ماده و در نهایت شیوه‌های دفاع، مثل طرح سؤال از مخاطب، ارائۀ پاسخ نقضی و حلّی در استدلال و عملیات پاسخگویی به مسائل اعتقادی به سامان ‌رسید.

المَبسوطُ فی فِقهِ الإمامیّة، یا به اختصار، المَبسوط، یکی از کتب اربعه و از آثار فقهی شیخ طوسی (۳۸۵-۴۶۰ق) به زبان عربی. شیخ طوسی، المبسوط را در پاسخ به مخالفان شیعه نوشته است که مدعی ناچیز بودن فقه شیعه و مسائل مطرح‌شده در آن بوده‌اند. به گفته نویسنده، این کتاب، تمام ابواب فقه و فروعاتی را که اهل سنت مطرح کرده‌اند، دربردارد. فقیهان شیعه در آثار خود به المبسوط استناد کرده‌اند. این کتاب، آخرین اثر فقهی شیخ طوسی دانسته شده است.

این کتاب از دقیق‌ترین آثار شیخ انصاری در فقه و از منابع اصلی فقه استدلالی و آموزش آن در حوزه‌های علمیه بوده است. عالمان شیعی از همان زمان انتشار کتاب، شرح‌ها، تعلیقه‌ها و ترجمه‌های فراوانی نگاشته‌اند.

المَبسوطُ فی فِقهِ الإمامیّة، یا به اختصار، المَبسوط، یکی از کتب اربعه و از آثار فقهی شیخ طوسی (۳۸۵-۴۶۰ق) به زبان عربی. شیخ طوسی، المبسوط را در پاسخ به مخالفان شیعه نوشته است که مدعی ناچیز بودن فقه شیعه و مسائل مطرح‌شده در آن بوده‌اند. به گفته نویسنده، این کتاب، تمام ابواب فقه و فروعاتی را که اهل سنت مطرح کرده‌اند، دربردارد. فقیهان شیعه در آثار خود به المبسوط استناد کرده‌اند. این کتاب، آخرین اثر فقهی شیخ طوسی دانسته شده است.