آثار مرتبط با شخصیت ها | کتابخانه مجازی الفبا

ابن‌رشد در تلخیص بوطیقا به ابداعات و نوآوری‌هایی دست زده است؛ او ‌در این کتاب بیشتر قوانین شعر را به گونه‌ای بیان می‌کند که مطابق طبع زبان عرب باشد. حال این پرسش مطرح می‌شود که مقصود ابن‌رشد از این ابداعات چیست. در این ‌مقاله ‌سعی شده است با بررسی ‌یکی ‌از ‌‌ابداعات ‌‌او در ‌تلخیص‌بوطیقا‌ به این‌ پرسش ‌پاسخ ‌داده ‌شود. در ‌این ‌مطالعه غایت اخلاقی اسلوب ادبی و گفتار شرعی ابن‌رشد ذیل‌ دو موضوع بیان می‌شود: ‌جایگاه اشعار و اسلوب ادبی در اخلاق و غایت اخلاقی شعر در گفتار شرعی. ابن‌رشد در‌ این موضوعات اهداف اخلاقی را دنبال کرده است. او در عین ستایش بعضی از اشعار عربی از نظر زیبایی و اسلوب ادبی، اهداف موردنظر آن‌ها را به‌دلیل حقارت و بیهودگی‌ مذمت کرده است؛ زیرا اشعار شاعران عرب به‌دور از تربیت اخلاقی‌اند و قادر به تربیت جوانان نیستند. از نظر ابن‌رشد، ‌هر ‌عملی‌ با‌ تشبیه ‌و ‌محاکات به‌سوی دو امر حسن ‌و ‌قبح ‌یا فضیلت ‌و ‌رذیلت کشیده می‌شود. فضیلت اخلاقی در گفتار ‌شرعی به‌ویژه در قصۀ حضرت یوسف (ع) به‌خوبی نشان داده می‌شود؛ شقاوت از جانب برادران بر یوسف موجب تغییرات در نفس او شد. به سخن دیگر، ترس از خدا و رحم به برادران موجب کسب فضایل بیشتر در او گردید. بدین ترتیب، یوسف (ع) به سعادت دست می‌یابد و جایگاه اخلاق را نشان می‌دهد. لذا غایت اخلاق در تلخیص بوطیقا با آیات قرآن و گفتار شرعی کامل می‌شود؛ زیرا ابزار کاملی برای تربیت انسانی فراهم می‌کند.

ابن رشد مخاطبین دین را از حیث درجات فهم به سه دسته تقسیم می کند و معتقد است که آیات ، قائل به باطن می شود و تنها راه رسیدن به باطن را فلسفه و تنها فرد شایسته برای این امر را فیلسوف می داند. به همین جهت در مقابل متکلمان موضع انتقادی می گیرد و آنها را در تاویل آیات «خطاکار» خطاب می کند. ابن رشد سعی کرده با نظریه ی خود راهی را برای فهم درست دین بازکند و از انحرافاتی که در مقوله ی فهم اتفاق می افتد، جلوگیری کند.

تعددت اهتمامات الشيخ أبو عمران بين البحث في قضايا التاريخ السياسية والاجتماعية والمعرفية، إلا أن مشروعه الفكري كان يصب في قضايا الفكر الإسلامي، خاصة مشكلة الحرية والتحرر، والتي يجد لها حلا في الفكر المعتزلي، وهو الفكر الذي خصّص له بحثا تتبع فيه مظاهر امتداده وتأثيره في أهم المدارس الكلامية والفلسفية في المشرق والمغرب الإسلامي، مفندا الاعتقاد الزاعم أن نجم المعتزلة قد أفُل منذ زمن المتوكل، بحيث لم يستثن مشروع ابن رشد الفلسفي والذي عرف بمناهضته لعلم الكلام، مقدما الحجج والبراهين على وجود البصمة المعتزلية في فكره، لذلك سنعمد في هذه الورقة البحثية إلى عرض مظاهر هذا الفكر في الشمال الإفريقي، ثم نفصل في عرض موقف أبو عمران الشيخ من ابن رشد.