مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

حکمت اشراق سهروردی با دربرداشتن مفاهیم ایرانی-اسلامی، می تواند مبنایی برای بررسی مباحث حکمی در هنر های سنتی باشد. شان وجودشناختی و حیث معرفتی زیبایی به مثابه یک مفهوم و امر زیبا به عنوان وجه تحققی آن، زمینه های تاملات زیباشناختی در این باب را فراهم آورده است. به رغم گسست های تاریخی و نفوذ فرهنگ های بیگانه، تحولات نگارگری ایران از پیوستگی و تداوم نسبی برخوردار بوده است و وجوه اشتراکات فرمی و مضمونی فراوانی در آثار دوره های مختلف مشاهده می-شود. هدف از انجام این تحقیق، پاسخ به این پرسش بود که مفاهیم زیبایی شناسی حکمت اشراق سهروردی چیستند و چگونه در نگارگری ایرانی نمود پیدا می کنند؟ روش انجام این تحقیق از منظر هدف، کاربردی-نظری و از منظر شیوه انجام، توصیفی-تحلیلی بود. اطلاعات نیز به شیوه کتابخانه‌ای به‌دست آمد. نتایج نشان می دهد فلسفۀ اشراق سهروردی که با نقد اندیشۀ مشائیان آغاز می شود، مفاهیم جدید و ابداعاتی را در تبیین و صورت بندی سلسله مراتبی حیث وجودی و شناختی جهان به کار می بندد. ابتنای این فلسفه بر نورانیت و ظهور وجود، مشروط نمودن حیات و هستی و ادراک آن، بر ظهور و نور، کارکرد خیال به مثابه امر واســـط و خلق صور معلقۀ مبتنی بر محاکات نقوش ثابتۀ عالم ملکوت، لذت و ابتهاج حاصل از ادراک صور در عالم مثال و مکاشفات عوالم ملکوت و اندراج آن در خاطر سالک، محتوایی زیباشناختی و فرمی هنری به اندیشۀ اشراقی بخشیده است. مفاهیم حکمت اشراق به عنوان محتوا در نگارگری ایرانی نمود یافته و این هنر در جایگاه صورت، مظهر مفاهیم حکمت اشراق است. این ارتباط دوسویه بیان‌گر این است که مفاهیم دقیق و مشخص در پس صور هنری وجود دارد که این مفاهیم، دلیل بر چرایی شکل گیری ساختار و مصادیق در حوزۀ نگارگری هستند و به عبارتی زبان گویای این مفاهیم می گردند.

پژوهش حاضر درصدد بررسی تأثیر مضامین حکمت اشراق سهروردی در معماری مساجد شیعی پس از انقلاب در شهر تهران است. در گام اول به‌واسطۀ روش تحقیق کیفی و به‌صورت توصیفی و تحلیلی با جمع‌آوری اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی سه مسجد شاخص دوره صفویه (مسجد امام، مسجد شیخ لطف‌الله، مسجد چهارباغ) مورد بررسی قرار گرفت و شاخص‌های موردنظر فلسفه اشراق به منظور تدوین چارچوب نظری و مدل مفهومی پژوهش، استخراج و دسته‌بندی شده و سپس به الگوی معماری‌ای که در راستای همان مفاهیم است، اشاره و سپس مورد بررسی قرار گرفته است. در گام دوم 23 مسجد شاخص شهر تهران که در چهار دهۀ اخیر در مناطق مختلف تهران احداث شده‌‌اند باتوجه‌به نظر متخصصان و خبرگان در این حوزه به کمک نمونه‌گیری هدفدار انتخاب شدند. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد مؤلفه‌های معماری حکمت اشراق در دو حوزه کالبد و تزئینات مساجد چهار دهه اخیر تأثیرگذار بوده‌اند. از میان مساجد شهری تهران، به‌ترتیب مسجد بقیه‌الله‌الاعظم با کسب امتیاز 12و مساجد جامع‌الرسول سعادت‌آباد و حضرت ابوالفضل با کسب امتیاز مساوی10 بیشترین قرابت به مساجد دوره صفوی و کم‌ترین تأثیرپذیری شامل مسجد نظام مافی و مسجد ولیعصر باکسب امتیاز مساوی 2 است؛ همین‌طور بین مساجد دانشگاهی به‌ترتیب، مسجد دانشگاه علامه طباطبایی با کسب امتیاز 9 و مسجد دانشگاه‌های صنعتی شریف و علم و صنعت با کسب امتیاز 8 بیشترین قرابت به مساجد دوره صفوی و کم‌ترین تأثیرپذیری به مسجد کوی دانشگاه با کسب امتیاز 1 اختصاص داده شده است. اهداف پژوهشی:بررسی مضامین حکمت اشراق سهروردی در معماری.بررسی نمود عناصر معماری برگرفته از حکمت اشراق سهروردی در مساجد شیعی پس از انقلاب.سؤالات پژوهشی:مضامین حکمت اشراق سهروردی در معماری کدامند؟آیا عناصر معماری برگرفته از حکمت اشراق سهروردی در معماری مساجد شیعی پس از انقلاب نمود یافته است؟

معماری اسلامی مانند دیگر انواع معماری، با معرفت شناسی و هستی شناسی در فرهنگ جامعه مرتبط است.برای درک معماری سنتی اسلامی، یا هر صورت دیگری از معماری سنتی، شناخت شیوه نگرش های سنتی به کلیت معماری و اجزایش ضروری است. مهم ترین این اجزا فضا است. دوره صفویه(1135-907ق) یکی از دوره های درخشان معماری در ایران است. این دوره تاریخی یکی از حساس ترین مقاطع تاریخی از نظر رونق فرهنگ و تفکر اسلامی نیز بوده است. در دوره معاصر با گسترش ارتباط با غرب معماری اسلامی نیز تا حدی تحت تأثیر نوآوری های جدید قرار گرفت. مسئله ای که می توان اینجا مطرح کرد میزان تأثیرپذیری معماری عصر صفویه و معماری دوره معاصر از نظر وجود نشانه های حکمت اشراق در آنهاست. این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و مشاهدات میدانی انجام شده است. معماری مسجد جامع اصفهان و مسجد الغدیر تهران به عنوان نمونه های بارز معماری دوره صفویه و دوره معاصر به عنوان دو اثر معماری مورد واکاوی قرار گرفته است و یافته های پژوهش حاکی از این است که عالم مثال در ذهن معمار دوره صفوی براساس آیات و روایات است، لذا در معماری مسجد امام اصفهان، حکمت اشراق به گونه ای آشکار بازتاب یافته است. در مسجد الغدیر خلوص احجام به کار رفته، به کارگیری مصالح و تزیینات آجری و کاشی کاری در نما، استفاده از عناصر و مفاهیم معماری گذشته و بیان جدیدی از آن ها، بیانگر تأثیر نهضت های پست مدرنیسم در معماری دوره معاصر است. اهداف پژوهش 1.بازشناسی نشانه های حکمت اشراق در مسجد جامع اصفهان و مسجد الغدیر تهران 2. بررسی تطبیقی معماری مسجد جامع اصفهان و مسجد الغدیر تهران سؤالات پژوهش 1.حکمت اشراق چه تأثیری بر معماری مسجد جامع اصفهان و مسجد الغدیر تهران دارد؟ 2. معماری مسجد امام اصفهان با مسجد الغدیر تهران چه شباهت ها و تفاوت هایی با یکدیگر دارند؟

امروزه نظرورزی ضروری ترین وجهِ مباحث هنر محسوب می شود، اما، این مهم در فرهنگ ما سابقه ای درخور ندارد. هنر ما از اواخر صفویه رو به افول نهاده است، این افول دلایل متعددی دارد که قسمی از آن ها با هنر مناسبت درونی دارند و قسمی بیرونی، و عدم خلاقیت مهم ترین دلیل درونی است. پس، نظرورزی در خصوص خلاقیت نه تنها شایسته بلکه حتی بایسته می نماید. این نوشتار که در پی همین بود، اسطوره کاوی ژیلبر دوران را روش خود برگزید و آثار سهروردی را پیکره ی خود. و از اسطوره کاوی در رساله های رمزی سهروردی، بدین نتیجه رسید که منشاء خلاقیت حقیقت است؛ هنرمند در مراتب ادراکی چندان فراز می گیرد که به ادراک عقلی و فهم حقیقت امور نائل می شود و به لطف این قادر به خلاقیت، و زیبایی شکوه حقیقت است، چه به زعم سهروردی جمال و کمال اصلاً یکی است، و خلاقیت که ماحصل کمال است اگر آن گونه که باید به فعلیت رسد ثمره ی آن ذاتاً زیبا خواهد بود.

معماری همواره در هر دوره تاریخی‌ تجلی‌ اندیشه‌ها و روحیه‌ والای معماران، هنرمندان، عرفا و اندیشمندان و فلاسفه‌ بوده است‌ و در این‌ میان اندیشه‌های شیخ‌ اشراق سهروردی در باب ” نور” و تجلی‌ آن از اهمیت‌ ویژه ای برخوردار است‌. وی با نگاهی‌ عارفانه‌ به‌ توحید، مکتب‌ فلسفی‌ جهان شمولی‌ را بر اساس نور و ظهور و اصالت‌ ماهیت‌ آن، پایه‌ریزی می‌کند. نور با ابعاد گسترده معنویت‌ و عرفانی‌ که‌ در خود مستتر دارد، در همه‌جا بر کیفیت‌ فضا تاثیرگذار بوده و مسجد به‌عنوان یکی‌ از شاخص‌ترین‌ بناها در سرزمین‌های اسلامی‌، عرصه‌ ظهور و بروز نمایش‌ شکوه و تعالی‌ روح انسان و حرکت‌ به‌سوی نور مطلق‌، به‌ بهترین‌ و زیباترین‌ اشکال ممکن‌ بوده است‌. در این‌ پژوهش‌ به‌ بررسی‌ دیدگاه شیخ‌ شهاب الدین‌ سهروردی ( که‌ فلسفه‌ خود را حکمت‌ اشراق به‌ معنای درخشندگی‌ و برآمدن آفتاب نام نهاده و بنیانگذار حکمت‌ نوریه‌ است‌) در مورد نور و جایگاه آن در معماری سنتی‌ مساجد می‌پردازیم‌. پژوهش‌ حاضر در پی‌ آن است‌ تا در ابتدا ضمن‌ بررسی‌ نگاه خاص سهروردی به‌ موضوع نور بر مبنای آن تعریفی‌ از هنر و زیبایی‌شناسی‌ ارائه‌ دهد و عوامل‌ موثر در ذهن‌ و زبان و ناخودآگاه هنرمندان را رهگیری نماید و از آنجا که‌ نور همواره به‌عنوان یکی‌ از عوامل‌ موثر بر ارزش فضایی‌ اماکن‌ مقدس مطرح بوده و اهمیت‌ و جایگاه ویژه و تاثیرگذاری داشته‌ است‌، معماری مساجد را به‌ طور خاص به‌عنوان یکی‌ از جلوه گاه های ارزشمند معماری، مورد بررسی‌ قرار دهد. بنای مسجد به‌عنوان محل‌ عبادت خدا، جایگاه انسان را در ابعاد معنوی و الوهیت‌ تشدید نموده و نمود گاه وجوه وجودی اوست‌ . به‌ همین‌ منظور پارامتر نور به‌عنوان اساس وجود خدا و انسان که‌ بر پایه‌ دیدگاه اشراقی‌ استوار است‌ به‌عنوان کلید این‌ پژوهش‌ قرار گرفته‌ است‌. تحلیل‌ و بررسی‌ عناصر معماری، نقوش و رنگ‌های به‌کاررفته‌ در مساجد و حضور و نقش‌ نور در غنا بخشیدن به‌ آنها منشا زیبایی‌ درآمیخته‌ با عرفان و الوهیت‌ در هنر اسلامی‌ است‌ که‌ در این‌ فرآیند با بهرهگیری از منابع‌ و اسناد کتابخانه‌ای مطالعات صورت گرفته‌ به‌عنوان یک‌ پژوهش‌ بنیادی نظری با ماهیت‌ توصیفی‌ به‌ بررسی‌ آن می‌پردازیم‌.

نقش مایه های مفاهیم حکمت اشراق در بناهای عبادی معماری دوران صفویه، قابل بررسی اند.. اهمیت ورزیدن به عنصر نور در فضاهای مساجد این دوران به همراه نقوش و نگاره های نمادین با تاکید بر جایگاه رنگ و نور را می توان از نشانه های اصیل متاثر از تفکرات حکمی شیخ اشراق دانست. چنانچه در آثار به جا مانده از دوران معماری اسلامی ایران، نقش نور و تجلی آن در فضاهای عبادی به این میزان قابل تامل و نمایان نبوده است. از این رو در این نوشتار سعی شده با بررسی مبانی نظری حکمت اشراق و جایگاه نور در آن، در کنار پرداختن به مفاهیم کالبدی معماری در مسجد جامع عباسی اصفهان ، میزان تاثیر حکمت اشراق در خلق فضاهای معماری عبادی در دوره صفویه مورد واکاوی قرار گیرد. روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی و مورد کاوی با مراجعه به اسناد و منابع کتابخانه ای بوده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که تناظر در مبانی نظری اندیشه سهروردی در حکمت نور و عناصر کالبدی هندسی مسجد جامع عباسی اصفهان، به میزانی قابل تامل می باشد. که گویی معمار و هنرمندان بناهای عبادی این دوران، بخشی از مفاهیم طرح را بر پایه مفاهیم اساسی حکمت اشراق تعریف نموده اند.

فارابی از جمله اندیشمندانی است که تحت¬تأثیر آراء ارسطو در باب هنر مباحثی ارزشمند ارائه داده است.. فارابی معتقد است تمامی انسان¬ها توانایی و استعداد کسب معرفت منتهی به تعالی را ندارند و در این راستا هنرمندان در مقام افراد توانمند با تمثیل و زمینه¬سازی تخیل برای افراد جامعه وظیفه و شأنی مهم دارند. لذا اصلی¬ترین هدف این مقاله، تبیین مراتب خلاقیت در هنر دینی بر مبنای نظریات فارابی است. روش تحقیق پژوهش حاضر تحليلي –توصيفي و با استفاده از منابع کتابخانه¬اي و رجوع به آثار مکتوب از جمله رسالات فارابی و پژوهش¬های مرتبط، تدوین گردیده است. نتایج نشان می¬دهد: انواع هنر نیکو از نگاه این فیلسوف را می¬توان بر مبنای قوس صعود تکامل و با هدف سیر از فطرت نخست به فطرت ثانی از یکسو و باور وی به نقش تعلیم¬دهندگی هنر از سوی دیگر، مرتبه-بندی نمود. در ادامه با توجه به اینکه خلاقیت هنری و خلق اثر نو به شدت به تعریف، اهداف و معیارهای هنر در هر مکتب فکری وابسته است و از مراتب آن تبعیت می¬کند؛ مراتب اهداف خلاقیت در هنر دینی از منظر فارابی نیز بصورت مرتبه زمینه¬ساز، راهبردی و آرمانی قابل استخراج است

When observing the two words "philosophy" and "life", they will appear to us that they have the same meaning that has met unexpectedly as wholes science with philosophy, to know the relationship between them, but the real truth soft watch quite the opposite. That is to say, the experiences of the human being his various achievements, relationships with individuals, we appear this unique image which met the philosophy and life through. The latter appeared with the appearance of human beings of the first; when he wanted answer questions: who founded the concept "philosophy" and at the same time she gives him the means and the necessary conditions for the creation of the meaning of life, why I exist? How we think? What is wisdom? How we differentiate between goodness and evil? Is knowledge possible? ... Ex... So; operation of philosophical thought is an exceptional operation that carries the condition of meditation; what is meditation? It is that which shows us how bright? And we will observe the meaning of life with its contradictions. From this article we want to understand the relationship between philosophy and life and the fundamental concepts to confirm the unannounced relationship between the two concepts.