جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

آیتالله جوادی آملی، یکی از مفسران شیعه معاصر است که، در تفسیر خود از منابع متعدد حدیثی، تفسیری، تاریخی، روایی و ... بهره برده است و یکی از مسائلی که آیتالله جوادی آملی در تفسیر خود و سایر آثار قرآنی بررسی نمودهاند، قصص قرآن کریم است. ایشان با نگاه و رویکردی نو به مقوله تعریف، اسلوب و انواع قصههای قرآن کریم پرداخته است و در نتیجه، تفاسیر و پیامهای متفاوتی را از آیات برداشت نمودهاند. ایشان در تفسیر قصههای قرآن از منابع متعددی استفاده میکند، زیرا قائل بر آن هستند که، قرآن کریم با اینکه در اصل حجیت و همچنین در دلالت ظواهر مستقل است ولی نباید به جمود عدم استفاده از علوم و معارف گوناگون گرفتار شویم و بهرهگیری از عقل و همچنین روایات و گزارشهای تاریخی به شرط عدم مخالفت با آیات، در رسیدن به پیام و اهداف داستانهای قرآن راهگشا است زیرا آیات قرآن کریم بسیار پیچیدهتر از آن است که در وهلۀ نخست به نظر میرسد. درک این ظرافتها و راه یافتن به عمق این تعبیرات و پاگذاشتن به این وادیِ پر راز و رمز، بدون تکیه بر روش و مبانی روشن و مشخص امکانپذیر نیست. داشتن روش و مبانی مشخص میتواند تا حدودی به ما بنماید که قرآن با ما چگونه سخن میگوید و در بیان خود چه روشی را در پی میگیرد.از اینرو توجه به جایگاه هر منبع و میزان بهرهمندی از آن باعث میشود که بتوان به گونه صحیح همه علوم را به محضر قرآن برده و نظر قرآن را در اینباره جویا شد و نهایتاً از میان مطالب متعددی که با بیان قرآن کریم موافقند نظری را انتخاب نمود که با سایر علوم کمترین مخالفت را داشته باشد. آیت الله جوادی آملی از جمله مفسرانی است که تأکید ویژهای بر رعایت جایگاه هر منبع در وصول به فهم حقیقی آیات قصص دارند. زیرا ایشان نیز همچون بسیاری دیگر از مفسران بر این اعتقادند که قرآن کتاب هدایت است و از سوی حکیم مطلق نازل شده است. از اینرو تمام آنچه در این کتاب مقدس آمده، نه به گزاف است و نه برای تفنّن، بلکه یکایک عبارات و کلمات و حتی حروف آن با هدفی معیّن و به منظوری خاص انتخاب شدهاند. تأملی در تفسیر تسنیم و دیگر آثار قرآنی آیتالله جوادی آملی، به خوبی نمایانگر اهتمام ایشان به حفظ ظاهر آیات و پرهیز از هرگونه تأویل و مجازگویی است. این نگرش را باید اصل اساسییی دانست که ایشان در پرتو آن، به تفسیر داستانهای قرآن و حوادث خارقالعاده آن پرداختهاند. بر همین مبنا نیز ایشان انصراف از معنای حقیقی به مجازی را نیازمند قرینه و گواهی روشن میداند. از دیدگاه آیتالله جوادی آملی برای پذیرش امور خارقالعاده، همینقدر کافی است که این امور محال عقلی نباشد. در این صورت وقوع آن به دست خداوندی که آفرینندۀ نظام خلقت و حاکم بر آن است نه محکوم آن، امری کاملاً پذیرفتنی است. براین اساس پژوهش حاضر از رهگذر تأمل در آرای آیتالله جوادی آملی درصدد بررسی روششناسی تفسیر قصص با بهرهگیری از روش توصیفی - تحلیلی میباشد.

پژوهش حاضر با بررسی آثار مکتوب و دیجیتالی استاد جوادی آملی در صدد شناخت مبانی فلسفی دین از دیدگاه ایشان بوده و مطالب را در سه بخش هستی‌شناسی، انسان‌شناسی و معرفت‌شناسی ارائه نموده است. در بخش هستی‌شناسی، سه محور اصلی بررسی شده: اول این‌که دین از وجودی عینی و ذومراتب برخوردار است که در هر نشأه، صورت خاص خودش را دارد و مرتبه‌ی اعتباری آن اگرچه به حمل اولی اعتباری است، اما به حمل شایع، یک حقیقت ثابت است که منشأ آثار تکوینی اولاً در اذهان و سپس در اعیان می‌گردد. دوم: منشأ قانون الهیِ دین، تنها علم و اراده‌ی ازلی خداوند است؛ چراکه تنها خالق انسان که از تمام ابعاد وجودی او آگاه است، قادر به ربوبیت تشریعی او می‌باشد و انسان به دلیل نواقص وجودی‌اش، نه از طریق عقل و نه به وسیله‌ی توانایی‌های ویژه‌اش، قادر به قانون‌گذاری نیست. سوم: خداوند قانون خود را از طریق مکانیزم ویژه‌ی وحی به واسطه‌ی وجود پیامبر در اختیار بشر قرار داده است. در بخش انسان‌شناسی، انسان در قالب سه نظام فاعلی، داخلی و غایی معرفی شده است. در نظام فاعلی که بخش عمده‌ی مباحث آن در فلسفه‌ی الهی مطرح می‌شود، از مبدأ فاعلی و سیر تکوین انسان بحث شده است. نظام داخلی به بررسی ویژگی‌های درونی انسان که هر کدام به شکلی نیاز به دین و قانون الهی را یادآور می‌شوند، پرداخته. در نظام غایی، هدف انسان در زندگی، قلمرو حرکت، مسیر حرکت و پایان سیر او ترسیم شده. در بخش معرفت‌شناسی، اولاً امکان فهم ثابت دین و رد نظریه‌های نسبیت و ترابط علوم مطرح شده، ثانیاً چون موضوع هر علمی، یکی از ممکنات یعنی یکی از افعال خداست، همه‌ی علوم به عنوان علوم اسلامی معرفی شده، ثالثاً منابع فهم دین عقل و نقل عنوان شده. عقل علیرغم محدودیت‌هایی که دارد، با همه‌ی اقسامش اعم از تجربی، ریاضی، تجریدی و نیمه تجریدی از منابع فهم دین است. قرآن و سنت معصومین علیهم‌السلام هم منابع دیگر شناخت دین هستند.

یکی از راه‌های کسب معرفت در معرفت‌شناسی عام، فطرت یا وجدان است. در معرفت‌شناسی اخلاق، درباره اینکه آیا وجدان اخلاقی وجود دارد یا نه و در صورت وجود داشتن، بینش و گرایش به حسن و قبح اخلاقی دارد یا نه و در صورت دارا بودن بینش، علمش حضوری است یا حصولی، اختلاف است. علامه جوادی آملی معتقدند فطرت انسان یا خلقت خاصی که خداوند بر اساس آن انسان را آفرید، هم از بینش و هم از گرایش برخوردار است. از آنجا که ادله و شواهد ایشان، آیاتی از قرآن کریم است که با رویکرد عقلی تبیین شده است، این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به تبیین ادله در دو دسته آیات ناظر به بینش فطری به حسن و قبح و آیات ناظر به گرایش فطری به حسن و قبح پرداخته و حاصلش این شد که چون بینش فطری برخاسته از علم مستقیم و بی‌واسطه نفس است و نه با واسطه عقل نظری، از قبیل علم حضوری خواهد بود و نه حصولی. و از آنجا که گرایش و تحریک نفس حاصل شأن عامله نفس است ـ که بدان عقل عملی گویند ـ پس نفس از گرایش فطری نیز برخوردار است.

اسلام به عنوان یگانه دین حقه الهی در این عصر، برای هدایت بشر و سعادت ابدی او احکام کاملی برای تمام شئون زندگی بشر دارد، و انقلاب اسلامی از ابتدای پیدایش تا امروز در مسیر رشد و تعالی خویش به سمت هدف بزرگ ایجاد تمدن اسلامی، با این باور شکل گرفت که اسلام، بدون التقاط با تفکرات مادی شرق و غرب، به تنهایی پاسخگوی تمام نیازهای زندگی بشری خواهد بود. بی شک یکی از مهم ترین این نیاز ها حل مسئله معیشت و اقتصاد اسلامی است و یکی از مهم‌ترین مباحث اقتصادی اسلام مسئله ربا و ربا زدایی از جامعه اسلامی می باشد.در این راستا یکی از چالشی ترین ماموریت های انقلاب اسلامی ربا زدایی از نهادهای لیبرالی مانند بانک بود. برای نیل به این هدف متفکرین برجسته اسلامی از جمله شهید بزرگوار آیت الله سید محمد باقر صدر بر این باور بودند که می توان با حفظ این نهادها و بهره مندی از منافع آنان، آنها را به کمک عقود اسلامی ربا زدایی کرد.این پژوهش با روش کتابخانه ای و رویکرد مطالعات تطبیقی ضمن بازشناسی مفهوم ربا در نظرگاه قرآنی شهید صدر و علامه جوادی آملی به این نتیجه رسید که ربا زدایی از نهادهای ربا محور لیبرالی از جمله بانک، به دلیل نارسایی های نظری نشدنی است. بنابراین، انقلاب اسلامی برای ایجاد تمدن اسلامی ناگزیر از نهادسازی اسلامی و جایگزینی نهادهای اسلامی با نهادهای لیبرالیسم است.

پژوهش حاضر با عنوان تبیین مبانی فلسفی تعلیم و تربیت از دیدگاه آیت الله جوادی آملی، به شناخت انسان بر اساس مبانی حکمت متعالیه که مورد قبول ایشان است، پرداخته و نشان داده که با پذیرش اصل اصالت وجود و تشکیک وجود می‌توان مراتب وجود انسان و آثار آن مراتب و این که حقیقت وجود انسان همان مرتبه ای است که به آن می رسد، را اثبات کرد، به عبارت دیگر با اصول مذکور می‌توان وحدت و در عین حال کثرت ظاهری در وجود انسان را تبیین کرد. مشخص شد که طبق حرکت جوهری انسان مراتب نباتی و حیوانی را طی کرده است، لذا میل به آن مراتب در او وجود دارد و جنس سافل بودن انسان نیز بر مبنای همین اصل می باشد که انواع گوناگونی در آن طبق این اصل مندرج است. چکیده به زبان فارسی: پژوهش حاضر با عنوان تبیین مبانی فلسفی تعلیم و تربیت از دیدگاه آیت الله جوادی آملی، به شناخت انسان بر اساس مبانی حکمت متعالیه که مورد قبول ایشان است، پرداخته و نشان داده که با پذیرش اصل اصالت وجود و تشکیک وجود می‌توان مراتب وجود انسان و آثار آن مراتب و این که حقیقت وجود انسان همان مرتبه ای است که به آن می رسد، را اثبات کرد، به عبارت دیگر با اصول مذکور می‌توان وحدت و در عین حال کثرت ظاهری در وجود انسان را تبیین کرد. مشخص شد که طبق حرکت جوهری انسان مراتب نباتی و حیوانی را طی کرده است، لذا میل به آن مراتب در او وجود دارد و جنس سافل بودن انسان نیز بر مبنای همین اصل می باشد که انواع گوناگونی در آن طبق این اصل مندرج است. کوچک‌ترین حالات، صفات و کارهای انسان طبق سیرجوهری نفس در تکامل یا خسران او نقش دارد، لذا پیمودن مسیر رشد و تعالی سخت و دشوار است که لحظه‌ای غفلت و عدم هوشیاری امکان تباهی و سقوطش را دربردارد. بر اساس یافته های تحقیق پی بردیم برنامه ای جامع و کامل و منسجم و صحیح لازم است تا مسیر و هدف پرورش و تربیت انسان را ترسیم کند. بر پایه قاعده امکان فقری، انسان فقر محض و خداوند غنی محض است، بنابراین مربی و تدوین کننده برنامه کمال انسان خداوند است. در این برنامه اهداف نیز همانند مراتب وجود انسان واقعی و دارای مراتب مختلف در طول هم است که اهداف متوسط در راستای هدف نهایی و در جهت محقق کردن خواست نهایی تنطیم شده است و راهکارهای مهم این برنامه که تقریبا شرایط و زمینه عمل به کل برنامه را فراهم می کرد عبارتند از: ذکر و یاد خدا، مراقبه و محاسبه و انذار و تبشیر.

ازدواج، پیمان مقدس، مبتنی بر پایبندی به رعایت حقوق و احترام متقابل است . این پایان نامه با موضوع« نقش آموزه های قرآنی در پایداری ازدواج با تأکید بر آرای علامه طباطبایی و آیت ا... جوادی آملی » با هدف تبیین نقش آموزه های قرآنی در استحکام خانواده، در سه فصل تدوین یافته است . و به بررسی آرای تفسیری علامه طباطبایی و آ... جوادی آملی در ذیل آیات موجود پرداخته شده است .در این نوشتار، پس از بیان کلیات تحقیق، به تبیین مواردی چون؛ جایگاه، اهمیت و ضرورت ازدواج در قرآن پرداخته است و همچنین اهداف ازدواج و معیارهای همسر نظیر، ایمان و حسن خلق مورد بررسی قرار گرفته است . نشان دادن تأثیر آموزه های قرآنی بر استحکام بنیان خانواده و تصحیح روابط و رعایت حقوق و تکالیف متقابل زوجین، از دیگر مواردی است که درطّی فصول مورد اهتمام واقع شده است .از سوی دیگر به آسیب شناسی استحکام خانواده، از دو بعد اجتماعی و اخلاقی، نظیر، طلاق، اعتیاد، بد خلقی، بدگمانی، بد زبانی، تکبر، بخل، مورد اهتمام قرار گرفته است . در انتها می توان گفت، آموزه های قرآنی نقش بنیادی در پایداری ازدواج دارند .

آیه 21 سوره روم - از آیات کاربردی قرآن کریم- به دلیل اختلاف دیدگاه مفسران و مترجمان حاوی ابهامات مختلفی در برونداد مفاد وحیانی است که موجب برداشت نادرست مخاطب در فهم منطوق الهی شده است. در این مطالعه با نگاهی همه‌جانبه جهت رسیدن به مفهوم دقیق‌تر، ضمن بیان کلیت دیدگاه مفترق مفسران به‌طور ویژه به تحلیل مقایسه‌ای دیدگاه طباطبایی و جوادی آملی دو مفسر نامدار عصر حاضر و برخی ترجمه‌های فارسی معاصر (موسوی‌ همدانی، ثقفی تهرانی، مشکینی، بلاغی، فولادوند، نوبری و خسروی) پرداخته شده است. دیدگاه طباطبایی و جوادی آملی در ارتباط با منطوق آیه کاملاً متفاوت با یکدیگر است به‌گونه‌ای که طباطبایی بدون در نظر گرفتن معیارهای تفسیری و هدف غایی سوره به اهمیت نقش آرامش جسمی زن و مرد در توالد و تناسل جهت تشکیل خانواده و اجتماع قائل است برخلاف جوادی آملی که منطوق ارتباط تعلیلی خلقت ازواج را ناظر به حکیمانه‌ بودن تفاوت مسئولیت‌ها متناسب با جنس خلقت، دالّ آرامش‌دهی زن به مرد دانسته است. از طرفی مترجمان نیز در معنایابی موارد فوق، نظر متقنی ارائه نکرده‌اند. پژوهش حاضر با تبیین ساختار هندسی و نظرداشت ارتباط مفهومی آیه (نشانۀ توحیدی) در راستای هدف کلی سوره (معاد)، هدف شارع مقدس را کاربست فضیلت تکوینی ویژۀ زن و اهمیت آن در برقراری مودت و رحمت برای ثبات خانواده و بالندگی اجتماع بشری می‌داند.

عفت یکی از مفاهیم اخلاقی است که هر چند در اخلاق فلسفی یونانیان به عنوان یکی از فضائل چهارگانه مورد بحث است، اما در منظومه ارزش‌های اخلاق دینی جایگاه ویژه‎ای دارد. قرآن توجه ویژه‎ای به مسئله عفت و نقش آن در سلامت فردی و اجتماعی دارد و در برخی از سوره‎ها از جمله سوره نور به طور خاص بدان پرداخته است. با بررسی جایگاه عفت در سوره نور می‌توان دریافت که خداوند در آیاتی به هم پیوسته و مرتبط عفت فردی و اجتماعی و نیز اسباب به‎دست آوردن آن را مورد اشاره قرار داده است. اقسام عفاف جنبه‌های مختلف زندگی انسان را در برگرفته و زنان و مردان هم در نگاه، و هم در گفتار دعوت به رعایت عفاف و خویشتن‌داری شده‎اند. همچنین راهکارهای گسترش این فضیلت اخلاقی در جامعه نیز از آیات سوره نور قابل استفاده است. پژوهش حاضر پس از بیان اقسام عفاف در سوره نور در مورد عفت به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از داده‌های کتابخانه‌ای و شیوه تفسیری به خصوص آرای تفسیری آیت‎الله جوادی آملی به تحلیل آن‌ها پرداخته است. از بررسی‌های انجام شده این نتیجه حاصل می‌شود که عفت از نظر آیت‎الله جوادی‌آملی حالتی نفسانی است که باعث جلوگیری از غلبه شهوت بر انسان شده و در مسائل غریز‌ی و مالی هم استفاده شده است. و از راهکارهای عملی در تحصیل و گسترش عفاف؛ تلاش برای تهذیب نفس، پوشیدگی روابط جنسی همسران، ترویج فرهنگ ازدواج و داشتن توان مهار خواهش‌های نفسانی است.